अधिकाराचा पुरावा (PoA)
अधिकाराचा पुरावा (PoA) हा एक प्रतिष्ठा-आधारित एकमत अल्गोरिदम आहे जो प्रूफ-ऑफ-स्टेक ची सुधारित आवृत्ती आहे. हे बहुतांश खाजगी चेन, टेस्टनेट आणि स्थानिक विकास नेटवर्कद्वारे वापरले जाते. PoA हा एक प्रतिष्ठा-आधारित एकमत अल्गोरिदम आहे ज्यामध्ये PoS मधील स्टेक-आधारित यंत्रणेऐवजी ब्लॉक तयार करण्यासाठी अधिकृत स्वाक्षरीकर्त्यांच्या संचावर विश्वास ठेवणे आवश्यक असते.
पूर्व शर्ती
हे पृष्ठ अधिक चांगल्या प्रकारे समजून घेण्यासाठी, आम्ही शिफारस करतो की तुम्ही प्रथम व्यवहार, ब्लॉक आणि एकमत यंत्रणा याबद्दल वाचा.
अधिकाराचा पुरावा (PoA) म्हणजे काय?
अधिकाराचा पुरावा ही प्रूफ-ऑफ-स्टेक (PoS) ची सुधारित आवृत्ती आहे जी PoS मधील स्टेक-आधारित यंत्रणेऐवजी प्रतिष्ठा-आधारित एकमत अल्गोरिदम आहे. ही संज्ञा 2017 मध्ये गॅव्हिन् वूड् यांनी पहिल्यांदा सादर केली होती, आणि हा एकमत अल्गोरिदम बहुतांश खाजगी चेन, टेस्टनेट आणि स्थानिक विकास नेटवर्कद्वारे वापरला गेला आहे, कारण तो PoW प्रमाणे उच्च दर्जाच्या संसाधनांची आवश्यकता दूर करतो आणि ब्लॉकचेन संचयित करणाऱ्या आणि ब्लॉक तयार करणाऱ्या नोड्सचा एक लहान उपसंच ठेवून PoS मधील स्केलेबिलिटी समस्यांवर मात करतो.
अधिकाराच्या पुराव्यामध्ये मध्ये सेट केलेल्या अधिकृत स्वाक्षरीकर्त्यांच्या संचावर विश्वास ठेवणे आवश्यक असते. सध्याच्या बहुतांश अंमलबजावणीमध्ये, चेनचे एकमत ठरवताना सर्व अधिकृत स्वाक्षरीकर्ते समान अधिकार आणि विशेषाधिकार राखून ठेवतात. प्रतिष्ठा स्टेकिंग मागील कल्पना अशी आहे की प्रत्येक अधिकृत प्रमाणक नो युवर कस्टमर (KYC) सारख्या गोष्टींद्वारे सर्वांना चांगल्या प्रकारे ज्ञात असतो, किंवा एखादी सुप्रसिद्ध संस्था एकमेव प्रमाणक असते—अशा प्रकारे जर एखाद्या प्रमाणकाने काही चुकीचे केले, तर त्यांची ओळख ज्ञात असते.
PoA च्या अनेक अंमलबजावणी आहेत, परंतु मानक इथेरियम अंमलबजावणी clique आहे, जी EIP-225 (opens in a new tab) लागू करते. Clique हे विकसक-अनुकूल आणि अंमलबजावणीसाठी सोपे मानक आहे, जे सर्व क्लायंट समक्रमण प्रकारांना समर्थन देते. इतर अंमलबजावणीमध्ये IBFT 2.0 (opens in a new tab) आणि Aura (opens in a new tab) यांचा समावेश आहे.
