---
title: "इथेरियमचा ऊर्जेचा वापर"
metaTitle: "इथेरियमचा ऊर्जेचा वापर"
description: "इथेरियमचा ऊर्जेचा वापर समजून घेण्यासाठी आवश्यक असलेली मूलभूत माहिती."
lang: mr
---

[इथेरियम](/) ही एक हरित ब्लॉकचेन आहे. इथेरियमची [प्रूफ-ऑफ-स्टेक (PoS)](/developers/docs/consensus-mechanisms/pos) सहमती यंत्रणा [नेटवर्क सुरक्षित करण्यासाठी ऊर्जेऐवजी](/developers/docs/consensus-mechanisms/pow) ETH चा वापर करते. संपूर्ण जागतिक नेटवर्कवर इथेरियमचा ऊर्जेचा वापर अंदाजे [\~0.0026 TWh/yr](https://carbon-ratings.com/eth-report-2022) आहे.

इथेरियमच्या ऊर्जेच्या वापराचा अंदाज [CCRI (क्रिप्टो कार्बन रेटिंग्ज इन्स्टिट्यूट)](https://carbon-ratings.com) च्या अभ्यासातून आला आहे. त्यांनी इथेरियम नेटवर्कच्या विजेच्या वापराचे आणि कार्बन फूटप्रिंटचे तळापासून वरपर्यंत (bottom-up) अंदाज तयार केले ([अहवाल पहा](https://carbon-ratings.com/eth-report-2022)). त्यांनी विविध हार्डवेअर आणि क्लायंट सॉफ्टवेअर कॉन्फिगरेशन असलेल्या वेगवेगळ्या नोड्सच्या विजेच्या वापराचे मोजमाप केले. नेटवर्कच्या वार्षिक विजेच्या वापरासाठी अंदाजित **2,601 MWh** (0.0026 TWh) हे प्रदेश-विशिष्ट कार्बन तीव्रता घटक लागू करून **870 टन CO2e** च्या वार्षिक कार्बन उत्सर्जनाशी संबंधित आहे. नेटवर्कमध्ये नोड्स प्रवेश करतात आणि बाहेर पडतात तसे हे मूल्य बदलते - तुम्ही [केंब्रिज ब्लॉकचेन नेटवर्क सस्टेनेबिलिटी इंडेक्स](https://ccaf.io/cbnsi/ethereum) द्वारे 7-दिवसांच्या रोलिंग सरासरी अंदाजाचा वापर करून याचा मागोवा ठेवू शकता (लक्षात घ्या की ते त्यांच्या अंदाजांसाठी थोडी वेगळी पद्धत वापरतात - तपशील त्यांच्या साइटवर उपलब्ध आहेत).

इथेरियमच्या ऊर्जेच्या वापराचा संदर्भ देण्यासाठी, आपण काही इतर उत्पादने आणि उद्योगांच्या वार्षिक अंदाजांची तुलना करू शकतो. यामुळे इथेरियमचा अंदाज जास्त आहे की कमी हे अधिक चांगल्या प्रकारे समजून घेण्यास मदत होते.

<EnergyConsumptionChart />

वरील तक्ता इथेरियमसाठी TWh/yr मध्ये अंदाजित ऊर्जेचा वापर दर्शवितो, ज्याची तुलना इतर अनेक उत्पादने आणि उद्योगांशी केली आहे. दिलेले अंदाज सार्वजनिकरित्या उपलब्ध माहितीवरून घेतले आहेत, जे जुलै 2023 मध्ये ऍक्सेस केले गेले होते, आणि स्रोतांच्या लिंक्स खालील टेबलमध्ये उपलब्ध आहेत.

