मुख्य आशयावर जा
Change page

इथेरियमची तांत्रिक ओळख

ब्लॉकचेन म्हणजे काय?

ब्लॉकचेन हा एक सार्वजनिक डेटाबेस आहे जो नेटवर्कमधील अनेक संगणकांवर अपडेट आणि शेअर केला जातो.

"ब्लॉक" म्हणजे डेटा आणि स्थिती (state) सलग गटांमध्ये साठवली जाणे, ज्यांना "ब्लॉक्स" म्हणून ओळखले जाते. जर तुम्ही दुसऱ्या कोणाला ETH पाठवले, तर तो व्यवहार यशस्वी होण्यासाठी व्यवहाराचा डेटा एका ब्लॉकमध्ये जोडला जाणे आवश्यक आहे.

"चेन" या वस्तुस्थितीचा संदर्भ देते की प्रत्येक ब्लॉक क्रिप्टोग्राफिकदृष्ट्या त्याच्या मूळ (parent) ब्लॉकचा संदर्भ देतो. दुसऱ्या शब्दांत, ब्लॉक्स एकमेकांशी जोडले जातात. त्यानंतरच्या सर्व ब्लॉक्समध्ये बदल केल्याशिवाय एका ब्लॉकमधील डेटा बदलू शकत नाही, ज्यासाठी संपूर्ण नेटवर्कचे एकमत आवश्यक असेल.

नेटवर्कमधील प्रत्येक संगणकाने प्रत्येक नवीन ब्लॉक आणि संपूर्ण चेनवर सहमत असणे आवश्यक आहे. या संगणकांना "नोड्स" म्हणून ओळखले जाते. नोड्स हे सुनिश्चित करतात की ब्लॉकचेनशी संवाद साधणाऱ्या प्रत्येकाकडे समान डेटा आहे. हा वितरित करार पूर्ण करण्यासाठी, ब्लॉकचेनला सहमती यंत्रणा आवश्यक असते.

इथेरियम प्रूफ-ऑफ-स्टेक (PoS) आधारित सहमती यंत्रणा वापरते. ज्याला चेनमध्ये नवीन ब्लॉक्स जोडायचे आहेत त्याने तारण म्हणून ETH - इथेरियममधील मूळ चलन - स्टेक करणे आणि प्रमाणक (validator) सॉफ्टवेअर चालवणे आवश्यक आहे. त्यानंतर या "प्रमाणकांची" यादृच्छिकपणे (randomly) ब्लॉक्स प्रस्तावित करण्यासाठी निवड केली जाऊ शकते, जे इतर प्रमाणक तपासतात आणि ब्लॉकचेनमध्ये जोडतात. बक्षीस आणि दंडाची एक प्रणाली आहे जी सहभागींना प्रामाणिक राहण्यासाठी आणि शक्य तितके ऑनलाइन उपलब्ध राहण्यासाठी जोरदार प्रोत्साहन देते.

जर तुम्हाला ब्लॉकचेन डेटा कसा हॅश केला जातो आणि त्यानंतर ब्लॉक संदर्भांच्या इतिहासामध्ये कसा जोडला जातो हे पाहायचे असेल, तर अँडर्स ब्राउनवर्थ (Anders Brownworth) यांचा हा डेमो (opens in a new tab) नक्की पहा आणि खालील सोबतचा व्हिडिओ पहा.

अँडर्स ब्लॉकचेनमधील हॅशेस कसे स्पष्ट करतात ते पहा:

Blockchain 101: a visual demo

A demonstration of how blockchain technology works, covering hashing, blocks, chains, distributed ledgers, and tokens to make blockchain concepts tangible and intuitive.

ट्रान्सक्रिप्टसह पहा 

इथेरियम म्हणजे काय?

इथेरियम ही एक ब्लॉकचेन आहे ज्यामध्ये संगणक अंतर्भूत आहे. विकेंद्रित, परवानगीमुक्त आणि सेन्सॉरशिप-प्रतिरोधक मार्गाने ॲप्स आणि संस्था तयार करण्याचा हा पाया आहे.

