पुनरुत्पादक वित्त (रेफाय)

रेफाय (ReFi) म्हणजे काय?

पुनरुत्पादक वित्त (रेफाय) हे वर तयार केलेले साधने आणि कल्पनांचा एक संच आहे, ज्याचा उद्देश अशी अर्थव्यवस्था निर्माण करणे आहे जी शोषक किंवा पिळवणूक करणारी नसून पुनरुत्पादक असेल. सरतेशेवटी, शोषक प्रणाली उपलब्ध संसाधने संपुष्टात आणतात आणि कोसळतात; पुनरुत्पादक यंत्रणेशिवाय, त्यांच्यात लवचिकतेचा अभाव असतो. रेफाय या गृहितकावर कार्य करते की आर्थिक मूल्याची निर्मिती आपल्या ग्रहावरील आणि समुदायांमधील संसाधनांच्या अस्थिर शोषणापासून वेगळी केली पाहिजे.

त्याऐवजी, पुनरुत्पादक चक्रे तयार करून पर्यावरणीय, सांप्रदायिक किंवा सामाजिक समस्या सोडवणे हे रेफायचे उद्दिष्ट आहे. या प्रणाली सहभागींसाठी मूल्य निर्माण करतात आणि त्याच वेळी परिसंस्था आणि समुदायांना लाभ देतात.

रेफायच्या पायांपैकी एक म्हणजे कॅपिटल इन्स्टिट्यूटच्या जॉन फुलरटन यांनी प्रस्थापित केलेली पुनरुत्पादक अर्थशास्त्राची संकल्पना. त्यांनी प्रणालीगत आरोग्याचा आधार असलेली आठ परस्पर जोडलेली तत्त्वे (opens in a new tab) मांडली:

रेफाय प्रकल्प आणि ॲप्लिकेशन्सचा वापर करून या तत्त्वांची अंमलबजावणी करतात जेणेकरून पुनरुत्पादक वर्तनाला प्रोत्साहन मिळेल, उदा., खराब झालेल्या परिसंस्था पुनर्संचयित करणे, आणि हवामान बदल आणि जैवविविधतेचे नुकसान यांसारख्या जागतिक समस्यांवर मोठ्या प्रमाणावर सहकार्य सुलभ करणे.

रेफाय हे विकेंद्रित विज्ञान (डीसाय) चळवळीशी देखील जोडलेले आहे, जे वैज्ञानिक ज्ञानाला वित्तपुरवठा करण्यासाठी, तयार करण्यासाठी, पुनरावलोकन करण्यासाठी, श्रेय देण्यासाठी, संचयित करण्यासाठी आणि प्रसारित करण्यासाठी इथेरियमचा एक प्लॅटफॉर्म म्हणून वापर करते. झाडे लावणे, महासागरातून प्लास्टिक काढणे किंवा खराब झालेली परिसंस्था पुनर्संचयित करणे यासारख्या पुनरुत्पादक क्रियाकलापांची अंमलबजावणी आणि देखरेख करण्यासाठी पडताळणी करण्यायोग्य मानके आणि पद्धती विकसित करण्यासाठी डीसाय साधने उपयुक्त ठरू शकतात.

Can regenerative finance clean up crypto's dirty image?

CNBC explores how regenerative finance (ReFi) uses blockchain technology to fund environmental and social projects.

ट्रान्सक्रिप्टसह पहा

कार्बन क्रेडिट्सचे टोकनीकरण

ऐच्छिक कार्बन मार्केट (VCM) (opens in a new tab) ही अशा प्रकल्पांना निधी देण्याची एक यंत्रणा आहे जे कार्बन उत्सर्जनावर सत्यापित सकारात्मक प्रभाव पाडतात, एकतर चालू उत्सर्जन कमी करतात किंवा वातावरणातून आधीच उत्सर्जित झालेले हरितगृह वायू काढून टाकतात. या प्रकल्पांची पडताळणी झाल्यानंतर त्यांना "कार्बन क्रेडिट्स" नावाची मालमत्ता मिळते, जी ते हवामान कृतीला पाठिंबा देऊ इच्छिणाऱ्या व्यक्ती आणि संस्थांना विकू शकतात.

VCM व्यतिरिक्त, अनेक सरकार-अनिवार्य कार्बन मार्केट्स ('अनुपालन मार्केट्स') देखील आहेत ज्यांचे उद्दिष्ट विशिष्ट अधिकारक्षेत्रात (उदा. देश किंवा प्रदेश) कायदे किंवा नियमांद्वारे कार्बनची किंमत स्थापित करणे आणि वितरित केल्या जाणाऱ्या परवानग्यांचे नियंत्रण करणे हे आहे. अनुपालन मार्केट्स त्यांच्या अधिकारक्षेत्रातील प्रदूषण करणाऱ्यांना उत्सर्जन कमी करण्यासाठी प्रोत्साहित करतात, परंतु ते आधीच उत्सर्जित झालेले हरितगृह वायू काढून टाकण्यास सक्षम नाहीत.

