विकेंद्रित ओळख

ओळख आज तुमच्या जीवनातील अक्षरशः प्रत्येक पैलूवर आधारित आहे. ऑनलाइन सेवा वापरणे, बँक खाते उघडणे, निवडणुकीत मतदान करणे, मालमत्ता खरेदी करणे, रोजगार सुरक्षित करणे—या सर्व गोष्टींसाठी तुमची ओळख सिद्ध करणे आवश्यक आहे.

तथापि, पारंपारिक ओळख व्यवस्थापन प्रणाली दीर्घकाळापासून केंद्रीकृत मध्यस्थांवर अवलंबून आहेत जे तुमचे अभिज्ञापक आणि जारी करतात, ठेवतात आणि नियंत्रित करतात. याचा अर्थ तुम्ही तुमची ओळख-संबंधित माहिती नियंत्रित करू शकत नाही किंवा वैयक्तिकरित्या ओळखण्यायोग्य माहिती (PII) मध्ये कोणाचा प्रवेश आहे आणि या पक्षांना किती प्रवेश आहे हे तुम्ही ठरवू शकत नाही.

या समस्यांचे निराकरण करण्यासाठी, आम्ही Ethereum सारख्या सार्वजनिक ब्लॉकचेनवर विकेंद्रित ओळख प्रणाली तयार केली आहे. विकेंद्रित ओळख व्यक्तींना त्यांची ओळख-संबंधित माहिती व्यवस्थापित करण्यास अनुमती देते. विकेंद्रित ओळख सोल्यूशन्ससह, तुम्ही अभिज्ञापक तयार करू शकता आणि सेवा प्रदाते किंवा सरकार यांसारख्या केंद्रीय प्राधिकरणांवर अवलंबून न राहता तुमच्या साक्षांकनांवर दावा करू शकता आणि ते धारण करू शकता.

ओळख म्हणजे काय?

ओळख म्हणजे एखाद्या व्यक्तीची स्वतःची भावना, अद्वितीय वैशिष्ट्यांद्वारे परिभाषित. ओळख म्हणजे एक व्यक्ती असणे, म्हणजेच, एक वेगळे मानवी अस्तित्व. ओळख इतर गैर-मानवी घटकांना देखील संदर्भित करू शकते, जसे की संस्था किंवा प्राधिकरण.

अभिज्ञापक काय आहेत?

आयडेंटिफायर हा माहितीचा एक तुकडा आहे जो विशिष्ट ओळख किंवा ओळख दर्शवण्यासाठी सूचक म्हणून कार्य करतो. सामान्य अभिज्ञापकांमध्ये हे समाविष्ट आहे:

• नाव
• सामाजिक सुरक्षा क्रमांक/कर ID क्रमांक
• मोबाईल नंबर
• जन्मतारीख आणि ठिकाण
• डिजिटल ओळख ओळखपत्रे, उदा., ईमेल पत्ते, वापरकर्तानावे, अवतार

आयडेंटिफायरची ही पारंपारिक उदाहरणे केंद्रीय संस्थांद्वारे जारी केली जातात, ठेवली जातात आणि नियंत्रित केली जातात. तुमचे नाव बदलण्यासाठी तुम्हाला तुमच्या सरकारकडून किंवा तुमचे हँडल बदलण्यासाठी सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मची परवानगी आवश्यक आहे.

विकेंद्रित ओळखीचे फायदे

1. विकेंद्रित ओळख माहिती ओळखण्याचे वैयक्तिक नियंत्रण वाढवते. विकेंद्रित अभिज्ञापक आणि प्रमाणीकरण केंद्रीकृत प्राधिकरणे आणि तृतीय-पक्ष सेवांवर अवलंबून न राहता सत्यापित केले जाऊ शकतात.

2. विकेंद्रित ओळख सोल्यूशन्स वापरकर्त्याची ओळख सत्यापित आणि व्यवस्थापित करण्यासाठी एक ट्रस्टलेस, अखंड आणि गोपनीयतेचे संरक्षण करणारी पद्धत सुलभ करतात.

3. विकेंद्रित ओळख ब्लॉकचेन तंत्रज्ञानाचा उपयोग करते, जे विविध पक्षांमध्ये विश्वास निर्माण करते आणि साक्ष्यीकरणांची वैधता सिद्ध करण्यासाठी क्रिप्टोग्राफिक हमी प्रदान करते.

4. विकेंद्रित ओळख ओळख डेटा पोर्टेबल बनवते. वापरकर्ते मोबाईल वॉलेटमध्ये साक्षांकने आणि अभिज्ञापक साठवतात आणि ते त्यांच्या आवडीच्या कोणत्याही पक्षासोबत सामायिक करू शकतात. विकेंद्रीकृत अभिज्ञापक आणि प्रमाणीकरण जारी करणार्‍या संस्थेच्या डेटाबेसमध्ये लॉक केलेले नाहीत.

