---
title: "नेटवर्क्स"
description: "इथेरियमच्या नेटवर्क्सचे विहंगावलोकन आणि तुमचे ॲप्लिकेशन तपासण्यासाठी टेस्टनेट इथर (ETH) कुठे मिळवायचे याची माहिती."
lang: mr
---

[इथेरियम](/) नेटवर्क्स हे जोडलेल्या संगणकांचे गट आहेत जे इथेरियम प्रोटोकॉल वापरून संवाद साधतात. फक्त एकच इथरियम मेननेट आहे, परंतु चाचणी आणि विकासाच्या उद्देशाने समान प्रोटोकॉल नियमांचे पालन करणारे स्वतंत्र नेटवर्क्स तयार केले जाऊ शकतात. असे अनेक स्वतंत्र "नेटवर्क्स" आहेत जे एकमेकांशी संवाद न साधता प्रोटोकॉलचे पालन करतात. तुमचे स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स आणि Web3 ॲप्स तपासण्यासाठी तुम्ही तुमच्या स्वतःच्या संगणकावर स्थानिक पातळीवर एक नेटवर्क सुरू करू शकता.

तुमचे इथेरियम खाते वेगवेगळ्या नेटवर्क्सवर काम करेल, परंतु तुमच्या खात्यातील शिल्लक आणि व्यवहारांचा इतिहास मुख्य इथेरियम नेटवर्कवरून पुढे नेला जाणार नाही. चाचणीच्या उद्देशाने, कोणते नेटवर्क्स उपलब्ध आहेत आणि वापरण्यासाठी टेस्टनेट ETH कसे मिळवायचे हे जाणून घेणे उपयुक्त आहे. सर्वसाधारणपणे, सुरक्षिततेच्या कारणास्तव, टेस्टनेटवर मुख्यनेट खाती पुन्हा वापरण्याची किंवा याउलट करण्याची शिफारस केली जात नाही.

## पूर्वअटी {#prerequisites}

वेगवेगळ्या नेटवर्क्सबद्दल वाचण्यापूर्वी तुम्हाला [इथेरियमच्या मूलभूत गोष्टी](/developers/docs/intro-to-ethereum/) समजल्या पाहिजेत, कारण टेस्ट नेटवर्क्स तुम्हाला वापरण्यासाठी इथेरियमची एक स्वस्त, सुरक्षित आवृत्ती देतील.

## सार्वजनिक नेटवर्क्स {#public-networks}

इंटरनेट कनेक्शन असलेल्या जगात कोणालाही सार्वजनिक नेटवर्क्स उपलब्ध आहेत. कोणीही सार्वजनिक ब्लॉकचेनवर व्यवहार वाचू किंवा तयार करू शकतो आणि कार्यान्वित होत असलेल्या व्यवहारांचे प्रमाणीकरण करू शकतो. समवयस्कांमधील एकमत व्यवहारांचा समावेश आणि नेटवर्कची स्थिती ठरवते.

### इथरियम मेननेट {#ethereum-mainnet}

मुख्यनेट ही प्राथमिक सार्वजनिक इथेरियम उत्पादन ब्लॉकचेन आहे, जिथे वितरित लेजरवर वास्तविक-मूल्याचे व्यवहार होतात.

जेव्हा लोक आणि एक्सचेंजेस ETH च्या किमतींबद्दल चर्चा करतात, तेव्हा ते मुख्यनेट ETH बद्दल बोलत असतात.

### इथेरियम टेस्टनेट्स {#ethereum-testnets}

मुख्यनेट व्यतिरिक्त, सार्वजनिक टेस्टनेट्स आहेत. हे नेटवर्क्स प्रोटोकॉल डेव्हलपर्स किंवा स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट डेव्हलपर्सद्वारे मुख्यनेटवर प्रस्थापना करण्यापूर्वी उत्पादन-सदृश वातावरणात प्रोटोकॉल अपग्रेड्स तसेच संभाव्य स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स तपासण्यासाठी वापरले जातात. याचा विचार उत्पादन विरुद्ध स्टेजिंग सर्व्हर्सचा एक प्रकार म्हणून करा.

