प्लाझ्मा चेन्स

प्लाझ्मा चेन ही एक स्वतंत्र ब्लॉकचेन आहे जी इथेरियम मुख्यनेटशी जोडलेली असते परंतु ब्लॉक प्रमाणीकरणासाठी स्वतःच्या यंत्रणेसह साखळीबाह्य (offchain) व्यवहार अंमलात आणते. प्लाझ्मा चेन्सना कधीकधी "चाइल्ड" चेन्स म्हटले जाते, ज्या मूलतः इथरियम मेननेटच्या लहान प्रती असतात. विवादांचे निराकरण करण्यासाठी प्लाझ्मा चेन्स वापरतात (जसे की ऑप्टिमिस्टिक रोलअप्स).

मर्कल ट्रीज या चेन्सचा एक अंतहीन स्टॅक तयार करण्यास सक्षम करतात जे मूळ चेन्सवरून (इथरियम मेननेटसह) बँडविड्थ कमी करण्यासाठी कार्य करू शकतात. तथापि, या चेन्स इथेरियमकडून (फसवणूक पुराव्यांद्वारे) काही प्रमाणात सुरक्षितता मिळवत असल्या तरी, त्यांची सुरक्षितता आणि कार्यक्षमता अनेक डिझाइन मर्यादांमुळे प्रभावित होते.

पूर्वतयारी

तुम्हाला सर्व मूलभूत विषयांची चांगली समज आणि इथेरियम स्केलिंग ची उच्च-स्तरीय समज असली पाहिजे.

प्लाझ्मा म्हणजे काय?

प्लाझ्मा हे इथेरियम सारख्या सार्वजनिक ब्लॉकचेनमध्ये स्केलेबिलिटी सुधारण्यासाठी एक फ्रेमवर्क आहे. मूळ प्लाझ्मा श्वेतपत्रिकेत (opens in a new tab) वर्णन केल्याप्रमाणे, प्लाझ्मा चेन्स दुसऱ्या ब्लॉकचेनवर (ज्याला "रूट चेन" म्हणतात) तयार केल्या जातात. प्रत्येक "चाइल्ड चेन" रूट चेनमधून विस्तारते आणि सामान्यतः मूळ चेनवर तैनात केलेल्या स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टद्वारे व्यवस्थापित केली जाते.

प्लाझ्मा कॉन्ट्रॅक्ट इतर गोष्टींबरोबरच, एक सेतू म्हणून कार्य करते जे वापरकर्त्यांना इथरियम मेननेट आणि प्लाझ्मा चेन दरम्यान मालमत्ता हलविण्याची परवानगी देते. जरी यामुळे ते साईडचेन्स सारखे बनत असले तरी, प्लाझ्मा चेन्सना इथरियम मेननेटच्या सुरक्षिततेचा—किमान काही प्रमाणात—फायदा होतो. हे साईडचेन्सच्या विपरीत आहे जे केवळ त्यांच्या स्वतःच्या सुरक्षिततेसाठी जबाबदार असतात.

प्लाझ्मा कसे कार्य करते?

प्लाझ्मा फ्रेमवर्कचे मूलभूत घटक खालीलप्रमाणे आहेत:

साखळीबाह्य (Offchain) गणना

इथेरियमचा सध्याचा प्रक्रिया वेग प्रति सेकंद ~ 15-20 व्यवहारांपर्यंत मर्यादित आहे, ज्यामुळे अधिक वापरकर्त्यांना हाताळण्यासाठी स्केलिंगची अल्प-मुदतीची शक्यता कमी होते. ही समस्या प्रामुख्याने अस्तित्वात आहे कारण इथेरियमच्या सहमती यंत्रणेला ब्लॉकचेनच्या स्थितीत प्रत्येक अद्यतनाची पडताळणी करण्यासाठी अनेक पीअर-टू-पीअर नोड्सची आवश्यकता असते.

जरी इथेरियमची सहमती यंत्रणा सुरक्षिततेसाठी आवश्यक असली तरी, ती प्रत्येक वापर प्रकरणासाठी लागू होणार नाही. उदाहरणार्थ, ॲलिसला कॉफीच्या कपसाठी बॉबला केलेल्या तिच्या दैनंदिन पेमेंटची संपूर्ण इथेरियम नेटवर्कद्वारे पडताळणी करण्याची आवश्यकता नसू शकते कारण दोन्ही पक्षांमध्ये काही प्रमाणात विश्वास असतो.