हे कसे कार्य करते
PoA मध्ये, नवीन ब्लॉक तयार करण्यासाठी अधिकृत स्वाक्षरीकर्त्यांचा एक संच निवडला जातो. स्वाक्षरीकर्ते त्यांच्या प्रतिष्ठेच्या आधारावर निवडले जातात आणि केवळ त्यांनाच नवीन ब्लॉक तयार करण्याची परवानगी असते. स्वाक्षरीकर्ते राऊंड-रॉबिन पद्धतीने निवडले जातात आणि प्रत्येक स्वाक्षरीकर्त्याला एका विशिष्ट कालमर्यादेत ब्लॉक तयार करण्याची परवानगी असते. ब्लॉक तयार करण्याची वेळ निश्चित असते आणि स्वाक्षरीकर्त्यांनी त्या कालमर्यादेत ब्लॉक तयार करणे आवश्यक असते.
या संदर्भात प्रतिष्ठा ही कोणतीही मोजता येण्याजोगी गोष्ट नाही तर ती मायक्रोसॉफ्ट् आणि Google सारख्या सुप्रसिद्ध कॉर्पोरेशन्सची प्रतिष्ठा आहे, त्यामुळे विश्वासार्ह स्वाक्षरीकर्ते निवडण्याची पद्धत अल्गोरिदमिक नसून ती विश्वासाची सामान्य मानवी कृती आहे जिथे एखादी संस्था उदाहरणार्थ मायक्रोसॉफ्ट् शेकडो किंवा हजारो स्टार्टअप्समध्ये PoA खाजगी नेटवर्क तयार करते आणि भविष्यात Google सारख्या इतर सुप्रसिद्ध स्वाक्षरीकर्त्यांना जोडण्याच्या शक्यतेसह एकमेव विश्वासार्ह स्वाक्षरीकर्ता म्हणून भूमिका बजावते, स्टार्टअप्स कोणत्याही शंकेशिवाय मायक्रोसॉफ्ट् वर नेहमी प्रामाणिकपणे वागण्याचा विश्वास ठेवतील आणि नेटवर्क वापरतील. हे विविध उद्देशांसाठी तयार केलेल्या वेगवेगळ्या लहान/खाजगी नेटवर्कमध्ये त्यांना विकेंद्रित आणि कार्यरत ठेवण्यासाठी स्टेक करण्याच्या गरजेवर, तसेच खाण कामगारांच्या (miners) गरजेवर तोडगा काढते, ज्यासाठी भरपूर ऊर्जा आणि संसाधने लागतात. काही खाजगी नेटवर्क PoA मानकाचा जसाच्या तसा वापर करतात जसे की VeChain, आणि काही त्यात बदल करतात जसे की बायनान्स् जे PoSA (opens in a new tab) वापरते जी PoA आणि PoS ची सानुकूल सुधारित आवृत्ती आहे.
मतदानाची प्रक्रिया स्वतः स्वाक्षरीकर्त्यांद्वारे केली जाते. प्रत्येक स्वाक्षरीकर्ता जेव्हा नवीन ब्लॉक तयार करतो तेव्हा त्यांच्या ब्लॉकमध्ये स्वाक्षरीकर्ता जोडण्यासाठी किंवा काढून टाकण्यासाठी मत देतो. नोड्सद्वारे मतांची मोजणी केली जाते आणि मते एका विशिष्ट मर्यादेपर्यंत SIGNER_LIMIT पोहोचल्याच्या आधारावर स्वाक्षरीकर्ते जोडले किंवा काढले जातात.
अशी परिस्थिती असू शकते जिथे लहान फोर्क्स (forks) उद्भवतात, ब्लॉकचे काठिण्य ब्लॉकवर क्रमाने (in turn) किंवा क्रमाबाहेर (out of turn) स्वाक्षरी केली गेली आहे यावर अवलंबून असते. "क्रमाने" (In turn) ब्लॉकचे काठिण्य 2 असते आणि "क्रमाबाहेर" (out of turn) ब्लॉकचे काठिण्य 1 असते. लहान फोर्क्सच्या बाबतीत, "क्रमाने" ब्लॉक सील करणाऱ्या बहुतांश स्वाक्षरीकर्त्यांची चेन सर्वाधिक काठिण्य जमा करेल आणि जिंकेल.