5. विकेंद्रित ओळख उदयोन्मुख तंत्रज्ञानासह चांगले कार्य करायला पाहिजे, जे व्यक्तींना ती गोष्ट काय आहे हे उघड न करता स्वतःची मालकी सिद्ध करण्यास किंवा काहीतरी केले आहे हे सिद्ध करण्यास सक्षम करेल. मतदानासारख्या अनुप्रयोगांसाठी विश्वास आणि गोपनीयता एकत्र करण्याचा हा एक शक्तिशाली मार्ग बनू शकतो.

6. विकेंद्रित ओळख यंत्रणांना हे ओळखण्यास सक्षम करते की, जेव्हा एखादी व्यक्ती प्रणालीला फसविण्यासाठी (game) किंवा स्पॅम करण्यासाठी अनेक व्यक्ती असल्याचे भासवते.

विकेंद्रित ओळखीचे उपयोग

विकेंद्रित ओळख अनेक संभाव्य वापर-केस आहेत:

१. सार्वत्रिक लॉगिन

विकेंद्रीकृत ओळख पासवर्ड-आधारित लॉगिन विकेंद्रित प्रमाणीकरण सह बदलण्यात मदत करू शकते. सेवा प्रदाते वापरकर्त्यांना साक्ष्यीकरण देऊ शकतात, जे Ethereum वॉलेटमध्ये संग्रहित केले जाऊ शकतात. एका साक्षांकनाचे उदाहरण म्हणजे एक जे धारकाला ऑनलाइन समुदायात प्रवेश देते.

Ethereum सह साइन-इन कराopens in a new tab फंक्शन सर्व्हरला वापरकर्त्याच्या Ethereum खात्याची पुष्टी करण्यास आणि त्यांच्या खात्याच्या पत्त्यावरून आवश्यक साक्षांकन मिळविण्यास सक्षम करेल. याचा अर्थ वापरकर्ते लांब पासवर्ड लक्षात ठेवल्याशिवाय प्लॅटफॉर्म आणि वेबसाइट्समध्ये प्रवेश करू शकतात आणि वापरकर्त्यांसाठी ऑनलाइन अनुभव सुधारतात.

२. केवायसी प्रमाणीकरण

अनेक ऑनलाइन सेवा वापरण्यासाठी व्यक्तींना ड्रायव्हिंग लायसन्स किंवा राष्ट्रीय पासपोर्ट यांसारखी साक्षांकन आणि क्रेडेन्शियल प्रदान करणे आवश्यक आहे. परंतु हा दृष्टीकोन समस्याप्रधान आहे कारण खाजगी वापरकर्ता माहितीशी तडजोड केली जाऊ शकते आणि सेवा प्रदाते प्रमाणीकरणाची सत्यता सत्यापित करू शकत नाहीत.

विकेंद्रित ओळख कंपन्यांना पारंपारिक तुमचा-ग्राहक-जाणा (KYC)opens in a new tab प्रक्रिया वगळण्याची आणि व्हेरिफायेबल क्रेडेन्शियल्सद्वारे वापरकर्ता ओळख प्रमाणित करण्याची अनुमती देते. हे ओळख व्यवस्थापनाची किंमत कमी करते आणि बनावट कागदपत्रांचा वापर प्रतिबंधित करते.

३. मतदान आणि ऑनलाइन समुदाय

ऑनलाइन मतदान आणि सोशल मीडिया विकेंद्रित ओळखीसाठी दोन नवीन अनुप्रयोग आहेत. ऑनलाइन मतदान योजना हेराफेरीसाठी संवेदनाक्षम असतात, विशेषतः जर दुर्भावनापूर्ण अभिनेते मतदान करण्यासाठी खोटी ओळख निर्माण करतात. व्यक्तींना ऑनचेन साक्षांकने सादर करण्यास सांगण्याने ऑनलाइन मतदान प्रक्रियेची अखंडता सुधारू शकते.

विकेंद्रित ओळख ऑनलाइन समुदाय तयार करण्यात मदत करू शकते जे बनावट खात्यांपासून मुक्त आहेत. उदाहरणार्थ, प्रत्येक वापरकर्त्याला बॉट्सची शक्यता कमी करण्यासाठी, Ethereum नेम सर्व्हिससारख्या ऑनचेन ओळख प्रणालीचा वापर करून आपली ओळख प्रमाणित करावी लागेल.