प्लाझ्मा असे गृहीत धरते की इथरियम मेननेटला सर्व व्यवहारांची पडताळणी करण्याची आवश्यकता नाही. त्याऐवजी, आपण मुख्यनेटच्या बाहेर व्यवहारांवर प्रक्रिया करू शकतो, ज्यामुळे नोड्सना प्रत्येक व्यवहाराचे प्रमाणीकरण करण्यापासून मुक्त करता येते.

साखळीबाह्य गणना आवश्यक आहे कारण प्लाझ्मा चेन्स वेग आणि खर्चासाठी ऑप्टिमाइझ करू शकतात. उदाहरणार्थ, प्लाझ्मा चेन व्यवहारांचे क्रमवारी आणि अंमलबजावणी व्यवस्थापित करण्यासाठी एकाच "ऑपरेटर" चा वापर करू शकते—आणि बहुधा करते. केवळ एकच संस्था व्यवहारांची पडताळणी करत असल्याने, प्लाझ्मा चेनवरील प्रक्रियेची वेळ इथरियम मेननेटपेक्षा वेगवान असते.

स्थिती बांधिलकी (State commitments)

प्लाझ्मा साखळीबाह्य व्यवहार अंमलात आणत असताना, ते मुख्य इथेरियम अंमलबजावणी स्तरावर निकाली काढले जातात—अन्यथा, प्लाझ्मा चेन्सना इथेरियमच्या सुरक्षा हमींचा फायदा होऊ शकत नाही. परंतु प्लाझ्मा चेनची स्थिती जाणून घेतल्याशिवाय साखळीबाह्य व्यवहार अंतिम केल्याने सुरक्षा मॉडेल खंडित होईल आणि अवैध व्यवहारांचा प्रसार होईल. म्हणूनच ऑपरेटरला, जो प्लाझ्मा चेनवर ब्लॉक्स तयार करण्यासाठी जबाबदार असलेली संस्था आहे, इथेरियमवर वेळोवेळी "स्थिती बांधिलकी" प्रकाशित करणे आवश्यक आहे.

कमिटमेंट स्कीम (opens in a new tab) हे दुसऱ्या पक्षाला उघड न करता एखाद्या मूल्याशी किंवा विधानाशी बांधिलकी दर्शविण्याचे एक क्रिप्टोग्राफिक तंत्र आहे. बांधिलकी या अर्थाने "बंधनकारक" असते की एकदा तुम्ही त्यासाठी वचनबद्ध झालात की तुम्ही मूल्य किंवा विधान बदलू शकत नाही. प्लाझ्मा मधील स्थिती बांधिलकी "मर्कल रूट्स" चे स्वरूप घेते (जे मर्कल ट्री मधून मिळवले जाते) जे ऑपरेटर ठराविक अंतराने इथेरियम चेनवरील प्लाझ्मा कॉन्ट्रॅक्टला पाठवतो.

मर्कल रूट्स हे क्रिप्टोग्राफिक प्रिमिटिव्ह्ज आहेत जे मोठ्या प्रमाणातील माहिती संकुचित करण्यास सक्षम करतात. मर्कल रूट (ज्याला या प्रकरणात "ब्लॉक रूट" देखील म्हटले जाते) ब्लॉकमधील सर्व व्यवहारांचे प्रतिनिधित्व करू शकते. मर्कल रूट्समुळे डेटाचा एक छोटा तुकडा मोठ्या डेटासेटचा भाग आहे हे सत्यापित करणे देखील सोपे होते. उदाहरणार्थ, एखादा वापरकर्ता विशिष्ट ब्लॉकमध्ये व्यवहाराचा समावेश सिद्ध करण्यासाठी मर्केल पुरावा तयार करू शकतो.

इथेरियमला साखळीबाह्य स्थितीबद्दल माहिती प्रदान करण्यासाठी मर्कल रूट्स महत्त्वाचे आहेत. तुम्ही मर्कल रूट्सचा "सेव्ह पॉइंट्स" म्हणून विचार करू शकता: ऑपरेटर म्हणत आहे, "x वेळेला प्लाझ्मा चेनची ही स्थिती आहे आणि पुरावा म्हणून हे मर्कल रूट आहे." ऑपरेटर मर्कल रूटसह प्लाझ्मा चेनच्या सध्याच्या स्थितीशी बांधिलकी दर्शवत आहे, म्हणूनच याला "स्थिती बांधिलकी" म्हटले जाते.