मुख्यनेटवर प्रस्थापना करण्यापूर्वी तुम्ही लिहिलेला कोणताही कॉन्ट्रॅक्ट कोड टेस्टनेटवर तपासला पाहिजे. विद्यमान स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्ससह एकत्रित होणाऱ्या विकेंद्रित ॲप्लिकेशन (dapp) पैकी, बहुतांश प्रकल्पांच्या प्रती टेस्टनेट्सवर प्रस्थापित केलेल्या असतात.

बहुतेक टेस्टनेट्स परवानगीयुक्त अधिकाराचा पुरावा (PoA) सहमती यंत्रणा वापरून सुरू झाले. याचा अर्थ व्यवहारांचे प्रमाणीकरण करण्यासाठी आणि नवीन ब्लॉक्स तयार करण्यासाठी थोड्या संख्येने नोड्स निवडले जातात – या प्रक्रियेत त्यांची ओळख पणाला लावली जाते. पर्यायाने, काही टेस्टनेट्समध्ये एक खुली प्रूफ-ऑफ-स्टेक (PoS) सहमती यंत्रणा असते जिथे इथरियम मेननेट प्रमाणेच प्रत्येकजण प्रमाणक चालवण्याची चाचणी करू शकतो.

टेस्टनेट्सवरील ETH चे कोणतेही वास्तविक मूल्य नसावे असे मानले जाते; तथापि, काही विशिष्ट प्रकारच्या टेस्टनेट ETH साठी बाजारपेठा तयार केल्या गेल्या आहेत जे दुर्मिळ झाले आहेत किंवा मिळवणे कठीण झाले आहे. इथेरियमशी प्रत्यक्ष संवाद साधण्यासाठी तुम्हाला ETH ची आवश्यकता असल्याने (टेस्टनेट्सवरही), बहुतेक लोक फॉसेट्समधून विनामूल्य टेस्टनेट ETH मिळवतात. बहुतेक फॉसेट्स हे वेबॲप्स असतात जिथे तुम्ही एक पत्ता टाकू शकता ज्यावर तुम्ही ETH पाठवण्याची विनंती करता.

#### मी कोणते टेस्टनेट वापरावे? {#which-testnet-should-i-use}

क्लायंट डेव्हलपर्स सध्या देखभाल करत असलेले दोन सार्वजनिक टेस्टनेट्स Sepolia आणि Hoodi आहेत. Sepolia हे कॉन्ट्रॅक्ट आणि ॲप्लिकेशन डेव्हलपर्ससाठी त्यांचे ॲप्लिकेशन्स तपासण्यासाठी एक नेटवर्क आहे. Hoodi नेटवर्क प्रोटोकॉल डेव्हलपर्सना नेटवर्क अपग्रेड्स तपासू देते आणि स्टेकर्सना प्रमाणक चालवण्याची चाचणी करू देते.

#### Sepolia {#sepolia}

**ॲप्लिकेशन डेव्हलपमेंटसाठी Sepolia हे शिफारस केलेले डीफॉल्ट टेस्टनेट आहे**. Sepolia नेटवर्क क्लायंट आणि चाचणी संघांद्वारे नियंत्रित परवानगीयुक्त प्रमाणक संच वापरते.