|                     | वार्षिक ऊर्जेचा वापर (TWh) | PoS इथेरियमशी तुलना |                                                                                      स्रोत                                                                                       |
| :------------------ | :---------------------------------: | :------------------------: | :-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------: |
| जागतिक डेटा सेंटर्स |                 190                 |          73,000x           |                                    [स्रोत](https://www.iea.org/commentaries/data-centres-and-energy-from-global-headlines-to-local-headaches)                                    |
| बिटकॉइन             |                 149                 |          53,000x           |                                                                 [स्रोत](https://ccaf.io/cbnsi/cbeci/comparisons)                                                                 |
| सोन्याचे खनन         |                 131                 |          50,000x           |                                                                 [स्रोत](https://ccaf.io/cbnsi/cbeci/comparisons)                                                                 |
| अमेरिकेतील गेमिंग\*     |                 34                  |          13,000x           |                 [स्रोत](https://www.researchgate.net/publication/336909520_Toward_Greener_Gaming_Estimating_National_Energy_Use_and_Energy_Efficiency_Potential)                 |
| PoW इथेरियम        |                 21                  |           8,100x           |                                                                    [स्रोत](https://ccaf.io/cbnsi/ethereum/1)                                                                     |
| गुगल              |                 19                  |           7,300x           |                                           [स्रोत](https://www.gstatic.com/gumdrop/sustainability/google-2022-environmental-report.pdf)                                           |
| नेटफ्लिक्स्             |                0.457                |            176x            | [स्रोत](https://assets.ctfassets.net/4cd45et68cgf/7B2bKCqkXDfHLadrjrNWD8/e44583e5b288bdf61e8bf3d7f8562884/2021_US_EN_Netflix_EnvironmentalSocialGovernanceReport-2021_Final.pdf) |
| पेपल्              |                0.26                 |            100x            |                                 [स्रोत](<https://s202.q4cdn.com/805890769/files/doc_downloads/global-impact/CDP_Climate_Change_PayPal-(1).pdf>)                                  |
| AirBnB              |                0.02                 |             8x             |                              [स्रोत](<https://s26.q4cdn.com/656283129/files/doc_downloads/governance_doc_updated/Airbnb-ESG-Factsheet-(Final).pdf>)                              |
| **PoS इथेरियम**    |             **0.0026**              |           **1x**           |                                                               [स्रोत](https://carbon-ratings.com/eth-report-2022)                                                                |

\*यामध्ये पीसी, लॅपटॉप आणि गेमिंग कन्सोल यांसारख्या अंतिम वापरकर्त्याच्या उपकरणांचा समावेश आहे.

ऊर्जेच्या वापराचे अचूक अंदाज मिळवणे गुंतागुंतीचे असते, विशेषतः जेव्हा मोजल्या जाणाऱ्या गोष्टीची पुरवठा साखळी किंवा प्रस्थापना तपशील गुंतागुंतीचे असतात जे त्याच्या कार्यक्षमतेवर प्रभाव टाकतात. उदाहरणार्थ, नेटफ्लिक्स् आणि गुगलसाठी ऊर्जेच्या वापराचे अंदाज यावर अवलंबून बदलतात की त्यामध्ये केवळ त्यांच्या सिस्टीमची देखभाल करण्यासाठी आणि वापरकर्त्यांपर्यंत सामग्री पोहोचवण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या ऊर्जेचा समावेश आहे (_थेट खर्च_) किंवा त्यामध्ये सामग्री तयार करण्यासाठी, कॉर्पोरेट कार्यालये चालवण्यासाठी, जाहिरात करण्यासाठी इत्यादी आवश्यक असलेल्या खर्चाचा समावेश आहे (_अप्रत्यक्ष खर्च_). अप्रत्यक्ष खर्चामध्ये टीव्ही, संगणक आणि मोबाईल यांसारख्या अंतिम वापरकर्त्याच्या उपकरणांवर सामग्री वापरण्यासाठी आवश्यक असलेल्या ऊर्जेचा देखील समावेश असू शकतो.