४. अँटी-सिबिल संरक्षण

वापरणारे अनुदान देणारे ऍप्लिकेशन्स असुरक्षित आहेत कारण जेव्हा अधिक व्यक्ती त्यासाठी मतदान करतात तेव्हा अनुदानाचे मूल्य वाढते, ज्यामुळे वापरकर्त्यांना त्यांचे योगदान अनेक ओळखींमध्ये विभागण्यास प्रोत्साहन मिळते. विकेंद्रीकृत ओळख प्रत्येक सहभागीवर भार वाढवून ते खरोखरच मानव आहेत हे सिद्ध करण्यासाठी हे रोखण्यात मदत करतात, जरी अनेकदा विशिष्ट खाजगी माहिती उघड न करता.

५. राष्ट्रीय आणि सरकारी ओळखपत्र

सरकार विकेंद्रित ओळखीची तत्त्वे वापरून राष्ट्रीय ओळखपत्रे, पासपोर्ट किंवा ड्रायव्हिंग लायसन्स यांसारखी मूलभूत ओळखपत्रे Ethereum वर व्हेरिफायेबल क्रेडेन्शियल्स म्हणून जारी करू शकतात, ज्यामुळे ऑनलाइन ओळख पडताळणीमधील फसवणूक आणि बनावटगिरी कमी करण्यासाठी सत्यतेची मजबूत क्रिप्टोग्राफिक हमी मिळते. नागरिक ही साक्षांकने त्यांच्या वैयक्तिक वॉलेटमध्ये साठवू शकतात आणि त्यांचा वापर आपली ओळख, वय किंवा मतदानाचा हक्क सिद्ध करण्यासाठी करू शकतात.

हे मॉडेल निवडक खुलाशास परवानगी देते, विशेषतः जेव्हा शून्य-ज्ञान पुरावा (ZKP) गोपनीयता तंत्रज्ञानासह एकत्रित केले जाते. उदाहरणार्थ, एखादा नागरिक पारंपारिक ओळखपत्रापेक्षा अधिक गोपनीयता मिळवत, आपली अचूक जन्मतारीख उघड न करता वय-प्रतिबंधित सेवेमध्ये प्रवेश करण्यासाठी आपण 18 वर्षांपेक्षा जास्त वयाचे असल्याचे क्रिप्टोग्राफिकदृष्ट्या सिद्ध करू शकतो.

💡केस स्टडी: Ethereum वरील भूतान नॅशनल डिजिटल आयडी (NDI)

• भूतानच्या जवळपास ८००,००० नागरिकांसाठी व्हेरिफायेबल ओळखपत्रांचा ऍक्सेस प्रदान करते
• ऑक्टोबर २०२५ मध्ये Polygon नेटवर्कवरून Ethereum मेननेटवरopens in a new tab स्थलांतरित
• मार्च २०२५ पर्यंत २३४,००० हून अधिक डिजिटल आयडीopens in a new tab जारी

भूतान राज्याने ऑक्टोबर २०२५ मध्ये आपली नॅशनल डिजिटल आयडेंटिटी (NDI) प्रणालीopens in a new tab Ethereum वर स्थलांतरित केली. विकेंद्रित ओळख आणि सेल्फ-सॉव्हरिन आयडेंटिटीच्या तत्त्वांवर आधारित, भूतानची NDI प्रणाली नागरिकाच्या वैयक्तिक वॉलेटमध्ये थेट डिजिटल स्वाक्षरी असलेले क्रेडेन्शियल्स जारी करण्यासाठी विकेंद्रित अभिज्ञापक आणि व्हेरिफायेबल क्रेडेन्शियल्स वापरते. या क्रेडेन्शियल्सचे क्रिप्टोग्राफिक पुरावे Ethereum वर अँकर करून, ही प्रणाली सुनिश्चित करते की ते अस्सल, टॅम्पर-प्रूफ आहेत आणि कोणत्याही केंद्रीय प्राधिकरणाची विचारपूस न करता कोणत्याही पक्षाद्वारे सत्यापित केले जाऊ शकतात.

या प्रणालीची रचना शून्य-ज्ञान पुरावा (ZKP) तंत्रज्ञानाच्या वापराद्वारे गोपनीयतेवर जोर देते. "निवडक खुलासा" ची ही अंमलबजावणी नागरिकांना सेवांमध्ये प्रवेश करण्यासाठी त्यांची पूर्ण ओळखपत्र क्रमांक किंवा अचूक जन्मतारीख यासारखा मूळ वैयक्तिक डेटा उघड न करता विशिष्ट तथ्ये (उदा. "मी १८ वर्षांवरील आहे" किंवा "मी एक नागरिक आहे") सिद्ध करण्यास अनुमती देते. हे एका सुरक्षित, वापरकर्ता-केंद्रित आणि गोपनीयतेचे संरक्षण करणाऱ्या राष्ट्रीय ओळखपत्र प्रणालीसाठी Ethereum चा एक शक्तिशाली, वास्तविक-जगातील वापर दर्शवते.