##### संसाधने
- [वेबसाईट](https://sepolia.dev/)
- [GitHub](https://github.com/eth-clients/sepolia)
- [Otterscan](https://sepolia.otterscan.io/)
- [Etherscan](https://sepolia.etherscan.io)
- [Blockscout](https://eth-sepolia.blockscout.com/)

##### फॉसेट्स
- [Alchemy Sepolia फॉसेट](https://www.alchemy.com/faucets/ethereum-sepolia)
- [चेन प्लॅटफॉर्म Sepolia फॉसेट](https://faucet.chainplatform.co/faucets/ethereum-sepolia/)
- [Chainstack Sepolia फॉसेट](https://faucet.chainstack.com/sepolia-testnet-faucet)
- [इथेरियम इकोसिस्टम फॉसेट](https://www.ethereum-ecosystem.com/faucets/ethereum-sepolia)
- [ethfaucet.com Sepolia फॉसेट](https://ethfaucet.com/networks/ethereum)
- [Google Cloud Web3 Sepolia फॉसेट](https://cloud.google.com/application/web3/faucet/ethereum/sepolia)
- [Grabteeth](https://grabteeth.xyz/)
- [Infura Sepolia फॉसेट](https://www.infura.io/faucet)
- [PoW फॉसेट](https://sepolia-faucet.pk910.de/)
- [QuickNode Sepolia फॉसेट](https://faucet.quicknode.com/ethereum/sepolia)

#### Hoodi {#hoodi}

Hoodi हे प्रमाणीकरण आणि स्टेकिंग तपासण्यासाठी एक टेस्टनेट आहे. टेस्टनेट प्रमाणक चालवू इच्छिणाऱ्या वापरकर्त्यांसाठी Hoodi नेटवर्क खुले आहे. मुख्यनेटवर प्रस्थापित होण्यापूर्वी प्रोटोकॉल अपग्रेड्स तपासू इच्छिणाऱ्या स्टेकर्सनी त्यामुळे Hoodi वापरले पाहिजे.

- खुला प्रमाणक संच, स्टेकर्स नेटवर्क अपग्रेड्स तपासू शकतात
- मोठी स्थिती, जटिल स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट संवादांची चाचणी करण्यासाठी उपयुक्त
- समक्रमण करण्यासाठी जास्त वेळ लागतो आणि नोड चालवण्यासाठी अधिक स्टोरेज आवश्यक आहे

##### संसाधने

- [वेबसाईट](https://hoodi.ethpandaops.io/)
- [GitHub](https://github.com/eth-clients/hoodi)
- [एक्सप्लोरर](https://explorer.hoodi.ethpandaops.io/)
- [चेकपॉईंट समक्रमण](https://checkpoint-sync.hoodi.ethpandaops.io/)
- [Otterscan](https://hoodi.otterscan.io/)
- [Etherscan](https://hoodi.etherscan.io/)

##### फॉसेट्स

- [चेन प्लॅटफॉर्म Hoodi फॉसेट](https://faucet.chainplatform.co/faucets/ethereum-hoodi/)
- [Hoodi फॉसेट](https://hoodi.ethpandaops.io/)
- [PoW फॉसेट](https://hoodi-faucet.pk910.de/)

#### Ephemery {#ephemery}

Ephemery हे एक अनोख्या प्रकारचे टेस्टनेट आहे जे दर महिन्याला पूर्णपणे रीसेट होते. अंमलबजावणी आणि एकमत स्थिती दर 28 दिवसांनी जेनेसिसवर परत येते, याचा अर्थ टेस्टनेटवर जे काही घडते ते अल्पकालिक असते. हे अल्पकालीन चाचणी, जलद नोड बूटस्ट्रॅप आणि 'हॅलो वर्ल्ड' प्रकारच्या ॲप्लिकेशन्ससाठी आदर्श बनवते ज्यांना कायमस्वरूपी असण्याची आवश्यकता नसते.