इथेरियम विश्वामध्ये, एकच, अधिकृत संगणक आहे (ज्याला इथेरियम व्हर्च्युअल मशीन किंवा EVM म्हणतात) ज्याच्या स्थितीवर इथेरियम नेटवर्कवरील प्रत्येकजण सहमत असतो. इथेरियम नेटवर्कमध्ये सहभागी होणारा प्रत्येकजण (प्रत्येक इथेरियम नोड) या संगणकाच्या स्थितीची एक प्रत ठेवतो. याव्यतिरिक्त, कोणताही सहभागी या संगणकाला अनियंत्रित (arbitrary) गणना करण्याची विनंती प्रसारित करू शकतो. जेव्हा जेव्हा अशी विनंती प्रसारित केली जाते, तेव्हा नेटवर्कवरील इतर सहभागी गणनेची पडताळणी करतात, प्रमाणित करतात आणि ती पार पाडतात ("अंमलात आणतात"). या अंमलबजावणीमुळे EVM मध्ये स्थिती बदल होतो, ज्याची बांधिलकी (committed) केली जाते आणि संपूर्ण नेटवर्कमध्ये प्रसारित केली जाते.

गणनेच्या विनंत्यांना व्यवहार विनंत्या म्हणतात; सर्व व्यवहारांची नोंद आणि EVM ची सद्य स्थिती ब्लॉकचेनवर साठवली जाते, जी सर्व नोड्सद्वारे साठवली जाते आणि त्यावर एकमत होते.

क्रिप्टोग्राफिक यंत्रणा हे सुनिश्चित करतात की एकदा व्यवहार वैध म्हणून सत्यापित केले गेले आणि ब्लॉकचेनमध्ये जोडले गेले की, नंतर त्यांच्यात छेडछाड केली जाऊ शकत नाही. याच यंत्रणा हे देखील सुनिश्चित करतात की सर्व व्यवहार योग्य "परवानग्यांसह" स्वाक्षरी केलेले आणि अंमलात आणले गेले आहेत (ॲलिसशिवाय इतर कोणालाही ॲलिसच्या खात्यातून डिजिटल मालमत्ता पाठवता येऊ नये).

इथर म्हणजे काय?

इथर (ETH) ही इथेरियमची मूळ क्रिप्टोकरन्सी आहे. ETH चा उद्देश गणनेसाठी बाजारपेठ उपलब्ध करून देणे हा आहे. अशी बाजारपेठ सहभागींना व्यवहार विनंत्या सत्यापित करण्यासाठी आणि अंमलात आणण्यासाठी आणि नेटवर्कला संगणकीय संसाधने प्रदान करण्यासाठी आर्थिक प्रोत्साहन देते.

व्यवहार विनंती प्रसारित करणाऱ्या कोणत्याही सहभागीने नेटवर्कला बक्षीस (bounty) म्हणून काही प्रमाणात ETH देखील दिले पाहिजे. नेटवर्क या बक्षिसाचा काही भाग जाळेल (burn) आणि उर्वरित भाग जो कोणी शेवटी व्यवहाराची पडताळणी करण्याचे, त्याची अंमलबजावणी करण्याचे, ब्लॉकचेनवर त्याची बांधिलकी करण्याचे आणि नेटवर्कवर प्रसारित करण्याचे काम करेल त्याला बक्षीस म्हणून देईल.

दिलेली ETH ची रक्कम गणना करण्यासाठी आवश्यक असलेल्या संसाधनांशी संबंधित असते. ही बक्षिसे दुर्भावनापूर्ण सहभागींना अनंत गणना किंवा इतर संसाधन-केंद्रित स्क्रिप्ट्सच्या अंमलबजावणीची विनंती करून जाणीवपूर्वक नेटवर्कमध्ये अडथळा आणण्यापासून देखील प्रतिबंधित करतात, कारण या सहभागींना गणना संसाधनांसाठी पैसे द्यावे लागतात.

ETH चा वापर नेटवर्कला तीन मुख्य मार्गांनी क्रिप्टो-आर्थिक सुरक्षा प्रदान करण्यासाठी देखील केला जातो: 1) याचा वापर ब्लॉक्स प्रस्तावित करणाऱ्या किंवा इतर प्रमाणकांच्या अप्रामाणिक वर्तनाला उघड करणाऱ्या प्रमाणकांना बक्षीस देण्याचे साधन म्हणून केला जातो; 2) हे प्रमाणकांद्वारे स्टेक केले जाते, जे अप्रामाणिक वर्तनाविरूद्ध तारण म्हणून कार्य करते—जर प्रमाणकांनी गैरवर्तन करण्याचा प्रयत्न केला तर त्यांचे ETH नष्ट केले जाऊ शकते; 3) याचा वापर नव्याने प्रस्तावित ब्लॉक्ससाठी 'मतांचे' वजन करण्यासाठी केला जातो, जे सहमती यंत्रणेच्या फोर्क-निवड (fork-choice) भागामध्ये समाविष्ट होते.