वरील अंदाज परिपूर्ण तुलना नाहीत. विचारात घेतलेल्या अप्रत्यक्ष खर्चाचे प्रमाण स्रोतानुसार बदलते आणि त्यात अंतिम वापरकर्त्याच्या उपकरणांमधील ऊर्जेचा क्वचितच समावेश असतो. प्रत्येक मूळ स्रोतामध्ये काय मोजले जात आहे याबद्दल अधिक तपशील समाविष्ट आहेत.

वरील टेबल आणि चार्टमध्ये बिटकॉइन आणि प्रूफ-ऑफ-वर्क (PoW) इथेरियमशी तुलना देखील समाविष्ट आहे. हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की प्रूफ-ऑफ-वर्क नेटवर्कचा ऊर्जेचा वापर स्थिर नसतो आणि तो दिवसेंदिवस बदलतो. स्रोतांमध्ये अंदाज देखील मोठ्या प्रमाणावर बदलू शकतात. हा विषय केवळ वापरल्या जाणाऱ्या ऊर्जेच्या प्रमाणाबद्दलच नाही, तर त्या ऊर्जेच्या स्रोतांबद्दल आणि संबंधित नैतिकतेबद्दलही सूक्ष्म [वादविवाद](https://www.coindesk.com/business/2020/05/19/the-last-word-on-bitcoins-energy-consumption/) आकर्षित करतो. ऊर्जेचा वापर पर्यावरणाच्या फूटप्रिंटशी तंतोतंत जुळत नाही कारण भिन्न प्रकल्प भिन्न ऊर्जा स्रोत वापरू शकतात, ज्यामध्ये नूतनीकरणक्षम ऊर्जेचे कमी किंवा जास्त प्रमाण समाविष्ट असू शकते. उदाहरणार्थ, [केंब्रिज बिटकॉइन इलेक्ट्रिसिटी कन्झम्पशन इंडेक्स](https://ccaf.io/cbnsi/cbeci/comparisons) दर्शवितो की बिटकॉइन नेटवर्कची मागणी सैद्धांतिकदृष्ट्या गॅस फ्लेअरिंग किंवा ट्रान्समिशन आणि वितरणामध्ये वाया जाणाऱ्या विजेद्वारे पूर्ण केली जाऊ शकते. इथेरियमचा शाश्वततेचा मार्ग म्हणजे नेटवर्कच्या ऊर्जा-भुकेल्या भागाला हरित पर्यायाने बदलणे हा होता.

तुम्ही [केंब्रिज ब्लॉकचेन नेटवर्क सस्टेनेबिलिटी इंडेक्स साइटवर](https://ccaf.io/cbnsi/ethereum) अनेक उद्योगांसाठी ऊर्जेचा वापर आणि कार्बन उत्सर्जन अंदाज ब्राउझ करू शकता.

## प्रति-व्यवहार अंदाज {#per-transaction-estimates}

अनेक लेख ब्लॉकचेनसाठी "प्रति-व्यवहार" ऊर्जा खर्चाचा अंदाज लावतात. हे दिशाभूल करणारे असू शकते कारण ब्लॉक प्रस्तावित करण्यासाठी आणि प्रमाणित करण्यासाठी आवश्यक असलेली ऊर्जा त्यातील व्यवहारांच्या संख्येपासून स्वतंत्र असते. ऊर्जेच्या खर्चाचे प्रति-व्यवहार युनिट असे सूचित करते की कमी व्यवहारांमुळे ऊर्जेचा खर्च कमी होईल आणि याउलट, जे तसे नाही. तसेच, प्रति-व्यवहार अंदाज ब्लॉकचेनची व्यवहार प्रक्रिया क्षमता कशी परिभाषित केली जाते याबद्दल अत्यंत संवेदनशील असतात आणि मूल्य मोठे किंवा लहान दिसावे यासाठी या व्याख्येमध्ये फेरफार केला जाऊ शकतो.