- नेहमी ताजी स्थिती, प्रमाणक आणि ॲप्सची अल्पकालीन चाचणी
- फक्त कॉन्ट्रॅक्ट्सचा मूलभूत संच समाविष्ट आहे
- खुला प्रमाणक संच आणि मोठ्या प्रमाणात निधी मिळवणे सोपे
- सर्वात कमी नोड आवश्यकता आणि सर्वात जलद समक्रमण, सरासरी <5GB

##### संसाधने

- [वेबसाईट](https://ephemery.dev/)
- [GitHub](https://github.com/ephemery-testnet/ephemery-resources)
- [कम्युनिटी चॅट](https://matrix.to/#/#staker-testnet:matrix.org)
- [Blockscout](https://explorer.ephemery.dev/)
- [Otterscan](https://otter.bordel.wtf/)
- [बीकन एक्सप्लोरर](https://beaconlight.ephemery.dev/)
- [चेकपॉईंट समक्रमण](https://checkpoint-sync.ephemery.ethpandaops.io)
- [लॉन्चपॅड](https://launchpad.ephemery.dev/)

#### फॉसेट्स {#faucets}

- [Bordel फॉसेट](https://faucet.bordel.wtf/)
- [Pk910 PoW फॉसेट](https://ephemery-faucet.pk910.de/)

#### होल्स्की (कालबाह्य) {#holesky}

होल्स्की टेस्टनेट सप्टेंबर 2025 पासून कालबाह्य झाले आहे. स्टेकिंग ऑपरेटर्स आणि इन्फ्रास्ट्रक्चर प्रदात्यांनी त्याऐवजी प्रमाणक चाचणीसाठी Hoodi वापरावे.

- [होल्स्की टेस्टनेट शटडाउनची घोषणा](https://blog.ethereum.org/2025/09/01/holesky-shutdown-announcement) - _EF ब्लॉग, 1-सप्टेंबर-2025_
- [होल्स्की आणि Hoodi टेस्टनेट अपडेट्स](https://blog.ethereum.org/2025/03/18/hoodi-holesky) - _EF ब्लॉग, 18-मार्च-2025_

### स्तर २ (l2) टेस्टनेट्स {#layer-2-testnets}

[स्तर २ (l2)](/layer-2/) ही इथेरियम स्केलिंग सोल्यूशन्सच्या विशिष्ट संचाचे वर्णन करण्यासाठी एक सामूहिक संज्ञा आहे. स्तर २ (l2) ही एक वेगळी ब्लॉकचेन आहे जी इथेरियमचा विस्तार करते आणि इथेरियमच्या सुरक्षिततेची हमी वारशाने मिळवते. स्तर २ (l2) टेस्टनेट्स सहसा सार्वजनिक इथेरियम टेस्टनेट्सशी घट्ट जोडलेले असतात.

#### आर्बिट्रम् Sepolia {#arbitrum-sepolia}

[आर्बिट्रम्](https://arbitrum.io/) साठी एक टेस्टनेट.

##### संसाधने

- [Etherscan](https://sepolia.arbiscan.io/)
- [Blockscout](https://sepolia-explorer.arbitrum.io/)

##### फॉसेट्स

- [Alchemy आर्बिट्रम् Sepolia फॉसेट](https://www.alchemy.com/faucets/arbitrum-sepolia)
- [चेनलिंक आर्बिट्रम् Sepolia फॉसेट](https://faucets.chain.link/arbitrum-sepolia)
- [ethfaucet.com आर्बिट्रम् Sepolia फॉसेट](https://ethfaucet.com/networks/arbitrum)
- [QuickNode आर्बिट्रम् Sepolia फॉसेट](https://faucet.quicknode.com/arbitrum/sepolia)

#### ऑप्टिमिस्टिक Sepolia {#optimistic-sepolia}

[ऑप्टिमिझम्](https://www.optimism.io/) साठी एक टेस्टनेट.

##### संसाधने

- [Etherscan](https://sepolia-optimistic.etherscan.io/)
- [Blockscout](https://optimism-sepolia.blockscout.com/)

##### फॉसेट्स

- [Alchemy फॉसेट](https://www.alchemy.com/faucets/optimism-sepolia)
- [चेनलिंक फॉसेट](https://faucets.chain.link/optimism-sepolia)
- [ethfaucet.com ऑप्टिमिझम् Sepolia फॉसेट](https://ethfaucet.com/networks/optimism)
- [टेस्टनेट फॉसेट](https://docs.optimism.io/builders/tools/build/faucets)

#### स्टार्कनेट् Sepolia {#starknet-sepolia}

[स्टार्कनेट्](https://www.starknet.io) साठी एक टेस्टनेट.