अलीकडच्या दशकांमध्ये विकास होऊनही, VCM ला अजूनही विविध समस्यांचा सामना करावा लागत आहे:

अत्यंत विखंडित तरलता
अपारदर्शक व्यवहार यंत्रणा
उच्च शुल्क
अत्यंत संथ ट्रेडिंग गती
स्केलेबिलिटीचा अभाव

VCM ला नवीन ब्लॉकचेन-आधारित डिजिटल कार्बन मार्केट (DCM) मध्ये रूपांतरित करणे ही कार्बन क्रेडिट्स प्रमाणित करण्यासाठी, व्यवहार करण्यासाठी आणि वापरण्यासाठी विद्यमान तंत्रज्ञान अपग्रेड करण्याची एक संधी असू शकते. ब्लॉकचेन सार्वजनिकरित्या पडताळणी करण्यायोग्य डेटा, वापरकर्त्यांच्या विस्तृत श्रेणीसाठी प्रवेश आणि अधिक तरलता अनुमती देतात.

पारंपारिक मार्केटच्या अनेक समस्या कमी करण्यासाठी रेफाय प्रकल्प ब्लॉकचेन तंत्रज्ञानाचा वापर करतात:

तरलता कमी संख्येच्या तरलता पूल्समध्ये केंद्रित असते ज्यांचा कोणीही मुक्तपणे व्यापार करू शकतो. मोठ्या संस्था तसेच वैयक्तिक वापरकर्ते विक्रेते/खरेदीदार यांच्या मॅन्युअल शोधाशिवाय, सहभाग शुल्काशिवाय किंवा पूर्व नोंदणीशिवाय या पूल्सचा वापर करू शकतात.
सर्व व्यवहार सार्वजनिक ब्लॉकचेनवर नोंदवले जातात. ट्रेडिंग क्रियाकलापामुळे प्रत्येक कार्बन क्रेडिटचा मार्ग DCM मध्ये उपलब्ध होताच कायमचा शोधण्यायोग्य असतो.
व्यवहार गती जवळजवळ त्वरित असते. जुन्या मार्केट्सद्वारे मोठ्या प्रमाणात कार्बन क्रेडिट्स सुरक्षित करण्यासाठी काही दिवस किंवा आठवडे लागू शकतात, परंतु DCM मध्ये हे काही सेकंदात साध्य केले जाऊ शकते.
ट्रेडिंग क्रियाकलाप मध्यस्थांशिवाय होतो, जे उच्च शुल्क आकारतात. पारंपारिक क्रेडिट्सच्या तुलनेत डिजिटल कार्बन क्रेडिट्स लक्षणीय खर्च कपात दर्शवतात.
DCM स्केलेबल आहे आणि व्यक्ती तसेच बहुराष्ट्रीय कॉर्पोरेशन्सच्या मागण्या पूर्ण करू शकते.

DCM चे प्रमुख घटक

चार प्रमुख घटक DCM चे सध्याचे स्वरूप तयार करतात:

Verra (opens in a new tab) आणि Gold Standard (opens in a new tab) सारख्या नोंदणी संस्था कार्बन क्रेडिट्स तयार करणारे प्रकल्प विश्वसनीय असल्याची खात्री करतात. ते डेटाबेस देखील चालवतात ज्यामध्ये डिजिटल कार्बन क्रेडिट्स तयार होतात आणि हस्तांतरण केले जाऊ शकतात किंवा वापरले जाऊ शकतात (निवृत्त केले जाऊ शकतात).

ब्लॉकचेनवर तयार केल्या जाणाऱ्या नाविन्यपूर्ण प्रकल्पांची एक नवीन लाट आहे जी या क्षेत्रातील प्रस्थापितांना आव्हान देण्याचा प्रयत्न करत आहे.

कार्बन ब्रिजेस, ज्यांना टोकनायझर्स देखील म्हटले जाते, पारंपारिक नोंदणी संस्थांमधून DCM मध्ये कार्बन क्रेडिट्सचे प्रतिनिधित्व करण्यासाठी किंवा हस्तांतरण करण्यासाठी तंत्रज्ञान प्रदान करतात. उल्लेखनीय उदाहरणांमध्ये Toucan Protocol (opens in a new tab), C3 (opens in a new tab), आणि Moss.Earth (opens in a new tab) यांचा समावेश आहे.
एकात्मिक सेवा अंतिम वापरकर्त्यांना कार्बन टाळण्याचे आणि/किंवा काढून टाकण्याचे क्रेडिट्स देतात जेणेकरून ते क्रेडिटच्या पर्यावरणीय लाभावर दावा करू शकतील आणि हवामान कृतीला त्यांचा पाठिंबा जगासोबत शेअर करू शकतील.