स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स म्हणजे काय?

प्रत्यक्षात, जेव्हा जेव्हा सहभागींना EVM वर गणनेची विनंती करायची असते तेव्हा ते प्रत्येक वेळी नवीन कोड लिहित नाहीत. त्याऐवजी, ॲप्लिकेशन डेव्हलपर EVM स्थितीमध्ये प्रोग्राम्स (कोडचे पुन्हा वापरण्यायोग्य स्निपेट्स) अपलोड करतात आणि वापरकर्ते वेगवेगळ्या पॅरामीटर्ससह हे कोड स्निपेट्स अंमलात आणण्याची विनंती करतात. नेटवर्कवर अपलोड केलेल्या आणि अंमलात आणलेल्या प्रोग्राम्सना आपण "स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स" म्हणतो.

अगदी मूलभूत स्तरावर, तुम्ही स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टचा विचार एका प्रकारच्या वेंडिंग मशीनसारखा करू शकता: एक स्क्रिप्ट जी, विशिष्ट पॅरामीटर्ससह कॉल केल्यावर, विशिष्ट अटी पूर्ण झाल्यास काही क्रिया किंवा गणना करते. उदाहरणार्थ, जर कॉलरने विशिष्ट प्राप्तकर्त्याला ETH पाठवले तर एक साधे वेंडर स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट डिजिटल मालमत्तेची मालकी तयार करू शकते आणि नियुक्त करू शकते.

कोणताही डेव्हलपर स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट तयार करू शकतो आणि नेटवर्कला फी देऊन ब्लॉकचेनचा डेटा लेयर म्हणून वापर करून ते नेटवर्कवर सार्वजनिक करू शकतो. त्यानंतर कोणताही वापरकर्ता स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टला त्याचा कोड अंमलात आणण्यासाठी कॉल करू शकतो, पुन्हा नेटवर्कला फी देऊन.

अशा प्रकारे, स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्ससह, डेव्हलपर अनियंत्रितपणे जटिल वापरकर्ता-केंद्रित ॲप्स आणि सेवा तयार आणि प्रस्थापित करू शकतात जसे की: मार्केटप्लेस, आर्थिक साधने, गेम इ.

परिभाषिक शब्द (Terminology)

ब्लॉकचेन

नेटवर्कच्या इतिहासामध्ये इथेरियम नेटवर्कवर बांधिलकी (committed) केलेल्या सर्व ब्लॉक्सचा क्रम. असे नाव दिले आहे कारण प्रत्येक ब्लॉकमध्ये मागील ब्लॉकचा संदर्भ असतो, जो आपल्याला सर्व ब्लॉक्सवर (आणि अशा प्रकारे अचूक इतिहासावर) क्रमवारी राखण्यास मदत करतो.

ETH

इथर (ETH) ही इथेरियमची मूळ क्रिप्टोकरन्सी आहे. वापरकर्ते त्यांच्या कोड अंमलबजावणीच्या विनंत्या पूर्ण करण्यासाठी इतर वापरकर्त्यांना ETH देतात.

ETH बद्दल अधिक

EVM

इथेरियम व्हर्च्युअल मशीन हा जागतिक आभासी संगणक आहे ज्याची स्थिती इथेरियम नेटवर्कवरील प्रत्येक सहभागी साठवतो आणि त्यावर सहमत असतो. कोणताही सहभागी EVM वर अनियंत्रित कोडच्या अंमलबजावणीची विनंती करू शकतो; कोडच्या अंमलबजावणीमुळे EVM ची स्थिती बदलते.

EVM बद्दल अधिक

नोड्स

EVM स्थिती साठवणारी वास्तविक जीवनातील मशीन्स. EVM स्थिती आणि नवीन स्थितीतील बदलांबद्दल माहिती प्रसारित करण्यासाठी नोड्स एकमेकांशी संवाद साधतात. कोणताही वापरकर्ता नोडवरून कोड अंमलबजावणीची विनंती प्रसारित करून कोडच्या अंमलबजावणीची विनंती देखील करू शकतो. इथेरियम नेटवर्क हे स्वतः सर्व इथेरियम नोड्स आणि त्यांच्या संवादांचे एकत्रीकरण आहे.