इथेरियमवर, उदाहरणार्थ, व्यवहाराची प्रक्रिया क्षमता केवळ बेस लेयरची नसते - ती त्याच्या सर्व "[स्तर २ (l2)](/layer-2/)" रोलअप्सच्या व्यवहार प्रक्रिया क्षमतेची बेरीज देखील असते. स्तर २ (l2) सामान्यतः गणनेमध्ये समाविष्ट केले जात नाहीत, परंतु सीक्वेन्सर्सद्वारे वापरल्या जाणाऱ्या अतिरिक्त ऊर्जेचा (लहान) आणि ते प्रक्रिया करत असलेल्या व्यवहारांच्या संख्येचा (मोठा) विचार केल्यास प्रति-व्यवहार अंदाज लक्षणीयरीत्या कमी होण्याची शक्यता आहे. प्लॅटफॉर्मवरील प्रति-व्यवहार ऊर्जेच्या वापराची तुलना दिशाभूल करणारी असू शकते याचे हे एक कारण आहे.

## इथेरियमचे कार्बन कर्ज {#carbon-debt}

इथेरियमचा ऊर्जेचा खर्च खूप कमी आहे, परंतु हे नेहमीच असे नव्हते. इथेरियमने मूळतः प्रूफ-ऑफ-वर्क (PoW) वापरले ज्याची पर्यावरणीय किंमत सध्याच्या प्रूफ-ऑफ-स्टेक (PoS) यंत्रणेपेक्षा खूप जास्त होती.

सुरुवातीपासूनच, इथेरियमने प्रूफ-ऑफ-स्टेक आधारित सहमती यंत्रणा लागू करण्याची योजना आखली होती, परंतु सुरक्षा आणि विकेंद्रीकरण यांचा त्याग न करता असे करण्यासाठी अनेक वर्षांचे केंद्रित संशोधन आणि विकास लागला. त्यामुळे, नेटवर्क सुरू करण्यासाठी प्रूफ-ऑफ-वर्क यंत्रणेचा वापर करण्यात आला. प्रूफ-ऑफ-वर्कमध्ये खनिकांना (miners) मूल्य मोजण्यासाठी त्यांच्या संगणकीय हार्डवेअरचा वापर करणे आवश्यक असते, या प्रक्रियेत ऊर्जा खर्च होते.

![Comparing Ethereum's energy consumption pre- and post-Merge, using the Eiffel Tower (330 meters tall) on the left to symbolize the high energy consumption before The Merge, and a small 4 cm tall Lego figure on the right to represent the dramatic reduction in energy usage after The Merge](energy_consumption_pre_post_merge.png)

CCRI चा अंदाज आहे की द मर्जने इथेरियमचा वार्षिक विजेचा वापर **99.988%** पेक्षा जास्त कमी केला आहे. त्याचप्रमाणे, इथेरियमचा कार्बन फूटप्रिंट अंदाजे **99.992%** ने कमी झाला (11,016,000 वरून 870 टन CO2e पर्यंत). हे समजून घेण्यासाठी, उत्सर्जनातील घट ही आयफेल टॉवरच्या उंचीवरून एका लहान प्लास्टिकच्या खेळण्यापर्यंत जाण्यासारखी आहे, जसे वरील आकृतीमध्ये स्पष्ट केले आहे. परिणामी, नेटवर्क सुरक्षित करण्याचा पर्यावरणीय खर्च लक्षणीयरीत्या कमी झाला आहे. त्याच वेळी, नेटवर्कची सुरक्षा सुधारली असल्याचे मानले जाते.