प्रवेश आणि निर्गमन (Entries and exits)

इथेरियम वापरकर्त्यांना प्लाझ्माचा लाभ घेण्यासाठी, मुख्यनेट आणि प्लाझ्मा चेन्स दरम्यान निधी हलविण्यासाठी एक यंत्रणा असणे आवश्यक आहे. तथापि, आपण प्लाझ्मा चेनवरील पत्त्यावर अनियंत्रितपणे इथर पाठवू शकत नाही—या चेन्स विसंगत आहेत, त्यामुळे व्यवहार एकतर अयशस्वी होईल किंवा निधी गमावला जाईल.

वापरकर्त्यांच्या प्रवेश आणि निर्गमनावर प्रक्रिया करण्यासाठी प्लाझ्मा इथेरियमवर चालणाऱ्या मास्टर कॉन्ट्रॅक्टचा वापर करते. हे मास्टर कॉन्ट्रॅक्ट स्थिती बांधिलकीचा मागोवा घेण्यासाठी (आधी स्पष्ट केल्याप्रमाणे) आणि फसवणूक पुराव्यांद्वारे अप्रामाणिक वर्तनाला शिक्षा करण्यासाठी देखील जबाबदार आहे (याबद्दल अधिक माहिती नंतर).

प्लाझ्मा चेनमध्ये प्रवेश करणे

प्लाझ्मा चेनमध्ये प्रवेश करण्यासाठी, ॲलिसला (वापरकर्ता) प्लाझ्मा कॉन्ट्रॅक्टमध्ये ETH किंवा कोणतेही ERC-20 टोकन जमा करावे लागेल. प्लाझ्मा ऑपरेटर, जो कॉन्ट्रॅक्ट ठेवींवर लक्ष ठेवतो, ॲलिसच्या सुरुवातीच्या ठेवीइतकी रक्कम पुन्हा तयार करतो आणि ती प्लाझ्मा चेनवरील तिच्या पत्त्यावर जारी करतो. ॲलिसला चाइल्ड चेनवर निधी मिळाल्याची पुष्टी करणे आवश्यक आहे आणि त्यानंतर ती या निधीचा वापर व्यवहारांसाठी करू शकते.

प्लाझ्मा चेनमधून निर्गमन करणे

अनेक कारणांमुळे प्लाझ्मा चेनमधून निर्गमन करणे हे त्यात प्रवेश करण्यापेक्षा अधिक गुंतागुंतीचे आहे. सर्वात मोठे कारण म्हणजे, इथेरियमकडे प्लाझ्मा चेनच्या स्थितीबद्दल माहिती असली तरी, ती माहिती खरी आहे की नाही हे ते सत्यापित करू शकत नाही. एखादा दुर्भावनापूर्ण वापरकर्ता चुकीचे विधान करू शकतो ("माझ्याकडे 1000 ETH आहेत") आणि दाव्याचे समर्थन करण्यासाठी बनावट पुरावे देऊन सुटू शकतो.

दुर्भावनापूर्ण रक्कम काढणे टाळण्यासाठी, "आव्हानाचा कालावधी (challenge period)" सादर केला जातो. आव्हानाच्या कालावधीत (सामान्यतः एक आठवडा), कोणीही फसवणूक-पुराव्याचा वापर करून रक्कम काढण्याच्या विनंतीला आव्हान देऊ शकतो. जर आव्हान यशस्वी झाले, तर रक्कम काढण्याची विनंती नाकारली जाते.

तथापि, सामान्यतः असे घडते की वापरकर्ते प्रामाणिक असतात आणि त्यांच्या मालकीच्या निधीबद्दल योग्य दावे करतात. या परिस्थितीत, ॲलिस प्लाझ्मा कॉन्ट्रॅक्टमध्ये व्यवहार सबमिट करून रूट चेनवर (इथेरियम) रक्कम काढण्याची विनंती सुरू करेल.

तिने एक मर्केल पुरावा देखील प्रदान करणे आवश्यक आहे जो सत्यापित करतो की प्लाझ्मा चेनवर तिचा निधी तयार करणारा व्यवहार ब्लॉकमध्ये समाविष्ट केला गेला होता. हे प्लाझ्माच्या पुनरावृत्तीसाठी आवश्यक आहे, जसे की प्लाझ्मा MVP (opens in a new tab), जे अनस्पेंट ट्रान्झॅक्शन आउटपुट (UTXO) (opens in a new tab) मॉडेल वापरतात.