💡केस स्टडी: Ethereum लेयर 2 ZKSync Era वरील ब्युनोस आयर्स शहराचा QuarkID

• लाँचच्या वेळी ३.६ दशलक्षाहून अधिक वापरकर्त्यांनाopens in a new tab विकेंद्रित ओळखपत्रे जारी केली
• QuarkID हा एक ओपन-सोर्स प्रोटोकॉल आहे जो UN सस्टेनेबल डेव्हलपमेंट गोल्स अंतर्गत डिजिटल पब्लिक गुडopens in a new tab म्हणून ओळखला जातो
• "सरकार-एक-वापरकर्ताopens in a new tab" मॉडेलवर जोर देते, जिथे शहराची प्रोटोकॉलवर मालकी नसते, ज्यामुळे नागरिकांना पूर्ण डेटा मालकी आणि गोपनीयता मिळते

२०२४ मध्ये, ब्युनोस आयर्स शहर सरकारने (GCBA) QuarkID, जे GCBA च्या इनोव्हेशन आणि डिजिटल ट्रान्सफॉर्मेशन सचिवालयाने तयार केलेले एक ओपन-सोर्स “डिजिटल ट्रस्ट फ्रेमवर्क” आहे, ते miBA मध्ये एकत्रित केले, जे रहिवाशांना सरकारी सेवा आणि अधिकृत कागदपत्रांमध्ये प्रवेश करण्यासाठी शहराचे अधिकृत ॲप आहे. लाँचच्या वेळी, miBA च्या सर्व ३.६ दशलक्ष+ वापरकर्त्यांना विकेंद्रित डिजिटल ओळखपत्रे जारी करण्यात आली, जी त्यांना नागरिकत्व प्रमाणपत्रे, जन्म, विवाह आणि मृत्यू प्रमाणपत्रे, कर रेकॉर्ड, लसीकरण रेकॉर्ड आणि बरेच काही यासह व्हेरिफायेबल डिजिटल दस्तऐवज आणि प्रमाणपत्रे ऑनचेन व्यवस्थापित आणि सामायिक करण्याची परवानगी देतात.

Ethereum लेयर 2 नेटवर्क ZKSync Era वर तयार केलेली, QuarkID प्रणाली ZKP तंत्रज्ञान वापरते जे नागरिकांना अनावश्यक वैयक्तिक डेटा उघड न करता—त्यांच्या मोबाईल डिव्हाइसेसद्वारे पीअर-टू-पीअर वैयक्तिक क्रेडेन्शियल्स सत्यापित करण्याची परवानगी देते. हा कार्यक्रम “सरकार-एक-वापरकर्ता” मॉडेलवर प्रकाश टाकतो ज्यामध्ये GCBA केंद्रीकृत मालक म्हणून काम करण्याऐवजी, ओपन-सोर्स, इंटरऑपरेबल QuarkID प्रोटोकॉलचा एक वापरकर्ता म्हणून काम करते. ही ZKP-सक्षम रचना एक महत्त्वाची गोपनीयता सुविधा प्रदान करते: कोणतीही तृतीय-पक्ष, अगदी GCBA सुद्धा, एखादा नागरिक आपले क्रेडेन्शियल्स कसे, केव्हा, किंवा का वापरतो याचा मागोवा घेऊ शकत नाही. हा यशस्वी कार्यक्रम नागरिकांना संपूर्ण सेल्फ-सॉव्हरिन आयडेंटिटी आणि त्यांच्या संवेदनशील डेटावर नियंत्रण प्रदान करतो, जे सर्व Ethereum च्या जागतिक-वितरित नेटवर्कद्वारे सुरक्षित आहे.

प्रमाणीकरणे म्हणजे काय?

प्रमाणीकरण म्हणजे एका घटकाने दुसर्‍या संस्थेबद्दल केलेला दावा. तुम्ही युनायटेड स्टेट्समध्ये रहात असल्यास, मोटार वाहन विभाग (एक संस्था) द्वारे तुम्हाला जारी केलेला चालक परवाना तुम्हाला (दुसऱ्या संस्थेला) कायदेशीररित्या कार चालवण्याची परवानगी आहे याची साक्ष देतो.

साक्षांकन ओळखकर्त्यांपेक्षा भिन्न आहेत. एका साक्षांकनामध्ये विशिष्ट ओळखीचा संदर्भ देण्यासाठी अभिज्ञापक असतात, आणि ते या ओळखीशी संबंधित गुणधर्माबद्दल दावा करते. त्यामुळे, तुमच्या ड्रायव्हिंग लायसन्समध्ये आयडेंटिफायर आहेत (नाव, जन्मतारीख, पत्ता) पण ते तुमच्या वाहन चालवण्याच्या कायदेशीर अधिकाराचे प्रमाणीकरण देखील आहे.

