पूर्वानुमान बाजार

पूर्वानुमान बाजार (prediction markets) लोकांना भविष्यातील घटनांच्या परिणामांमध्ये शेअर्स खरेदी आणि विक्री करण्याची परवानगी देतात. शेअरची किंमत दर्शवते की संपूर्ण बाजाराला तो परिणाम किती शक्य वाटतो. 2024 च्या अमेरिकन निवडणुकांदरम्यान त्यांनी मोठ्या प्रमाणावर लक्ष वेधून घेतले.

पूर्वानुमान बाजार कसे काम करतात

प्रत्येक बाजार एका स्पष्ट उत्तरासह प्रश्न विचारतो, जसे की "उद्या लिस्बनमध्ये पाऊस पडेल का?". जर उत्तर होय असेल तर Yes (होय) शेअर $1 देतो आणि जर नसेल तर काहीही देत नाही. No (नाही) शेअर याच्या उलट काम करतो.

जर Yes शेअर्स 67 सेंट्सवर ट्रेड करत असतील, तर बाजार सांगत आहे की पावसाची शक्यता अंदाजे 67% आहे. ज्याला वाटते की खरी शक्यता वेगळी आहे तो खरेदी किंवा विक्री करू शकतो, आणि त्यामुळे किंमत बदलते. ज्या लोकांना अधिक माहिती असते त्यांच्याकडे व्यापार करण्याचे कारण असते, त्यामुळे नवीन माहिती किमतीमध्ये लवकर दिसून येते. म्हणूनच पूर्वानुमान बाजार उपयुक्त अंदाज असू शकतात. ते परिपूर्ण नसतात.

प्रत्येक जिंकणाऱ्या शेअरचे पैसे हरणाऱ्या बाजूच्या व्यक्तीकडून दिले जातात. पूर्वानुमान बाजार झिरो-सम (zero-sum) असतात: शुल्काव्यतिरिक्त, जे विजेते कमवतात, ते हरणारे गमावतात.

हे का महत्त्वाचे आहे?

ब्लॉकचेन-आधारित पूर्वानुमान बाजार काही अशा गोष्टी जोडतात ज्या पारंपारिक बेटिंग साइट्स आणि एक्सचेंजेस देत नाहीत:

ओपन डेटा प्रत्यक्षात महत्त्वाचा असतो. संशोधक Polymarket वरील प्रत्येक व्यापाराचा अभ्यास (नवीन टॅबमध्ये उघडते) करू शकले, ज्यामध्ये नोव्हेंबर 2022 ते मार्च 2026 पर्यंतच्या 2.4 दशलक्षाहून अधिक वापरकर्त्यांचा समावेश होता, कारण त्याचे व्यापार सार्वजनिक ब्लॉकचेनवर सेटल होतात. Kalshi सारख्या केंद्रीकृत प्लॅटफॉर्मवर अशा प्रकारची स्वतंत्र तपासणी शक्य नाही, जिथे ट्रेडिंग आणि पेआउट्स कंपनीच्या स्वतःच्या सिस्टीमवर होतात. ऑडिट करण्यासाठी कोणताही सार्वजनिक रेकॉर्ड नसतो, आणि जिंकणाऱ्या पोझिशन्सना पैसे मिळतील याची हमी देणारे कोणतेही स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट नसते.

बाजार सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत कसा चालतो ते येथे दिले आहे:

1. एखादा प्रश्न कसा निकाली काढला जाईल याच्या स्पष्ट नियमांसह त्या प्रश्नाभोवती बाजार तयार केला जातो.
2. व्यापारी Yes आणि No शेअर्स खरेदी आणि विक्री करतात, आणि ते जसे करतात तशी किंमत बदलते.
3. एकदा घटना घडली की, एक ओरॅकल निकाल ऑनचेन नोंदवतो. Polymarket वर, कोणीही डिपॉझिट ठेवून निकालाचा प्रस्ताव देऊ शकतो, आणि इतर कोणीही त्यावर विवाद करू शकतो. जर विवाद सुटला नाही, तर UMA टोकन धारक परिणामावर मत देतात.
4. प्रत्येक जिंकणारा शेअर $1 साठी रिडीम केला जाऊ शकतो. हरणाऱ्या शेअर्सची किंमत काहीही नसते.
5. कोणीही संशोधन किंवा चर्चेसाठी किंमतीचा इतिहास आणि व्यापार डेटा वापरू शकतो.

पूर्वानुमान बाजार शोधा

हे पूर्वानुमान बाजार ऑनचेन व्यापार सेटल करतात, त्यामुळे कोणीही किमती आणि व्यापाराचा इतिहास तपासू शकतो:

Limitless

इथेरियम स्तर २ (l2) असलेल्या Base वर तयार केलेला एक पूर्वानुमान बाजार. ट्रेड ऑनचेन USDC मध्ये सेटल होतात आणि बहुतांश किंमत बाजार ऑनचेन किंमत फीड्सद्वारे स्वयंचलितपणे रिझॉल्व्ह होतात. प्रत्येक देशात उपलब्ध नाही.