##### संसाधने

- [Voyager Sepolia स्कॅन](https://sepolia.voyager.online/)

##### फॉसेट्स

- [Alchemy फॉसेट](https://www.alchemy.com/faucets/starknet-sepolia)
- [Blast स्टार्कनेट् Sepolia फॉसेट](https://blastapi.io/faucets/starknet-sepolia-eth)
- [स्टार्कनेट् फॉसेट](https://starknet-faucet.vercel.app/)

## खाजगी नेटवर्क्स {#private-networks}

जर इथेरियम नेटवर्कचे नोड्स सार्वजनिक नेटवर्कशी (म्हणजेच, मुख्यनेट किंवा टेस्टनेट) जोडलेले नसतील तर ते खाजगी नेटवर्क असते. या संदर्भात, खाजगी म्हणजे केवळ राखीव किंवा वेगळे केलेले, संरक्षित किंवा सुरक्षित असा होत नाही.

### डेव्हलपमेंट नेटवर्क्स {#development-networks}

इथेरियम ॲप्लिकेशन विकसित करण्यासाठी, ते प्रस्थापित करण्यापूर्वी ते कसे कार्य करते हे पाहण्यासाठी तुम्हाला ते खाजगी नेटवर्कवर चालवायचे असेल. वेब डेव्हलपमेंटसाठी तुम्ही तुमच्या संगणकावर स्थानिक सर्व्हर कसा तयार करता याप्रमाणेच, तुम्ही तुमच्या विकेंद्रित ॲप्लिकेशन (dapp) ची चाचणी करण्यासाठी स्थानिक ब्लॉकचेन इन्स्टन्स तयार करू शकता. हे सार्वजनिक टेस्टनेटपेक्षा खूप जलद पुनरावृत्ती करण्यास अनुमती देते.

यासाठी मदत करण्यासाठी समर्पित प्रकल्प आणि साधने आहेत. [डेव्हलपमेंट नेटवर्क्स](/developers/docs/development-networks/) बद्दल अधिक जाणून घ्या.

### कन्सोर्टियम नेटवर्क्स {#consortium-networks}

सहमती प्रक्रिया विश्वासार्ह असलेल्या नोड्सच्या पूर्व-परिभाषित संचाद्वारे नियंत्रित केली जाते. उदाहरणार्थ, ज्ञात शैक्षणिक संस्थांचे खाजगी नेटवर्क जे प्रत्येक एका नोडचे नियमन करतात आणि नेटवर्कमधील स्वाक्षरीकर्त्यांच्या थ्रेशोल्डद्वारे ब्लॉक्स प्रमाणित केले जातात.

जर सार्वजनिक इथेरियम नेटवर्क सार्वजनिक इंटरनेटसारखे असेल, तर कन्सोर्टियम नेटवर्क खाजगी इंट्रानेटसारखे असते.

## <Emoji text="🚉" /> इथेरियम टेस्टनेट्सना मेट्रो स्टेशन्सची नावे का दिली जातात? {#why-naming}

अनेक इथेरियम टेस्टनेट्सना वास्तविक जगातील मेट्रो किंवा ट्रेन स्टेशन्सची नावे दिली आहेत. ही नामकरण परंपरा लवकर सुरू झाली आणि ज्या जागतिक शहरांमध्ये योगदानकर्ते राहिले आहेत किंवा काम केले आहे ते प्रतिबिंबित करते. हे प्रतीकात्मक, संस्मरणीय आणि व्यावहारिक आहे. ज्याप्रमाणे टेस्टनेट्स इथेरियम मेननेटपासून वेगळे केले जातात, त्याचप्रमाणे मेट्रो लाईन्स पृष्ठभागावरील रहदारीपासून वेगळ्या चालतात.