विकेंद्रीकृत अभिज्ञापक काय आहेत?

तुमचे कायदेशीर नाव किंवा ईमेल पत्ता यांसारखे पारंपारिक अभिज्ञापक तृतीय पक्षांवर-सरकार आणि ईमेल प्रदात्यांवर अवलंबून असतात. विकेंद्रित अभिज्ञापक (DID) भिन्न आहेत - ते कोणत्याही केंद्रीय घटकाद्वारे जारी, व्यवस्थापित किंवा नियंत्रित केले जात नाहीत.

विकेंद्रित अभिज्ञापक जारी केले जातात, आयोजित केले जातात आणि व्यक्तीद्वारे नियंत्रित केले जातात. हे विकेंद्रित अभिज्ञापकाचे उदाहरण आहे. तुम्ही कोणाच्याही परवानगीशिवाय आणि केंद्रीय नोंदणीमध्ये संग्रहित न करता तुम्हाला हवी तितकी खाती तयार करू शकता.

विकेंद्रित अभिज्ञापक वितरित लेजर () किंवा साठवले जातात. हे DIDs ला जागतिक स्तरावर अद्वितीय, उच्च उपलब्धतेसह निराकरण करण्यायोग्य आणि क्रिप्टोग्राफिकदृष्ट्या पडताळण्यायोग्यopens in a new tab बनवते. विकेंद्रीकृत अभिज्ञापक लोक, संस्था किंवा सरकारी संस्थांसह विविध घटकांशी संबंधित असू शकतो.

विकेंद्रित अभिज्ञापक कशामुळे शक्य होते?

१. सार्वजनिक की क्रिप्टोग्राफी

पब्लिक-की क्रिप्टोग्राफी हा एक माहिती सुरक्षा उपाय आहे जो एका संस्थेसाठी आणि तयार करतो. वापरकर्ता ओळख प्रमाणित करण्यासाठी आणि डिजिटल मालमत्तेची मालकी सिद्ध करण्यासाठी ब्लॉकचेन नेटवर्क्समध्ये पब्लिक-की वापरली जाते.

काही विकेंद्रीकृत अभिज्ञापक, जसे की Ethereum खाते, सार्वजनिक आणि खाजगी की असतात. सार्वजनिक की खात्याच्या नियंत्रकाला ओळखते, तर खाजगी की या खात्यासाठी संदेश साइन आणि डिक्रिप्ट करू शकतात. पब्लिक की क्रिप्टोग्राफी सर्व दाव्यांची पडताळणी करण्यासाठी क्रिप्टोग्राफिक स्वाक्षऱ्याopens in a new tab वापरून, संस्था प्रमाणित करण्यासाठी आणि तोतयागिरी व बनावट ओळखींचा वापर रोखण्यासाठी आवश्यक पुरावे प्रदान करते.

२. विकेंद्रित डेटास्टोअर्स

ब्लॉकचेन एक पडताळणीयोग्य डेटा रेजिस्ट्री म्हणून काम करते: माहितीचा खुला, विश्वासहीन आणि विकेंद्रित भांडार. सार्वजनिक ब्लॉकचेनचे अस्तित्व केंद्रीकृत रजिस्ट्रीमध्ये अभिज्ञापक संचयित करण्याची आवश्यकता दूर करते.

विकेंद्रित अभिज्ञापकाच्या वैधतेची पुष्टी करणे आवश्यक असल्यास, ते ब्लॉकचेनवर संबंधित सार्वजनिक की पाहू शकतात. हे पारंपारिक अभिज्ञापकांपेक्षा वेगळे आहे ज्यांना तृतीय पक्षांना प्रमाणीकरण आवश्यक आहे.

विकेंद्रित अभिज्ञापक आणि साक्ष्यीकरणे विकेंद्रित ओळख कशी सक्षम करतात?

विकेंद्रित ओळख ही कल्पना आहे की ओळख-संबंधित माहिती स्वयं-नियंत्रित, खाजगी आणि पोर्टेबल असावी, विकेंद्रीकृत अभिज्ञापक आणि साक्ष्यीकरणे हे प्राथमिक बिल्डिंग ब्लॉक्स आहेत.