Limitless एक्सप्लोर करा

 (नवीन टॅबमध्ये उघडते)

Polymarket

सर्वात मोठ्या पूर्वानुमान बाजारांपैकी एक. ट्रेड पॉलिगॉन् वर सेटल होतात आणि निकाल UMA ओरॅकल द्वारे ठरवले जातात. प्रत्येक देशात उपलब्ध नाही.

Polymarket एक्सप्लोर करा

 (नवीन टॅबमध्ये उघडते)

आव्हाने आणि धोके

पूर्वानुमान बाजारांना वास्तविक आव्हानांचा सामना करावा लागतो जे निष्पक्षता, कायदेशीरपणा आणि अचूकतेवर परिणाम करतात.

📉 बहुतांश व्यापारी गमावतात – नोव्हेंबर 2022 ते मार्च 2026 पर्यंतच्या Polymarket वरील प्रत्येक व्यापाराच्या अभ्यासात (नवीन टॅबमध्ये उघडते) असे आढळून आले की सुमारे 69% वापरकर्त्यांना नुकसान झाले. ज्या वापरकर्त्यांनी पैसे कमावले, त्यापैकी शीर्ष 1% लोकांनी 76.5% नफा घेतला. सर्वात मोठे विजेते बहुतांश असे व्यापारी होते जे लिमिट ऑर्डर्ससह तरलता प्रदान करतात, अनेकदा व्यावसायिकरित्या आणि उच्च व्हॉल्यूमवर.

🕵️ इनसायडर ट्रेडिंग – ज्या लोकांना परिणाम आधीच माहित असतो ते इतर व्यापाऱ्यांच्या खर्चावर नफा कमवू शकतात. कोलंबिया लॉ स्कूल आणि युनिव्हर्सिटी ऑफ हैफा येथील संशोधकांनी (नवीन टॅबमध्ये उघडते) असा अंदाज लावला आहे की संशयित माहिती असलेल्या व्यापाऱ्यांनी फेब्रुवारी 2024 ते फेब्रुवारी 2026 दरम्यान Polymarket वर सुमारे $143 दशलक्ष कमावले.

⚖️ विवादित निकाल – स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट आपोआप पैसे देऊ शकतात, परंतु तरीही कोणालातरी काय घडले हे नोंदवावे लागते. जेव्हा एखादा प्रश्न मोघमपणे विचारला जातो किंवा तथ्ये अस्पष्ट असतात, तेव्हा नोंदवलेल्या निकालावर आक्षेप घेतला जाऊ शकतो.

⚠️ बाजार हाताळणी (Market manipulation) – भरपूर पैसे असलेले व्यापारी किमती बदलू शकतात, विशेषतः लहान बाजारांमध्ये. वॉश ट्रेडिंग (स्वतःशीच व्यापार करणे) बाजाराला प्रत्यक्षात असलेल्यापेक्षा अधिक व्यस्त दाखवू शकते.

💧 तरलता समस्या – कमी सहभाग (कमी तरलता (नवीन टॅबमध्ये उघडते)) किमतींना कमी विश्वासार्ह बनवू शकतो.

🏛 नियामक अनिश्चितता – नियम देशानुसार बदलतात आणि वेगाने बदलतात. अमेरिकेत, नियामक आणि न्यायालये अजूनही ठरवत आहेत की काही घटनांचे करार, विशेषतः खेळांवरील, आर्थिक उत्पादने मानले जावेत की जुगार. अनेक प्लॅटफॉर्म्स विशिष्ट देशांमधील वापरकर्त्यांना ब्लॉक करतात.

पूर्वानुमान बाजारांसह प्रयोग करणे

पूर्वानुमान बाजार नफ्यासाठी व्यापार करण्यापलीकडेही उपयुक्त ठरू शकतात. फ्युटार्की (futarchy) नावाची एक कल्पना आणखी पुढे जाते आणि केवळ अंदाज वर्तवण्यासाठीच नाही, तर निर्णय घेण्यास मदत करण्यासाठी बाजारांचा वापर करते.

उदाहरणार्थ, एका Devcon Improvement Proposal (नवीन टॅबमध्ये उघडते) (DIP) ने सुचवले की Devcon आयोजकांनी संभाव्य भविष्यातील ठिकाणांवरील उपस्थितीचा अंदाज घेण्यासाठी पूर्वानुमान बाजारांचा वापर करावा. यामुळे त्यांना कोणत्या शहरात सर्वात मोठा कार्यक्रम होईल आणि कोणते शहर आंतरराष्ट्रीय स्तरावर सर्वात सुलभ असेल याची तुलना करण्यास मदत होऊ शकते. यामुळे व्हिसा धोरणे, विमानतळ प्रवेश आणि राहणीमानाचा खर्च यांची तुलना करण्यात जाणारा वेळही वाचू शकतो, तसेच संभाव्य उपस्थितांना कुठे जाण्यास उत्साह वाटेल हे देखील दिसून येते.

पुढील वाचन

From prediction markets to info finance (नवीन टॅबमध्ये उघडते) - विटालिक् बुटेरिन्
Who wins and who loses in prediction markets? Evidence from Polymarket (नवीन टॅबमध्ये उघडते) - Akey, Grégoire, Harvie, आणि Martineau
The Augur Project श्वेतपत्रिका (नवीन टॅबमध्ये उघडते)