इतर, जसे की प्लाझ्मा कॅश (opens in a new tab), UTXO ऐवजी नॉन-फंजिबल टोकन्स म्हणून निधीचे प्रतिनिधित्व करतात. या प्रकरणात, रक्कम काढण्यासाठी प्लाझ्मा चेनवरील टोकन्सच्या मालकीचा पुरावा आवश्यक आहे. हे टोकन समाविष्ट असलेले दोन नवीनतम व्यवहार सबमिट करून आणि त्या व्यवहारांचा ब्लॉकमध्ये समावेश असल्याचे सत्यापित करणारा मर्केल पुरावा प्रदान करून केले जाते.

प्रामाणिक वर्तनाची हमी म्हणून वापरकर्त्याने रक्कम काढण्याच्या विनंतीमध्ये बाँड देखील जोडणे आवश्यक आहे. जर आव्हानकर्त्याने ॲलिसची रक्कम काढण्याची विनंती अवैध असल्याचे सिद्ध केले, तर तिचा बाँड स्लॅशिंग केला जातो आणि त्यातील काही भाग आव्हानकर्त्याला बक्षीस म्हणून दिला जातो.

जर आव्हानाचा कालावधी कोणीही फसवणूक-पुरावा न देता संपला, तर ॲलिसची रक्कम काढण्याची विनंती वैध मानली जाते, ज्यामुळे तिला इथेरियमवरील प्लाझ्मा कॉन्ट्रॅक्टमधून ठेवी परत मिळवता येतात.

विवाद लवाद (Dispute arbitration)

कोणत्याही ब्लॉकचेनप्रमाणे, सहभागींनी दुर्भावनापूर्ण कृत्य केल्यास (उदा. निधीचा दुहेरी खर्च) व्यवहारांची अखंडता लागू करण्यासाठी प्लाझ्मा चेन्सना एका यंत्रणेची आवश्यकता असते. यासाठी, स्थिती संक्रमणांच्या वैधतेसंबंधी विवादांचे निराकरण करण्यासाठी आणि वाईट वर्तनाला दंड करण्यासाठी प्लाझ्मा चेन्स फसवणूक पुराव्यांचा वापर करतात. फसवणूक पुरावे ही एक यंत्रणा म्हणून वापरली जाते ज्याद्वारे प्लाझ्मा चाइल्ड चेन तिच्या मूळ चेनकडे किंवा रूट चेनकडे तक्रार दाखल करते.

फसवणूक-पुरावा हा फक्त एक दावा आहे की विशिष्ट स्थिती संक्रमण अवैध आहे. याचे उदाहरण म्हणजे जर एखाद्या वापरकर्त्याने (ॲलिस) तोच निधी दोनदा खर्च करण्याचा प्रयत्न केला. कदाचित तिने बॉबसोबतच्या व्यवहारात UTXO खर्च केला असेल आणि तोच UTXO (जो आता बॉबचा आहे) दुसऱ्या व्यवहारात खर्च करू इच्छित असेल.

रक्कम काढणे रोखण्यासाठी, बॉब ॲलिसने मागील व्यवहारात सदर UTXO खर्च केल्याचा पुरावा आणि ब्लॉकमध्ये व्यवहाराचा समावेश असल्याचा मर्केल पुरावा देऊन फसवणूक-पुरावा तयार करेल. हीच प्रक्रिया प्लाझ्मा कॅशमध्ये कार्य करते—बॉबला पुरावा द्यावा लागेल की ॲलिसने ती काढण्याचा प्रयत्न करत असलेली टोकन्स आधीच हस्तांतरित केली आहेत.

जर बॉबचे आव्हान यशस्वी झाले, तर ॲलिसची रक्कम काढण्याची विनंती रद्द केली जाते. तथापि, हा दृष्टिकोन रक्कम काढण्याच्या विनंत्यांसाठी चेनवर लक्ष ठेवण्याच्या बॉबच्या क्षमतेवर अवलंबून आहे. जर बॉब ऑफलाइन असेल, तर आव्हानाचा कालावधी संपल्यानंतर ॲलिस दुर्भावनापूर्ण रक्कम काढण्याची प्रक्रिया करू शकते.

