--- title: DAO nedir? metaTitle: DAO nedir? | Merkeziyetsiz Otonom Organizasyon description: "Ethereum'daki DAO'lara genel bir bakış" lang: tr template: use-cases sidebarDepth: 2 image: /images/use-cases/dao-2.png alt: "Bir teklif üzerinde oy kullanan bir DAO'nun temsili." summaryPoints: - Merkezi bir liderliği olmayan, üyelerin sahip olduğu topluluklar. - İnternetteki yabancılarla iş birliği yapmanın güvenli bir yolu. - Belirli bir amaca fon ayırmak için güvenli bir yer. --- ## DAO'lar nedir? {#what-are-daos} Bir DAO, ortak bir misyon doğrultusunda çalışan, kolektif mülkiyete sahip bir organizasyondur. DAO'lar, fonları veya operasyonları yönetmesi için iyiliksever bir lidere güvenmek zorunda kalmadan, dünyanın dört bir yanındaki kafa dengi insanlarla çalışmamıza olanak tanır. Fonları keyfine göre harcayabilecek bir CEO veya kayıtları manipüle edebilecek bir CFO yoktur. Bunun yerine, koda yerleştirilmiş blokzincir tabanlı kurallar, organizasyonun nasıl çalışacağını ve fonların nasıl harcanacağını tanımlar. Grubun onayı olmadan kimsenin erişme yetkisine sahip olmadığı yerleşik hazinelere sahiptirler. Kararlar, organizasyondaki herkesin söz hakkı olmasını sağlamak için teklifler ve oylama ile yönetilir ve her şey şeffaf bir şekilde [zincir içi](/glossary/#onchain) gerçekleşir. ## Neden DAO'lara ihtiyacımız var? {#why-dao} Birisiyle fon ve para içeren bir organizasyon başlatmak, birlikte çalıştığınız kişilere büyük bir güven duymayı gerektirir. Ancak yalnızca internet üzerinden etkileşimde bulunduğunuz birine güvenmek zordur. DAO'lar ile gruptaki başka hiç kimseye güvenmenize gerek yoktur; yalnızca %100 şeffaf ve herkes tarafından doğrulanabilir olan DAO'nun koduna güvenmeniz yeterlidir. Bu, küresel iş birliği ve koordinasyon için pek çok yeni fırsatın kapısını aralar. ### Bir karşılaştırma {#dao-comparison} | DAO | Geleneksel bir organizasyon | | ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------------------------------------------------ | | Genellikle yataydır ve tamamen demokratikleştirilmiştir. | Genellikle hiyerarşiktir. | | Herhangi bir değişikliğin uygulanması için üyelerin oy kullanması gerekir. | Yapıya bağlı olarak, değişiklikler tek bir tarafça talep edilebilir veya oylama sunulabilir. | | Oylar sayılır ve sonuç, güvenilir bir aracı olmadan otomatik olarak uygulanır. | Oylamaya izin verilirse, oylar kendi içinde sayılır ve oylama sonucu manuel olarak işlenmelidir. | | Sunulan hizmetler merkeziyetsiz bir şekilde otomatik olarak yürütülür (örneğin hayır kurumu fonlarının dağıtımı). | İnsan müdahalesi veya manipülasyona açık, merkezi olarak kontrol edilen bir otomasyon gerektirir. | | Tüm faaliyetler şeffaftır ve tamamen halka açıktır. | Faaliyetler genellikle gizlidir ve halka kapalıdır. | ### DAO örnekleri {#dao-examples} Bunun daha anlaşılır olmasına yardımcı olmak için, bir DAO'yu nasıl kullanabileceğinize dair birkaç örnek: - **Bir hayır kurumu** – dünyanın herhangi bir yerindeki herkesten bağış kabul edebilir ve hangi amaçların finanse edileceğini oylayabilirsiniz. - **Kolektif mülkiyet** – fiziksel veya dijital varlıklar satın alabilirsiniz ve üyeler bunların nasıl kullanılacağını oylayabilir. - **Girişimler ve hibeler** – yatırım sermayesini bir araya getiren ve desteklenecek girişimleri oylayan bir girişim fonu oluşturabilirsiniz. Geri ödenen para daha sonra DAO üyeleri arasında yeniden dağıtılabilir. ## DAO'lar nasıl çalışır? {#how-daos-work} Bir DAO'nun omurgası, organizasyonun kurallarını tanımlayan ve grubun hazinesini tutan [akıllı sözleşmesidir](/glossary/#smart-contract). Sözleşme [Ethereum](/) üzerinde yayına girdikten sonra, bir oylama dışında hiç kimse kuralları değiştiremez. Eğer biri koddaki kurallar ve mantık tarafından kapsanmayan bir şey yapmaya çalışırsa, bu işlem başarısız olur. Hazine de akıllı sözleşme tarafından tanımlandığı için, bu aynı zamanda grubun onayı olmadan kimsenin parayı