काही जसे की Klima Infinity (opens in a new tab) आणि Senken (opens in a new tab) तृतीय पक्षांद्वारे विकसित केलेले आणि Verra सारख्या स्थापित मानकांनुसार जारी केलेले विविध प्रकारचे प्रकल्प ऑफर करतात; Nori (opens in a new tab) सारखे इतर केवळ त्यांच्या स्वतःच्या कार्बन क्रेडिट मानकांनुसार विकसित केलेले विशिष्ट प्रकल्प ऑफर करतात, जे ते जारी करतात आणि ज्यासाठी त्यांचे स्वतःचे समर्पित मार्केटप्लेस आहे.

अंतर्निहित रेल्स आणि पायाभूत सुविधा जे कार्बन मार्केटच्या संपूर्ण पुरवठा साखळीचा प्रभाव आणि कार्यक्षमता वाढवण्यास सुलभ करतात. KlimaDAO (opens in a new tab) सार्वजनिक वस्तू म्हणून तरलता पुरवते (कोणालाही पारदर्शक किंमतीत कार्बन क्रेडिट्स खरेदी किंवा विक्री करण्याची परवानगी देते), कार्बन मार्केट्सची वाढलेली प्रक्रिया क्षमता आणि बक्षिसांसह निवृत्तीला प्रोत्साहन देते, आणि विविध प्रकारच्या टोकनीकृत कार्बन क्रेडिट्सबद्दल डेटा ऍक्सेस करण्यासाठी, तसेच ते मिळवण्यासाठी आणि निवृत्त करण्यासाठी वापरकर्ता-अनुकूल आंतरकार्यक्षम साधने प्रदान करते.

कार्बन मार्केट्सच्या पलीकडे रेफाय

जरी सध्या सर्वसाधारणपणे कार्बन मार्केट्सवर आणि विशेषतः या क्षेत्रात VCM ला DCM मध्ये रूपांतरित करण्यावर भर दिला जात असला तरी, "रेफाय" हा शब्द केवळ कार्बनपुरता मर्यादित नाही. कार्बन क्रेडिट्सच्या पलीकडे इतर पर्यावरणीय मालमत्ता विकसित आणि टोकनीकृत केल्या जाऊ शकतात, ज्याचा अर्थ असा होईल की भविष्यातील आर्थिक प्रणालींच्या मूळ स्तरांमध्ये इतर नकारात्मक बाह्य घटकांची किंमत देखील निश्चित केली जाऊ शकते. शिवाय, या आर्थिक मॉडेलचा पुनरुत्पादक पैलू इतर क्षेत्रांमध्ये लागू केला जाऊ शकतो, जसे की Gitcoin (opens in a new tab) सारख्या वर्गीय निधीपुरवठा प्लॅटफॉर्मद्वारे सार्वजनिक वस्तूंचा निधीपुरवठा. मुक्त सहभाग आणि संसाधनांच्या न्याय्य वितरणाच्या कल्पनेवर तयार केलेल्या संस्था प्रत्येकाला ओपन-सोर्स सॉफ्टवेअर प्रकल्पांना, तसेच शैक्षणिक, पर्यावरणीय आणि समुदाय-चालित प्रकल्पांना पैसे पुरवण्यास सक्षम करतात.

भांडवलाची दिशा शोषक पद्धतींपासून दूर करून पुनरुत्पादक प्रवाहाकडे वळवून, सामाजिक, पर्यावरणीय किंवा सांप्रदायिक लाभ प्रदान करणारे प्रकल्प आणि कंपन्या—आणि ज्यांना पारंपारिक वित्तामध्ये निधी मिळवण्यात अपयश येऊ शकते—ते सुरू होऊ शकतात आणि समाजासाठी अधिक वेगाने आणि सहजपणे सकारात्मक बाह्य घटक निर्माण करू शकतात. निधीच्या या मॉडेलकडे वळल्याने अधिक समावेशक आर्थिक प्रणालींचे दरवाजे देखील उघडतात, जिथे सर्व लोकसंख्याशास्त्रातील लोक केवळ निष्क्रिय निरीक्षक न राहता सक्रिय सहभागी होऊ शकतात. रेफाय इथेरियमची एक दृष्टी प्रदान करते जी आपल्या प्रजाती आणि आपल्या ग्रहावरील सर्व सजीवांसमोरील अस्तित्वाच्या आव्हानांवर कृती समन्वयित करण्यासाठी एक यंत्रणा म्हणून काम करते—एका नवीन आर्थिक प्रतिमानाचा मूळ स्तर म्हणून, जे येणाऱ्या शतकांसाठी अधिक समावेशक आणि शाश्वत भविष्य सक्षम करते.