नोड्सबद्दल अधिक

खाती

जिथे ETH साठवले जाते. वापरकर्ते खाती सुरू करू शकतात, खात्यांमध्ये ETH जमा करू शकतात आणि त्यांच्या खात्यांमधून इतर वापरकर्त्यांना ETH चे हस्तांतरण करू शकतात. खाती आणि खात्यातील शिल्लक EVM मधील एका मोठ्या टेबलमध्ये साठवली जाते; ते एकूण EVM स्थितीचा एक भाग आहेत.

खात्यांबद्दल अधिक

व्यवहार

"व्यवहार विनंती" हा EVM वरील कोड अंमलबजावणीच्या विनंतीसाठी औपचारिक शब्द आहे आणि "व्यवहार" ही पूर्ण झालेली व्यवहार विनंती आणि EVM स्थितीतील संबंधित बदल आहे. कोणताही वापरकर्ता नोडवरून नेटवर्कवर व्यवहार विनंती प्रसारित करू शकतो. व्यवहार विनंतीचा मान्य केलेल्या EVM स्थितीवर परिणाम होण्यासाठी, ती दुसऱ्या नोडद्वारे प्रमाणित, अंमलात आणली गेली पाहिजे आणि "नेटवर्कवर बांधिलकी (committed)" केली गेली पाहिजे. कोणत्याही कोडच्या अंमलबजावणीमुळे EVM मध्ये स्थिती बदलते; बांधिलकी झाल्यावर, हा स्थिती बदल नेटवर्कमधील सर्व नोड्सवर प्रसारित केला जातो. व्यवहारांची काही उदाहरणे:

  • माझ्या खात्यातून ॲलिसच्या खात्यात X ETH पाठवा.
  • EVM स्थितीमध्ये काही स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट कोड प्रकाशित करा.
  • EVM मध्ये पत्ता X वरील स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टचा कोड Y आर्ग्युमेंट्ससह अंमलात आणा.

व्यवहारांबद्दल अधिक

ब्लॉक्स

व्यवहारांचे प्रमाण खूप जास्त असते, त्यामुळे व्यवहार बॅचेसमध्ये किंवा ब्लॉक्समध्ये "बांधिलकी (committed)" केले जातात. ब्लॉक्समध्ये साधारणपणे डझनभर ते शेकडो व्यवहार असतात.

ब्लॉक्सबद्दल अधिक

स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स

कोडचा पुन्हा वापरण्यायोग्य स्निपेट (एक प्रोग्राम) जो डेव्हलपर EVM स्थितीमध्ये प्रकाशित करतो. व्यवहार विनंती करून कोणीही स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट कोड अंमलात आणण्याची विनंती करू शकतो. कारण डेव्हलपर स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स प्रकाशित करून EVM मध्ये अनियंत्रित एक्झिक्युटेबल ॲप्लिकेशन्स (गेम्स, मार्केटप्लेस, आर्थिक साधने इ.) लिहू शकतात, त्यांना अनेकदा विकेंद्रित ॲप्लिकेशन (dapp) किंवा डिसेंट्रलाइज्ड ॲप्स असेही म्हटले जाते.

स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सबद्दल अधिक

पुढे कुठे जावे

बहुतेक वाचक क्रमाने डॉक्सचे अनुसरण करतात, परंतु सर्वात लहान मार्ग तुम्ही काय तयार करण्याचा प्रयत्न करत आहात यावर अवलंबून असतो:

पुढील वाचन

अधिक व्हिज्युअल शिकणारे आहात?

ही व्हिडिओ मालिका मूलभूत विषयांचे सखोल अन्वेषण देते:

Ethereum basics: intro

An introductory lecture on Ethereum fundamentals, covering what Ethereum is, how it differs from Bitcoin, and the core concepts that underpin the Ethereum network.

ट्रान्सक्रिप्टसह पहा 

इथेरियम बेसिक्स प्लेलिस्ट (opens in a new tab)

तुम्हाला मदत करणाऱ्या एखाद्या समुदाय संसाधनाबद्दल माहिती आहे का? हे पृष्ठ संपादित करा आणि ते जोडा!