प्लाझ्मामधील सामूहिक निर्गमन (mass exit) समस्या

सामूहिक निर्गमन समस्या तेव्हा उद्भवते जेव्हा मोठ्या संख्येने वापरकर्ते एकाच वेळी प्लाझ्मा चेनमधून रक्कम काढण्याचा प्रयत्न करतात. ही समस्या का अस्तित्वात आहे याचा संबंध प्लाझ्माच्या सर्वात मोठ्या समस्यांपैकी एकाशी आहे: डेटाची अनुपलब्धता.

डेटा उपलब्धता म्हणजे प्रस्तावित ब्लॉकची माहिती प्रत्यक्षात ब्लॉकचेन नेटवर्कवर प्रकाशित केली गेली होती हे सत्यापित करण्याची क्षमता. जर निर्मात्याने ब्लॉक स्वतः प्रकाशित केला परंतु ब्लॉक तयार करण्यासाठी वापरलेला डेटा रोखून धरला तर ब्लॉक "अनुपलब्ध" असतो.

जर नोड्सना ब्लॉक डाउनलोड करण्यास आणि व्यवहारांची वैधता सत्यापित करण्यास सक्षम व्हायचे असेल तर ब्लॉक्स उपलब्ध असणे आवश्यक आहे. ब्लॉक निर्मात्यांना सर्व व्यवहार डेटा ऑनचेन पोस्ट करण्यास भाग पाडून ब्लॉकचेन्स डेटाची उपलब्धता सुनिश्चित करतात.

डेटा उपलब्धता इथेरियमच्या बेस लेयरवर तयार होणाऱ्या साखळीबाह्य स्केलिंग प्रोटोकॉल सुरक्षित करण्यात देखील मदत करते. या चेन्सवरील ऑपरेटर्सना इथेरियमवर व्यवहार डेटा प्रकाशित करण्यास भाग पाडून, कोणीही चेनच्या योग्य स्थितीचा संदर्भ देऊन फसवणूक पुरावे तयार करून अवैध ब्लॉक्सना आव्हान देऊ शकतो.

प्लाझ्मा चेन्स प्रामुख्याने ऑपरेटरकडे व्यवहार डेटा संचयित करतात आणि मुख्यनेटवर कोणताही डेटा प्रकाशित करत नाहीत (म्हणजेच, नियतकालिक स्थिती बांधिलकी व्यतिरिक्त). याचा अर्थ असा की जर वापरकर्त्यांना अवैध व्यवहारांना आव्हान देणारे फसवणूक पुरावे तयार करायचे असतील तर त्यांना ब्लॉक डेटा प्रदान करण्यासाठी ऑपरेटरवर अवलंबून राहावे लागेल. जर ही प्रणाली कार्य करत असेल, तर वापरकर्ते निधी सुरक्षित करण्यासाठी नेहमी फसवणूक पुराव्यांचा वापर करू शकतात.

समस्या तेव्हा सुरू होते जेव्हा ऑपरेटर, केवळ कोणताही वापरकर्ता नाही, तर दुर्भावनापूर्णपणे वागणारा पक्ष असतो. कारण ऑपरेटरचे ब्लॉकचेनवर पूर्ण नियंत्रण असते, त्यांना मोठ्या प्रमाणावर अवैध स्थिती संक्रमणांना पुढे नेण्यासाठी अधिक प्रोत्साहन असते, जसे की प्लाझ्मा चेनवरील वापरकर्त्यांचा निधी चोरणे.

या प्रकरणात, क्लासिक फसवणूक-पुरावा प्रणाली वापरणे कार्य करत नाही. ऑपरेटर ॲलिस आणि बॉबचा निधी त्यांच्या वॉलेटमध्ये हस्तांतरित करणारा अवैध व्यवहार सहजपणे करू शकतो आणि फसवणूक-पुरावा तयार करण्यासाठी आवश्यक असलेला डेटा लपवू शकतो. हे शक्य आहे कारण ऑपरेटरला वापरकर्त्यांना किंवा मुख्यनेटला डेटा उपलब्ध करून देणे आवश्यक नाही.

म्हणून, सर्वात आशावादी उपाय म्हणजे प्लाझ्मा चेनमधून वापरकर्त्यांच्या "सामूहिक निर्गमनाचा" प्रयत्न करणे. सामूहिक निर्गमन दुर्भावनापूर्ण ऑपरेटरच्या निधी चोरण्याच्या योजनेची गती कमी करते आणि वापरकर्त्यांना काही प्रमाणात संरक्षण प्रदान करते. प्रत्येक UTXO (किंवा टोकन) कधी तयार केले गेले यावर आधारित रक्कम काढण्याच्या विनंत्या क्रमबद्ध केल्या जातात, ज्यामुळे दुर्भावनापूर्ण ऑपरेटर्सना प्रामाणिक वापरकर्त्यांना फ्रंट-रनिंग करण्यापासून रोखले जाते.