विकेंद्रित ओळखीच्या संदर्भात, साक्षांकने (व्हेरिफायेबल क्रेडेन्शियल्सopens in a new tab म्हणूनही ओळखली जातात) जारीकर्त्याने केलेले छेडछाड-रोधक, क्रिप्टोग्राफिकदृष्ट्या पडताळणीयोग्य दावे आहेत. प्रत्येक प्रमाणीकरण किंवा पडताळणीयोग्य क्रेडेन्शियल एखाद्या घटकाच्या (उदा. संस्था) समस्या त्यांच्या DID शी संबंधित असतात.

ब्लॉकचेनवर DID संग्रहित केल्यामुळे, कोणीही Ethereum वर जारीकर्त्याच्या DID ची क्रॉस-तपासणी करून अॅटेस्टेशनची वैधता सत्यापित करू शकतो. मूलत:, Ethereum ब्लॉकचेन जागतिक निर्देशिकेप्रमाणे कार्य करते जे विशिष्ट घटकांशी संबंधित DID चे सत्यापन सक्षम करते.

विकेंद्रीकृत अभिज्ञापक हे प्रमाणीकरण स्वयं-नियंत्रित आणि सत्यापित करण्यायोग्य असण्याचे कारण आहेत. जरी जारीकर्ता यापुढे अस्तित्वात नसला तरीही, धारकाकडे नेहमी प्रमाणीकरणाच्या मूळ आणि वैधतेचा पुरावा असतो.

विकेंद्रित ओळखीद्वारे वैयक्तिक माहितीच्या गोपनीयतेचे संरक्षण करण्यासाठी विकेंद्रीकृत अभिज्ञापक देखील महत्त्वपूर्ण आहेत. उदाहरणार्थ, एखाद्या व्यक्तीने साक्षांकनाचा पुरावा (ड्रायव्हिंग लायसन्स) सबमिट केल्यास, पडताळणी करणाऱ्या पक्षाला पुराव्यातील माहितीची वैधता तपासण्याची आवश्यकता नाही. त्याऐवजी, पडताळकाला पुरावा वैध आहे की नाही हे निर्धारित करण्यासाठी प्रमाणीकरणाची सत्यता आणि जारी करणाऱ्या संस्थेच्या ओळखीची क्रिप्टोग्राफिक हमी आवश्यक असते.

विकेंद्रित ओळखीमधील साक्षांकनांचे प्रकार

Ethereum-आधारित ओळख इकोसिस्टममध्ये प्रमाणीकरण माहिती कशी संग्रहित आणि पुनर्प्राप्त केली जाते हे पारंपारिक ओळख व्यवस्थापनापेक्षा वेगळे आहे. विकेंद्रित ओळख प्रणालींमध्ये साक्ष्यीकरण जारी करणे, संचयित करणे आणि सत्यापित करणे यासाठी विविध दृष्टिकोनांचे विहंगावलोकन येथे आहे:

ऑफचेन साक्षांकने

ऑनचेन साक्षांकने साठवण्यामधील एक चिंता ही आहे की त्यामध्ये अशी माहिती असू शकते जी व्यक्तींना खाजगी ठेवायची आहे. Ethereum ब्लॉकचेनच्या सार्वजनिक स्वरूपामुळे अशी साक्ष्यीकरणे संग्रहित करणे अनाकर्षक बनते.

यावर उपाय म्हणजे साक्षांकने जारी करणे, जे वापरकर्त्यांद्वारे डिजिटल वॉलेटमध्ये ऑफचेन ठेवले जातात, परंतु जारीकर्त्याच्या ऑनचेन साठवलेल्या DID ने स्वाक्षरी केलेले असतात. ही साक्षांकने JSON वेब टोकन्सopens in a new tab म्हणून एन्कोड केलेली आहेत आणि त्यात जारीकर्त्याची डिजिटल स्वाक्षरी असते—ज्यामुळे ऑफचेन दाव्यांची सहज पडताळणी करता येते.

ऑफचेन साक्षांकने स्पष्ट करण्यासाठी येथे एक काल्पनिक परिस्थिती आहे:

1. विद्यापीठ (जारीकर्ता) एक प्रमाणीकरण (डिजिटल शैक्षणिक प्रमाणपत्र) व्युत्पन्न करते, त्याच्या की सह स्वाक्षरी करते आणि बॉब (ओळख मालक) यांना जारी करते.

2. बॉब नोकरीसाठी अर्ज करतो आणि त्याला त्याची शैक्षणिक पात्रता नियोक्त्याला सिद्ध करायची आहे, म्हणून तो त्याच्या मोबाइल वॉलेटमधून साक्षांकन शेअर करतो. कंपनी (पडताळणीकर्ता) नंतर जारीकर्त्याचा DID (म्हणजे, Ethereum वरील सार्वजनिक की) तपासून साक्षांकनाच्या वैधतेची पुष्टी करू शकते.