harcayamayacağı anlamına gelir. Bu, DAO'ların merkezi bir otoriteye ihtiyaç duymadığı anlamına gelir. Bunun yerine, grup kararları kolektif olarak alır ve oylamalar geçtiğinde ödemeler otomatik olarak yetkilendirilir. Bu mümkündür çünkü akıllı sözleşmeler Ethereum'da yayına girdikten sonra kurcalamaya karşı korumalıdır. Her şey halka açık olduğu için insanların haberi olmadan kodu (DAO kurallarını) öylece düzenleyemezsiniz. ## Ethereum ve DAO'lar {#ethereum-and-daos} Ethereum, birkaç nedenden dolayı DAO'lar için mükemmel bir temeldir: - Ethereum'un kendi mutabakatı, organizasyonların ağa güvenmesi için yeterince merkeziyetsiz ve köklüdür. - Akıllı sözleşme kodu yayına girdikten sonra sahipleri tarafından bile değiştirilemez. Bu, DAO'nun programlandığı kurallara göre çalışmasını sağlar. - Akıllı sözleşmeler fon gönderip alabilir. Bu olmasaydı, grup fonlarını yönetmek için güvenilir bir aracıya ihtiyacınız olurdu. - Ethereum topluluğu, rekabetçiden ziyade iş birlikçi olduğunu kanıtlamıştır; bu da en iyi uygulamaların ve destek sistemlerinin hızla ortaya çıkmasına olanak tanır. ## DAO yönetişimi {#dao-governance} Bir DAO'yu yönetirken, oylama ve tekliflerin nasıl çalıştığı gibi birçok husus göz önünde bulundurulmalıdır. ### Yetki devri {#governance-delegation} Yetki devri, temsili demokrasinin DAO versiyonu gibidir. Token sahipleri, oylarını kendilerini aday gösteren, protokolü yönetmeyi ve bilgili kalmayı taahhüt eden kullanıcılara devrederler. #### Ünlü bir örnek {#governance-example} [ENS](https://claim.ens.domains/delegate-ranking) – ENS sahipleri, kendilerini temsil etmeleri için oylarını ilgili topluluk üyelerine devredebilirler. ### Otomatik işlem yönetişimi {#governance-example-2} Birçok DAO'da, üyelerin yeterli çoğunluğu (quorum) olumlu oy kullanırsa işlemler otomatik olarak yürütülür. #### Ünlü bir örnek {#governance-example-3} [Nouns](https://nouns.wtf) – Nouns DAO'da, kurucular tarafından veto edilmediği sürece, yeterli oy çoğunluğuna ulaşılırsa ve çoğunluk olumlu oy verirse bir işlem otomatik olarak yürütülür. ### Çoklu imza yönetişimi {#governance-example-4} DAO'ların binlerce oy kullanan üyesi olabilse de, fonlar güvenilir ve genellikle kimlikleri açık (topluluk tarafından bilinen halka açık kimlikler) 5-20 aktif topluluk üyesi tarafından paylaşılan bir [cüzdanda](/glossary/#wallet) tutulabilir. Bir oylamadan sonra, [çoklu imza](/glossary/#multisig) imzalayıcıları topluluğun iradesini yerine getirir. ## DAO yasaları {#dao-laws} 1977'de Wyoming, girişimcileri koruyan ve sorumluluklarını sınırlayan LLC'yi (Limited Şirket) icat etti. Daha yakın zamanda, DAO'lar için yasal statü oluşturan DAO yasasına öncülük ettiler. Şu anda Wyoming, Vermont ve Virgin Adaları'nın bir tür DAO yasası bulunmaktadır. ### Ünlü bir örnek {#law-example} [CityDAO](https://citizen.citydao.io/) – CityDAO, Yellowstone Ulusal Parkı yakınlarında 40 dönümlük arazi satın almak için Wyoming'in DAO yasasını kullandı. ## DAO üyeliği {#dao-membership} DAO üyeliği için farklı modeller vardır. Üyelik, oylamanın nasıl çalışacağını ve DAO'nun diğer önemli kısımlarını belirleyebilir. ### Token tabanlı üyelik {#token-based-membership} Kullanılan token'a bağlı olarak genellikle tamamen [izinsizdir](/glossary/#permissionless). Çoğunlukla bu yönetişim token'ları, [merkeziyetsiz bir borsada](/glossary/#dex) izinsiz olarak alınıp satılabilir. Diğerleri, likidite sağlayarak veya başka bir 'iş kanıtı (PoW)' aracılığıyla kazanılmalıdır. Her iki durumda da, sadece token'ı elinde tutmak oylamaya erişim sağlar. _Genellikle geniş merkeziyetsiz protokolleri ve/veya token'ların kendilerini yönetmek için kullanılır._ #### Ünlü bir örnek {#token-example} [MakerDAO](https://makerdao.com) – MakerDAO'nun token'ı MKR, merkeziyetsiz borsalarda yaygın olarak bulunur ve herkes Maker protokolünün geleceği üzerinde oy hakkına sahip olmak için satın alım yapabilir. ### Pay tabanlı üyelik {#share-based-membership} Pay tabanlı DAO'lar daha izinlidir, ancak yine de oldukça açıktır. Aday üyeler, genellikle token veya iş şeklinde bir miktar değer sunarak DAO'ya katılmak için bir teklif sunabilirler. Paylar, doğrudan oy gücünü ve mülkiyeti temsil eder. Üyeler, hazinedeki orantılı paylarıyla istedikleri zaman çıkış yapabilirler. _Genellikle hayır kurumları, işçi kolektifleri ve yatırım kulüpleri gibi daha birbirine bağlı, insan odaklı organizasyonlar için kullanılır. Ayrıca protokolleri ve token'ları da yönetebilir._ ### İtibar tabanlı üyelik {#reputation-based-membership} İtibar, katılımın kanıtını temsil eder ve DAO'da oy gücü verir. Token veya pay tabanlı üyeliğin aksine, itibar tabanlı DAO'lar mülkiyeti katkıda bulunanlara devretmez. İtibar satın alınamaz, transfer edilemez veya devredilemez; DAO üyeleri itibarı katılım yoluyla kazanmalıdır. Zincir içi oylama izinsizdir ve aday üyeler DAO'ya katılmak için özgürce teklif sunabilir ve katkıları karşılığında ödül olarak itibar ve token almayı talep edebilirler. _Genellikle protokollerin ve [merkeziyetsiz uygulamaların (dapp)](/glossary/#dapp) merkeziyetsiz gelişimi ve yönetişimi için kullanılır, ancak aynı zamanda hayır kurumları, işçi kolektifleri, yatırım kulüpleri vb. gibi çeşitli organizasyonlar için de oldukça uygundur._ #### Ünlü bir örnek {#reputation-example} [DXdao](https://DXdao.eth.limo) – DXdao, 2019'dan bu yana merkeziyetsiz protokoller ve uygulamalar inşa eden ve yöneten küresel, egemen bir kolektifti. Fonları koordine etmek ve yönetmek için itibar tabanlı yönetişim ve [holografik mutabakat](/glossary/#holographic-consensus) kullandı; bu da hiç kimsenin geleceğini veya yönetişimini etkilemek için parayla yolunu bulamayacağı anlamına geliyordu. ## Bir DAO'ya katılın / başlatın {#join-start-a-dao} ### Bir DAO'ya katılın {#join-a-dao} - [Ethereum topluluğu DAO'ları](/community/get-involved/#decentralized-autonomous-organizations-daos) - [DAOHaus'un DAO'lar listesi](https://app.daohaus.club/explore) - [Tally.xyz DAO'lar listesi](https://www.tally.xyz/explore) - [DeGov.AI DAO'lar listesi](https://apps.degov.ai/) ### Bir DAO başlatın {#start-a-dao} - [DAOHaus ile bir DAO oluşturun](https://app.daohaus.club/summon) - [Tally ile bir Governor DAO başlatın](https://www.tally.xyz/get-started) - [Aragon destekli bir DAO oluşturun](https://aragon.org/product) - [Bir koloni başlatın](https://colony.io/) - [DeGov Launcher ile bir DAO başlatın](https://docs.degov.ai/integration/deploy) ## Daha fazla bilgi {#further-reading} ### DAO Makaleleri {#dao-articles} - [DAO nedir?](https://blog.aragon.org/what-is-a-dao/) – [Aragon](https://aragon.org/) - [DAO'ların Evi](https://wiki.metagame.wtf/docs/great-houses/house-of-daos) – [Metagame](https://wiki.metagame.wtf/) - [DAO nedir ve ne işe yarar?](https://daohaus.substack.com/p/-what-is-a-dao-and-what-is-it-for) – [DAOhaus](https://daohaus.club/) - [DAO Destekli Bir Dijital Topluluk Nasıl Başlatılır](https://daohaus.substack.com/p/four-and-a-half-steps-to-start-a) – [DAOhaus](https://daohaus.club/) - [DAO nedir?](https://coinmarketcap.com/alexandria/article/what-is-a-dao) – [Coinmarketcap](https://coinmarketcap.com) - [Holografik Mutabakat Nedir?](https://medium.com/daostack/holographic-consensus-part-1-116a73ba1e1c) - [DAOstack](https://daostack.io/) - [DAO'lar şirket değildir: otonom organizasyonlarda merkeziyetsizlik nerede önemlidir (Vitalik)](https://vitalik.eth.limo/general/2022/09/20/daos.html) - [DAO'lar, DAC'ler, DA'lar ve Daha Fazlası: Eksik Bir Terminoloji Rehberi](https://blog.ethereum.org/2014/05/06/daos-dacs-das-and-more-an-incomplete-terminology-guide) - [Ethereum Blogu](https://blog.ethereum.org) ### Videolar {#videos} - [Kriptoda DAO nedir?](https://youtu.be/KHm0uUPqmVE) - [Bir DAO Şehir İnşa Edebilir mi?](https://www.ted.com/talks/scott_fitsimones_could_a_dao_build_the_next_great_city) – [TED](https://www.ted.com/)