तरीही, सामूहिक निर्गमनादरम्यान रक्कम काढण्याच्या विनंत्यांची वैधता सत्यापित करण्यासाठी आपल्याला अद्याप एका मार्गाची आवश्यकता आहे—अवैध निर्गमनांवर प्रक्रिया करून गोंधळाचा फायदा घेणाऱ्या संधीसाधू व्यक्तींना रोखण्यासाठी. उपाय सोपा आहे: वापरकर्त्यांना त्यांचे पैसे काढण्यासाठी चेनची शेवटची वैध स्थिती पोस्ट करणे आवश्यक करा.

परंतु या दृष्टिकोनात अद्याप समस्या आहेत. उदाहरणार्थ, जर प्लाझ्मा चेनवरील सर्व वापरकर्त्यांना निर्गमन करण्याची आवश्यकता असेल (जे दुर्भावनापूर्ण ऑपरेटरच्या बाबतीत शक्य आहे), तर प्लाझ्मा चेनची संपूर्ण वैध स्थिती एकाच वेळी इथेरियमच्या बेस लेयरवर डंप केली जाणे आवश्यक आहे. प्लाझ्मा चेन्सचा अनियंत्रित आकार (उच्च प्रक्रिया क्षमता = अधिक डेटा) आणि इथेरियमच्या प्रक्रियेच्या वेगावरील मर्यादा पाहता, हा एक आदर्श उपाय नाही.

जरी एक्झिट गेम्स सिद्धांतात छान वाटत असले तरी, वास्तविक जीवनातील सामूहिक निर्गमनामुळे इथेरियमवरच नेटवर्क-व्यापी गर्दी होण्याची शक्यता आहे. इथेरियमच्या कार्यक्षमतेला हानी पोहोचवण्याव्यतिरिक्त, खराब समन्वयित सामूहिक निर्गमनाचा अर्थ असा आहे की ऑपरेटरने प्लाझ्मा चेनवरील प्रत्येक खाते रिकामे करण्यापूर्वी वापरकर्ते निधी काढण्यास अक्षम असू शकतात.

प्लाझ्माचे फायदे आणि तोटे

प्लाझ्मा वि स्तर २ (l2) स्केलिंग प्रोटोकॉल

एकेकाळी प्लाझ्माला इथेरियमसाठी एक उपयुक्त स्केलिंग सोल्यूशन मानले जात असले तरी, तेव्हापासून ते स्तर २ (l2) स्केलिंग प्रोटोकॉलच्या बाजूने वगळण्यात आले आहे. L2 स्केलिंग सोल्यूशन्स प्लाझ्माच्या अनेक समस्यांवर उपाय करतात:

कार्यक्षमता

झिरो-नॉलेज रोलअप्स साखळीबाह्य प्रक्रिया केलेल्या व्यवहारांच्या प्रत्येक बॅचच्या वैधतेचे क्रिप्टोग्राफिक पुरावे तयार करतात. हे वापरकर्त्यांना (आणि ऑपरेटर्सना) अवैध स्थिती संक्रमणांना पुढे नेण्यापासून प्रतिबंधित करते, ज्यामुळे आव्हानाचे कालावधी आणि एक्झिट गेम्सची आवश्यकता दूर होते. याचा अर्थ असाही होतो की वापरकर्त्यांना त्यांचा निधी सुरक्षित करण्यासाठी वेळोवेळी चेनवर लक्ष ठेवण्याची आवश्यकता नाही.

स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्ससाठी समर्थन

प्लाझ्मा फ्रेमवर्कची आणखी एक समस्या म्हणजे इथेरियम स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सच्या अंमलबजावणीला समर्थन देण्यास असमर्थता (opens in a new tab). परिणामी, प्लाझ्माची बहुतांश अंमलबजावणी प्रामुख्याने साध्या पेमेंट्ससाठी किंवा ERC-20 टोकन्सच्या देवाणघेवाणीसाठी तयार केली गेली होती.