हल्ल्याचे मार्ग (Attack vectors)
दुर्भावनापूर्ण स्वाक्षरीकर्ते
स्वाक्षरीकर्त्यांच्या सूचीमध्ये एखादा दुर्भावनापूर्ण वापरकर्ता जोडला जाऊ शकतो, किंवा स्वाक्षरी करण्याची की/मशीन तडजोड (compromise) केली जाऊ शकते. अशा परिस्थितीत प्रोटोकॉलला पुनर्रचना आणि स्पॅमिंगपासून स्वतःचा बचाव करण्यास सक्षम असणे आवश्यक आहे. प्रस्तावित उपाय असा आहे की N अधिकृत स्वाक्षरीकर्त्यांची सूची दिल्यास, कोणताही स्वाक्षरीकर्ता प्रत्येक K पैकी फक्त 1 ब्लॉक मिंट करू शकतो. हे सुनिश्चित करते की नुकसान मर्यादित आहे आणि उर्वरित प्रमाणक दुर्भावनापूर्ण वापरकर्त्याला मत देऊन बाहेर काढू शकतात.
सेन्सॉरशिप
हल्ल्याचा आणखी एक मनोरंजक मार्ग म्हणजे जर एखाद्या स्वाक्षरीकर्त्याने (किंवा स्वाक्षरीकर्त्यांच्या गटाने) त्यांना अधिकृतता सूचीमधून काढून टाकण्यासाठी मतदान करणाऱ्या ब्लॉकला सेन्सॉर करण्याचा प्रयत्न केला. यावर उपाय म्हणून, स्वाक्षरीकर्त्यांची अनुमत मिंटिंग वारंवारता N/2 पैकी 1 पर्यंत मर्यादित केली आहे. हे सुनिश्चित करते की दुर्भावनापूर्ण स्वाक्षरीकर्त्यांना किमान 51% स्वाक्षरी खात्यांवर नियंत्रण ठेवणे आवश्यक आहे, ज्या टप्प्यावर ते प्रभावीपणे चेनसाठी सत्याचा नवीन स्रोत बनतील.
स्पॅम
हल्ल्याचा आणखी एक लहान मार्ग म्हणजे दुर्भावनापूर्ण स्वाक्षरीकर्ते त्यांनी मिंट केलेल्या प्रत्येक ब्लॉकमध्ये नवीन मत प्रस्ताव इंजेक्ट करतात. अधिकृत स्वाक्षरीकर्त्यांची वास्तविक सूची तयार करण्यासाठी नोड्सना सर्व मतांची मोजणी करणे आवश्यक असल्याने, त्यांनी कालांतराने सर्व मतांची नोंद करणे आवश्यक आहे. मतदानाच्या विंडोवर मर्यादा न ठेवता, हे हळूहळू वाढू शकते, तरीही अमर्याद असू शकते. यावर उपाय म्हणजे W ब्लॉकची मूव्हिंग विंडो ठेवणे ज्यानंतर मते शिळी (stale) मानली जातात. एक वाजवी विंडो 1-2 इपॉक्स (epochs) असू शकते.
समवर्ती ब्लॉक
PoA नेटवर्कमध्ये, जेव्हा N अधिकृत स्वाक्षरीकर्ते असतात, तेव्हा प्रत्येक स्वाक्षरीकर्त्याला K पैकी 1 ब्लॉक मिंट करण्याची परवानगी असते, याचा अर्थ असा की कोणत्याही विशिष्ट वेळी N-K+1 प्रमाणकांना मिंट करण्याची परवानगी असते. या प्रमाणकांना ब्लॉकसाठी शर्यत करण्यापासून रोखण्यासाठी, प्रत्येक स्वाक्षरीकर्त्याने नवीन ब्लॉक रिलीज करण्याच्या वेळेत एक लहान यादृच्छिक "ऑफसेट" जोडला पाहिजे. जरी ही प्रक्रिया लहान फोर्क्स दुर्मिळ असल्याची खात्री करत असली तरी, मुख्यनेट प्रमाणेच अधूनमधून फोर्क्स अद्याप होऊ शकतात. जर एखादा स्वाक्षरीकर्ता त्याच्या अधिकाराचा गैरवापर करत असल्याचे आणि गोंधळ निर्माण करत असल्याचे आढळले, तर इतर स्वाक्षरीकर्ते त्यांना मत देऊन बाहेर काढू शकतात.