### <Emoji text="🚧" /> सामान्यतः वापरले जाणारे आणि जुने टेस्टनेट्स {#common-and-legacy-testnets}

- **Sepolia** - अथेन्स, ग्रीसमधील मेट्रो-लिंक्ड अतिपरिचित क्षेत्र. सध्या स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट आणि dApp चाचणीसाठी वापरले जाते.
- **Hoodi** - भारतातील बेंगळुरूमधील Hoodi मेट्रो स्टेशनवरून नाव दिले आहे. प्रमाणक आणि प्रोटोकॉल अपग्रेड चाचणीसाठी वापरले जाते.
- **गोर्ली** _(कालबाह्य)_ - बर्लिन, जर्मनीमधील Görlitzer Bahnhof वरून नाव दिले आहे.
- **Rinkeby** _(कालबाह्य)_ - मेट्रो स्टेशन असलेल्या स्टॉकहोम उपनगरावरून नाव दिले आहे.
- **रॉप्स्टन्** _(कालबाह्य)_ - स्टॉकहोममधील एक क्षेत्र आणि पूर्वीचे फेरी/मेट्रो टर्मिनल संदर्भित करते.
- **Kovan** _(कालबाह्य)_ - सिंगापूर MRT स्टेशनवरून नाव दिले आहे.
- **Morden** _(कालबाह्य)_ - लंडन अंडरग्राउंड स्टेशनवरून नाव दिले आहे. इथेरियमचे पहिले सार्वजनिक टेस्टनेट.

### <Emoji text="🧪" /> इतर विशेष टेस्टनेट्स {#other-testnets}

काही टेस्टनेट्स अल्प-मुदतीच्या किंवा अपग्रेड-विशिष्ट चाचणीसाठी तयार केले गेले होते आणि ते मेट्रो-थीमवर आधारित असणे आवश्यक नाही:

- **होल्स्की** _(कालबाह्य)_ - प्रागमधील Holešovice स्टेशनवरून नाव दिले आहे. प्रमाणक चाचणीसाठी वापरले जाते; 2025 मध्ये कालबाह्य झाले.
- **Kiln**, **Zhejiang**, **Shandong**, **Prater**, **Pyrmont**, **Olympic** _(सर्व कालबाह्य)_ आणि **Ephemery** - द मर्ज, शांघाय किंवा प्रमाणक प्रयोगांसारख्या अपग्रेड सिम्युलेशनसाठी उद्देशाने तयार केलेले. काही नावे मेट्रो-आधारित ऐवजी प्रादेशिक किंवा थीमॅटिक आहेत.

मेट्रो स्टेशनची नावे वापरल्याने डेव्हलपर्सना अंकीय चेन आयडीवर अवलंबून न राहता टेस्टनेट्स पटकन ओळखण्यास आणि लक्षात ठेवण्यास मदत होते. हे इथेरियमची संस्कृती देखील प्रतिबिंबित करते: व्यावहारिक, जागतिक आणि मानवकेंद्रित.

## संबंधित साधने {#related-tools}

- [Chainlist](https://chainlist.org/) _वॉलेट्स आणि प्रदात्यांना योग्य चेन आयडी आणि नेटवर्क आयडीशी जोडण्यासाठी EVM नेटवर्क्सची सूची_
- [EVM-आधारित चेन्स](https://github.com/ethereum-lists/chains) _चेन मेटाडेटाचे GitHub रेपो जे Chainlist ला सामर्थ्य देते_

## पुढील वाचन {#further-reading}

- [प्रस्ताव: अंदाजित इथेरियम टेस्टनेट जीवनचक्र](https://ethereum-magicians.org/t/proposal-predictable-ethereum-testnet-lifecycle/11575/17)
- [इथेरियम टेस्टनेट्सची उत्क्रांती](https://etherworld.co/2022/08/19/the-evolution-of-ethereum-testnet/)