## एक हरित ॲप्लिकेशन लेयर {#green-applications}

इथेरियमचा ऊर्जेचा वापर खूप कमी असला तरी, इथेरियमवर एक भरीव, वाढणारा आणि अत्यंत सक्रिय [**पुनरुत्पादक वित्त (रेफाय)**](/refi/) समुदाय देखील तयार होत आहे. रेफाय ॲप्लिकेशन्स पर्यावरणाला फायदेशीर ठरणारे सकारात्मक बाह्य परिणाम असलेले आर्थिक ॲप्लिकेशन्स तयार करण्यासाठी विकेंद्रित वित्त (DeFi) घटकांचा वापर करतात. रेफाय ही एका व्यापक ["सोलारपंक (solarpunk)"](https://en.wikipedia.org/wiki/Solarpunk) चळवळीचा भाग आहे जी इथेरियमशी जवळून जोडलेली आहे आणि तांत्रिक प्रगती आणि पर्यावरणीय कारभार यांची सांगड घालण्याचे उद्दिष्ट ठेवते. इथेरियमचे विकेंद्रित, परवानगीमुक्त आणि संयोज्य स्वरूप त्याला रेफाय आणि सोलारपंक समुदायांसाठी एक आदर्श बेस लेयर बनवते.

Web3 नेटिव्ह सार्वजनिक वस्तू निधी प्लॅटफॉर्म जसे की [Gitcoin](https://gitcoin.co) इथेरियमच्या ॲप्लिकेशन लेयरवर पर्यावरणपूरक बांधकामाला चालना देण्यासाठी क्लायमेट राउंड्स चालवतात. या उपक्रमांच्या (आणि इतर, उदा., [विकेंद्रित विज्ञान (डीसाय)](/desci/)) विकासाद्वारे, इथेरियम एक पर्यावरणीय आणि सामाजिकदृष्ट्या नेट-पॉझिटिव्ह तंत्रज्ञान बनत आहे.

<Alert variant="update">
<AlertEmoji text=":evergreen_tree:" />
<AlertContent>
<AlertDescription>
  जर तुम्हाला वाटत असेल की हे पृष्ठ अधिक अचूक बनवले जाऊ शकते, तर कृपया एक इश्यू किंवा PR (पुल रिक्वेस्ट) तयार करा. या पृष्ठावरील आकडेवारी सार्वजनिकरित्या उपलब्ध डेटावर आधारित अंदाज आहेत - ते ethereum.org टीम किंवा इथेरियम फाउंडेशनचे अधिकृत विधान किंवा वचन दर्शवत नाहीत.
</AlertDescription>
</AlertContent>
</Alert>

## पुढील वाचन {#further-reading}

- [केंब्रिज ब्लॉकचेन नेटवर्क सस्टेनेबिलिटी इंडेक्स](https://ccaf.io/cbnsi/ethereum)
- [प्रूफ-ऑफ-वर्क ब्लॉकचेनवरील व्हाईट हाऊसचा अहवाल](https://web.archive.org/web/20221109005700/https://www.whitehouse.gov/wp-content/uploads/2022/09/09-2022-Crypto-Assets-and-Climate-Report.pdf)
- [इथेरियम एमिशन्स: अ बॉटम-अप एस्टिमेट](https://kylemcdonald.github.io/ethereum-emissions/) - _काईल मॅकडोनाल्ड (Kyle McDonald)_
- [इथेरियम एनर्जी कन्झम्पशन इंडेक्स](https://digiconomist.net/ethereum-energy-consumption/) - _डिजीकॉनॉमिस्ट (Digiconomist)_
- [ETHMerge.com](https://ethmerge.com/) - _[@InsideTheSim](https://twitter.com/InsideTheSim)_
- [द मर्ज - इम्प्लिकेशन्स ऑन द इलेक्ट्रिसिटी कन्झम्पशन अँड कार्बन फूटप्रिंट ऑफ द इथेरियम नेटवर्क](https://carbon-ratings.com/eth-report-2022) - _CCRI_
- [इथेरियमचा ऊर्जेचा वापर](https://mirror.xyz/jmcook.eth/ODpCLtO4Kq7SCVFbU4He8o8kXs418ZZDTj0lpYlZkR8)

## संबंधित विषय {#related-topics}

- [बीकन साखळी](/roadmap/beacon-chain)
- [द मर्ज](/roadmap/merge/)

<QuizWidget quizKey="energy-consumption" />