याउलट, ऑप्टिमिस्टिक रोलअप्स इथेरियम व्हर्च्युअल मशीनशी सुसंगत आहेत आणि इथेरियम-नेटिव्ह स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स चालवू शकतात, ज्यामुळे ते विकेंद्रित ॲप्लिकेशन्स (dapps) स्केल करण्यासाठी एक उपयुक्त आणि सुरक्षित उपाय बनतात. त्याचप्रमाणे, EVM ची झिरो-नॉलेज अंमलबजावणी (zkEVM) तयार करण्याच्या (opens in a new tab) योजना सुरू आहेत ज्यामुळे ZK-रोलअप्सना अनियंत्रित लॉजिकवर प्रक्रिया करण्यास आणि स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स अंमलात आणण्यास अनुमती मिळेल.

डेटा अनुपलब्धता

आधी स्पष्ट केल्याप्रमाणे, प्लाझ्माला डेटा उपलब्धतेच्या समस्येचा सामना करावा लागतो. जर एखाद्या दुर्भावनापूर्ण ऑपरेटरने प्लाझ्मा चेनवर अवैध संक्रमण पुढे नेले, तर वापरकर्ते त्याला आव्हान देऊ शकणार नाहीत कारण ऑपरेटर फसवणूक-पुरावा तयार करण्यासाठी आवश्यक असलेला डेटा रोखून धरू शकतो. रोलअप्स ऑपरेटर्सना इथेरियमवर व्यवहार डेटा पोस्ट करण्यास भाग पाडून ही समस्या सोडवतात, ज्यामुळे कोणालाही चेनची स्थिती सत्यापित करण्याची आणि आवश्यक असल्यास फसवणूक पुरावे तयार करण्याची अनुमती मिळते.

सामूहिक निर्गमन समस्या

ZK-रोलअप्स आणि ऑप्टिमिस्टिक रोलअप्स दोन्ही प्लाझ्माची सामूहिक निर्गमन समस्या विविध मार्गांनी सोडवतात. उदाहरणार्थ, ZK-रोलअप क्रिप्टोग्राफिक यंत्रणांवर अवलंबून असते जे सुनिश्चित करते की ऑपरेटर्स कोणत्याही परिस्थितीत वापरकर्त्यांचा निधी चोरू शकत नाहीत.

त्याचप्रमाणे, ऑप्टिमिस्टिक रोलअप्स रक्कम काढण्यावर विलंब कालावधी लादतात ज्या दरम्यान कोणीही आव्हान सुरू करू शकतो आणि दुर्भावनापूर्ण रक्कम काढण्याच्या विनंत्या रोखू शकतो. हे प्लाझ्मासारखेच असले तरी, फरक एवढाच आहे की पडताळणीकर्त्यांना फसवणूक पुरावे तयार करण्यासाठी आवश्यक असलेल्या डेटामध्ये प्रवेश असतो. अशा प्रकारे, रोलअप वापरकर्त्यांना इथरियम मेननेटवर "प्रथम-बाहेर-पडण्याच्या" उन्मत्त स्थलांतरात गुंतण्याची आवश्यकता नाही.

प्लाझ्मा साईडचेन्स आणि शार्डिंगपेक्षा कसे वेगळे आहे?

प्लाझ्मा, साईडचेन्स आणि शार्डिंग बऱ्यापैकी समान आहेत कारण ते सर्व कोणत्या ना कोणत्या मार्गाने इथरियम मेननेटशी जोडलेले आहेत. तथापि, या कनेक्शन्सची पातळी आणि ताकद बदलते, ज्यामुळे प्रत्येक स्केलिंग सोल्यूशनच्या सुरक्षा गुणधर्मांवर परिणाम होतो.

प्लाझ्मा वि साईडचेन्स

साईडचेन ही दुतर्फा सेतूद्वारे इथरियम मेननेटशी जोडलेली स्वतंत्रपणे चालवली जाणारी ब्लॉकचेन आहे. सेतू वापरकर्त्यांना साईडचेनवर व्यवहार करण्यासाठी दोन ब्लॉकचेन दरम्यान टोकन्सची देवाणघेवाण करण्याची परवानगी देतात, ज्यामुळे इथरियम मेननेटवरील गर्दी कमी होते आणि स्केलेबिलिटी सुधारते. साईडचेन्स स्वतंत्र सहमती यंत्रणा वापरतात आणि सामान्यतः इथरियम मेननेटपेक्षा खूप लहान असतात. परिणामी, या चेन्सवर मालमत्ता ब्रिजिंग करण्यामध्ये वाढीव जोखीम असते; साईडचेन मॉडेलमध्ये इथरियम मेननेटवरून मिळालेल्या सुरक्षा हमींच्या अभावामुळे, साईडचेनवरील हल्ल्यात वापरकर्त्यांना निधी गमावण्याचा धोका असतो.