पर्सिस्टंट ऍक्सेससह ऑफचेन साक्षांकने

या व्यवस्थेअंतर्गत साक्षांकने JSON फायलींमध्ये रूपांतरित केली जातात आणि ऑफचेन साठवली जातात (आदर्शपणे IPFS किंवा Swarm सारख्या विकेंद्रित क्लाउड स्टोरेज प्लॅटफॉर्मवर). तथापि, JSON फाइलचा ऑनचेन साठवला जातो आणि ऑनचेन रेजिस्ट्रीद्वारे DID शी लिंक केला जातो. संबंधित DID एकतर प्रमाणीकरण जारीकर्ता किंवा प्राप्तकर्त्याचा असू शकतो.

हा दृष्टिकोन दाव्यांची माहिती एनक्रिप्टेड आणि सत्यापित करण्यायोग्य ठेवताना, ब्लॉकचेन-आधारित चिकाटी मिळविण्यासाठी साक्ष्यीकरणांना सक्षम करतो. हे निवडक प्रकटीकरणास देखील अनुमती देते कारण खाजगी की धारक माहिती डिक्रिप्ट करू शकतो.

ऑनचेन साक्षांकने

ऑनचेन साक्षांकने Ethereum ब्लॉकचेनवरील ठेवली जातात. स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट (रेजिस्ट्री म्हणून काम करणारा) एका साक्षांकनाला संबंधित ऑनचेन विकेंद्रित अभिज्ञापकाशी (एक पब्लिक की) मॅप करेल.

ऑनचेन साक्षांकने व्यवहारात कशी कार्य करू शकतात हे दाखवण्यासाठी येथे एक उदाहरण आहे:

1. एक कंपनी (XYZ Corp) स्मार्ट कराराचा वापर करून मालकीचे शेअर्स विकण्याची योजना आखत आहे परंतु केवळ पार्श्वभूमी तपासणी पूर्ण केलेल्या खरेदीदारांनाच हवे आहे.

2. XYZ कॉर्प पार्श्वभूमी तपासणी करणार्‍या कंपनीकडून Ethereum वर ऑनचेन साक्षांकने जारी करून घेऊ शकते. हे प्रमाणीकरण प्रमाणित करते की एखाद्या व्यक्तीने कोणतीही वैयक्तिक माहिती उघड न करता पार्श्वभूमी तपासणी उत्तीर्ण केली आहे.

3. समभाग विक्री करणारे स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट स्क्रीन केलेल्या खरेदीदारांच्या ओळखीसाठी रेजिस्ट्री करार तपासू शकतात, ज्यामुळे कोणाला शेअर्स खरेदी करण्याची परवानगी आहे किंवा नाही हे स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टला निर्धारित करणे शक्य होते.

सोलबाउंड टोकन्स आणि ओळख

सोलबाउंड टोकन्सopens in a new tab () विशिष्ट वॉलेटसाठी अद्वितीय माहिती गोळा करण्यासाठी वापरले जाऊ शकतात. हे प्रभावीपणे एका विशिष्ट Ethereum पत्त्याशी बांधील एक अद्वितीय ऑनचेन ओळख तयार करते ज्यामध्ये उपलब्धी दर्शविणारे टोकन (उदा. एखादा विशिष्ट ऑनलाइन कोर्स पूर्ण करणे किंवा गेममध्ये थ्रेशोल्ड स्कोअर पास करणे) किंवा समुदाय सहभाग समाविष्ट असू शकतो.

विकेंद्रित ओळख वापरा

विकेंद्रित ओळख सोल्यूशन्सचा पाया म्हणून Ethereum वापरणारे अनेक महत्त्वाकांक्षी प्रकल्प आहेत:

• Ethereum नेम सर्व्हिस (ENS)opens in a new tab - ऑनचेन, मशीन-वाचनीय अभिज्ञापकांसाठी एक विकेंद्रित नामकरण प्रणाली, जसे की, Ethereum वॉलेट पत्ते, सामग्री हॅश आणि मेटाडेटा.
• Ethereum सह साइन इन करा (SIWE)opens in a new tab - Ethereum खात्यांसह प्रमाणीकरणासाठी खुले मानक.
• SpruceIDopens in a new tab - एक विकेंद्रित ओळख प्रकल्प जो वापरकर्त्यांना तृतीय-पक्ष सेवांवर अवलंबून न राहता Ethereum खाती आणि ENS प्रोफाइलसह डिजिटल ओळख नियंत्रित करण्याची अनुमती देतो.
• Ethereum साक्षांकन सेवा (EAS)opens in a new tab - कोणत्याही गोष्टीबद्दल ऑनचेन किंवा ऑफचेन साक्षांकने करण्यासाठी एक विकेंद्रित लेजर/प्रोटोकॉल.
• प्रूफ ऑफ ह्युमॅनिटीopens in a new tab - प्रूफ ऑफ ह्युमॅनिटी (किंवा PoH) ही Ethereum वर तयार केलेली एक सामाजिक ओळख पडताळणी प्रणाली आहे.
• BrightIDopens in a new tab - एक विकेंद्रित, ओपन-सोर्स सामाजिक ओळख नेटवर्क जे सामाजिक आलेखाच्या निर्मिती आणि विश्लेषणाद्वारे ओळख पडताळणीमध्ये सुधारणा करू पाहते.
• walt.idopens in a new tab — ओपन सोर्स विकेंद्रित ओळख आणि वॉलेट इन्फ्रास्ट्रक्चर जे डेव्हलपर आणि संस्थांना सेल्फ-सॉव्हरिन आयडेंटिटी आणि NFTs/SBTs चा वापर करण्यास सक्षम करते.
• Veramoopens in a new tab - एक जावास्क्रिप्ट फ्रेमवर्क जे कोणालाही त्यांच्या ऍप्लिकेशन्समध्ये क्रिप्टोग्राफिकदृष्ट्या पडताळणीयोग्य डेटा वापरणे सोपे करते.

पुढील वाचन

लेख

• ब्लॉकचेन उपयोग प्रकरणे: डिजिटल ओळखीमध्ये ब्लॉकचेनopens in a new tab — ConsenSys
• Ethereum ERC725 म्हणजे काय? ब्लॉकचेनवर सेल्फ-सॉव्हरिन ओळख व्यवस्थापनopens in a new tab — सॅम टाउन
• ब्लॉकचेन डिजिटल ओळखीची समस्या कशी सोडवू शकतेopens in a new tab — अँड्र्यू आर. चाऊ
• विकेंद्रित ओळख म्हणजे काय आणि तुम्ही का काळजी घ्यावी?opens in a new tab — इमॅन्युएल अवोसिका
• विकेंद्रित ओळखीचा परिचयopens in a new tab — डॉमिनिक बेरॉन

व्हिडिओ

• विकेंद्रित ओळख (बोनस लाइव्हस्ट्रीम सत्र)opens in a new tab — एंड्रियास अँटोनोपोलस यांचा विकेंद्रित ओळखीवरील एक उत्तम स्पष्टीकरणात्मक व्हिडिओ
• Ceramic, IDX, React, आणि 3ID Connect सह Ethereum आणि विकेंद्रित ओळखीसह साइन इन कराopens in a new tab — नादेर दाबिट यांच्याद्वारे Ethereum वॉलेट वापरून वापरकर्त्याचे प्रोफाइल तयार करण्यासाठी, वाचण्यासाठी आणि अद्यतनित करण्यासाठी ओळख व्यवस्थापन प्रणाली तयार करण्यावर YouTube ट्यूटोरियल
• BrightID - Ethereum वरील विकेंद्रित ओळखopens in a new tab — बँकलेस पॉडकास्ट भाग BrightID वर चर्चा करतो, जो Ethereum साठी एक विकेंद्रित ओळख सोल्यूशन आहे
• ऑफचेन इंटरनेट: विकेंद्रित ओळख आणि व्हेरिफायेबल क्रेडेन्शियल्सopens in a new tab — इव्हिन मॅकमुलेन यांचे EthDenver 2022 सादरीकरण
• व्हेरिफायेबल क्रेडेन्शियल्सचे स्पष्टीकरणopens in a new tab - टॅमिनो बॉमन यांच्या डेमोसह YouTube स्पष्टीकरणात्मक व्हिडिओ

समुदाय

• GitHub वरील ERC-725 अलायन्सopens in a new tab — Ethereum ब्लॉकचेनवर ओळख व्यवस्थापित करण्यासाठी ERC725 मानकाचे समर्थक
• EthID डिस्कॉर्ड सर्व्हरopens in a new tab — Ethereum सह साइन-इन आणि Ethereum फॉलो प्रोटोकॉलवर काम करणाऱ्या उत्साही आणि डेव्हलपरसाठी समुदाय
• Veramo लॅब्सopens in a new tab — ऍप्लिकेशन्ससाठी व्हेरिफायेबल डेटासाठी एक फ्रेमवर्क तयार करण्यात योगदान देणाऱ्या डेव्हलपरचा समुदाय
• walt.idopens in a new tab — विविध उद्योगांमध्ये विकेंद्रित ओळखीच्या वापराच्या प्रकरणांवर काम करणाऱ्या डेव्हलपर आणि बिल्डर्सचा समुदाय

पृष्ठ अखेरचे अद्यतन: १४ फेब्रुवारी, २०२६

oopens in a new tab

योगदानकर्ता पहा