उदाहरणार्थ जर 10 अधिकृत स्वाक्षरीकर्ते असतील आणि प्रत्येक स्वाक्षरीकर्त्याला 6 पैकी 1 ब्लॉक तयार करण्याची परवानगी असेल, तर कोणत्याही वेळी, 5 प्रमाणक ब्लॉक तयार करू शकतात. त्यांना ब्लॉक तयार करण्यासाठी शर्यत करण्यापासून रोखण्यासाठी, प्रत्येक स्वाक्षरीकर्ता नवीन ब्लॉक रिलीज करण्याच्या वेळेत एक लहान यादृच्छिक "ऑफसेट" जोडतो. हे लहान फोर्क्सची घटना कमी करते परंतु इथरियम मेननेट वर पाहिल्याप्रमाणे अद्याप अधूनमधून फोर्क्सना अनुमती देते. जर एखाद्या स्वाक्षरीकर्त्याने त्यांच्या अधिकाराचा गैरवापर केला आणि व्यत्यय आणला, तर त्यांना नेटवर्कमधून मत देऊन बाहेर काढले जाऊ शकते.
साधक आणि बाधक (Pros and cons)
| साधक (Pros) | बाधक (Cons) |
|---|---|
| PoS आणि PoW सारख्या इतर लोकप्रिय यंत्रणांपेक्षा अधिक स्केलेबल, कारण ते मर्यादित संख्येच्या ब्लॉक स्वाक्षरीकर्त्यांवर आधारित आहे | PoA नेटवर्कमध्ये सामान्यतः प्रमाणित करणाऱ्या नोड्सची संख्या तुलनेने कमी असते. यामुळे PoA नेटवर्क अधिक केंद्रित (centralized) होते. |
| PoA ब्लॉकचेन चालवणे आणि राखणे अत्यंत स्वस्त आहे | अधिकृत स्वाक्षरीकर्ता बनणे सामान्यतः सामान्य व्यक्तीच्या आवाक्याबाहेर असते, कारण ब्लॉकचेनला प्रस्थापित प्रतिष्ठा असलेल्या संस्थांची आवश्यकता असते. |
| व्यवहार खूप लवकर पुष्टी केले जातात कारण ते 1 सेकंदापेक्षा कमी वेळेत पोहोचू शकतात कारण नवीन ब्लॉक प्रमाणित करण्यासाठी केवळ मर्यादित संख्येच्या स्वाक्षरीकर्त्यांची आवश्यकता असते | दुर्भावनापूर्ण स्वाक्षरीकर्ते नेटवर्कमध्ये रि-ऑर्ग, दुहेरी खर्च, व्यवहारांचे सेन्सॉर करू शकतात, हे हल्ले कमी केले जातात परंतु तरीही शक्य आहेत |
पुढील वाचन
- EIP-225 (opens in a new tab) Clique मानक
- अधिकाराचा पुरावा अभ्यास (opens in a new tab) क्रिप्टोइकॉनॉमिक्स
- अधिकाराचा पुरावा म्हणजे काय (opens in a new tab) OpenZeppelin
- अधिकाराचा पुरावा स्पष्ट केला (opens in a new tab) बायनान्स्
- ब्लॉकचेनमध्ये PoA (opens in a new tab)
- Clique स्पष्ट केले (opens in a new tab)
- नापसंत (Deprecated) PoA, Aura तपशील (opens in a new tab)
- IBFT 2.0, आणखी एक PoA अंमलबजावणी (opens in a new tab)
अधिक दृश्य स्वरूपात शिकायला आवडते?
अधिकाराच्या पुराव्याचे दृश्य स्पष्टीकरण पहा:
संबंधित विषय
पृष्ठ शेवटचे अपडेट: 22 एप्रिल, 2026