याउलट, प्लाझ्मा चेन्स त्यांची सुरक्षितता मुख्यनेटवरून मिळवतात. यामुळे ते साईडचेन्सपेक्षा मोजता येण्याजोगे अधिक सुरक्षित बनतात. साईडचेन्स आणि प्लाझ्मा चेन्स दोन्हीमध्ये भिन्न सहमती प्रोटोकॉल असू शकतात, परंतु फरक असा आहे की प्लाझ्मा चेन्स इथरियम मेननेटवरील प्रत्येक ब्लॉकसाठी मर्कल रूट्स प्रकाशित करतात. ब्लॉक रूट्स हे माहितीचे छोटे तुकडे आहेत ज्यांचा वापर आपण प्लाझ्मा चेनवर होणाऱ्या व्यवहारांबद्दलची माहिती सत्यापित करण्यासाठी करू शकतो. जर प्लाझ्मा चेनवर हल्ला झाला, तर वापरकर्ते योग्य पुराव्यांचा वापर करून त्यांचा निधी सुरक्षितपणे मुख्यनेटवर परत काढू शकतात.

प्लाझ्मा वि शार्डिंग

प्लाझ्मा चेन्स आणि शार्ड चेन्स दोन्ही वेळोवेळी इथरियम मेननेटवर क्रिप्टोग्राफिक पुरावे प्रकाशित करतात. तथापि, दोन्हींचे सुरक्षा गुणधर्म भिन्न आहेत.

शार्ड चेन्स मुख्यनेटवर "कोलेशन हेडर्स" कमिट करतात ज्यामध्ये प्रत्येक डेटा शार्डबद्दल तपशीलवार माहिती असते. मुख्यनेटवरील नोड्स डेटा शार्ड्सची वैधता सत्यापित करतात आणि लागू करतात, ज्यामुळे अवैध शार्ड संक्रमणांची शक्यता कमी होते आणि दुर्भावनापूर्ण क्रियाकलापांपासून नेटवर्कचे संरक्षण होते.

प्लाझ्मा वेगळे आहे कारण मुख्यनेटला चाइल्ड चेन्सच्या स्थितीबद्दल केवळ किमान माहिती मिळते. याचा अर्थ मुख्यनेट चाइल्ड चेन्सवर केलेल्या व्यवहारांची प्रभावीपणे पडताळणी करू शकत नाही, ज्यामुळे ते कमी सुरक्षित बनतात.

नोंद घ्या की इथेरियम ब्लॉकचेनचे शार्डिंग आता रोडमॅपवर नाही. त्याची जागा रोलअप्स आणि डँकशार्डिंगद्वारे स्केलिंगने घेतली आहे.

प्लाझ्मा वापरा

अनेक प्रकल्प प्लाझ्माची अंमलबजावणी प्रदान करतात जे तुम्ही तुमच्या विकेंद्रित ॲप्लिकेशन्स (dapps) मध्ये समाकलित करू शकता:

• पॉलिगॉन् (opens in a new tab) (पूर्वीचे मॅटिक नेटवर्क)

पुढील वाचन

• प्लाझ्मा शिका (opens in a new tab)
• "सामायिक सुरक्षा (shared security)" म्हणजे काय आणि ती इतकी महत्त्वाची का आहे याची एक द्रुत आठवण (opens in a new tab)
• साईडचेन्स वि प्लाझ्मा वि शार्डिंग (opens in a new tab)
• प्लाझ्मा समजून घेणे, भाग १: मूलभूत गोष्टी (opens in a new tab)
• प्लाझ्माचे जीवन आणि मृत्यू (opens in a new tab)

तुम्हाला मदत करणाऱ्या एखाद्या समुदाय संसाधनाबद्दल माहिती आहे? हे पृष्ठ संपादित करा आणि ते जोडा!

ट्यूटोरियल्स: इथेरियमवरील प्लाझ्मा चेन्स

• गोपनीयता जपणारे ॲप-विशिष्ट प्लाझ्मा लिहा – शून्य-ज्ञान पुरावे (zero-knowledge proofs) आणि साखळीबाह्य घटकांचा वापर करून गोपनीयता जपणारे प्लाझ्मा ॲप्लिकेशन तयार करा.