Khoa học không có chiều hướng tập trung (DeSci)

Khoa học phi tập trung (DeSci) là những gì?

Khoa học phi tập trung (DeSci) là một phong trào nhằm mục đích xây dựng cơ sở hạ tầng công cộng để tài trợ, tạo, đánh giá, ghi công, lưu trữ và phổ biến kiến thức khoa học một cách công bằng và bình đẳng bằng cách sử dụng ngăn xếp .

Ngành khoa học phi tập trung DeSci tập trung vào việc tạo một hệ sinh thái nơi mà các nhà khoa học được khuyến khích để chia sẻ công khai các nghiên cứu của họ và nhận được sự công nhận cho sự đóng góp đó trong khi vẫn cho phép mọi người truy cập và đóng góp vào nghiên cứu của họ một cách dễ dàng. DeSci làm việc dựa trên ý tưởng rằng các kiến thức khoa học dễ dàng cho mọi người tiếp cận và quá trình nghiên cứu khoa học nên được minh bạch. DeSci đang tạo ra một mô hình nghiên cứu khoa học phi tập trung và phân tán hơn, có nhiều sức chịu đựng dưới sự kiểm duyệt và sự quản lý của các cơ quan trung ương. DeSci khuyến khích để tạo ra một môi trường nơi những ý tưởng mới và độc đáo có thể phát triển nhờ vào việc truy cập phân quyền vào các quỹ, các công cụ khoa học và phương tiện liên lạc.

Khoa học phi tập trung cho phép có nhiều nguồn tài trợ đa dạng hơn (từ , quyên góp bậc hai (opens in a new tab) đến huy động vốn từ cộng đồng và hơn thế nữa), dữ liệu và phương pháp dễ tiếp cận hơn, và bằng cách cung cấp các biện pháp khuyến khích cho khả năng tái tạo.

Juan Benet - DeSci vận động

DeSci cải thiện khoa học như thế nào

Một danh sách chưa đầy đủ của các vấn đề cốt lõi trong khoa học và cách khoa học phi tập trung có thể giúp giải quyết những vấn đề này

Khoa học phi tập trung	Khoa học truyền thống
Việc phân phối quỹ được công chúng quyết định bằng cách sử dụng các cơ chế như quyên góp bậc hai hoặc DAO.	Các nhóm tập trung, nhỏ, khép kín kiểm soát việc phân phối quỹ.
Bạn cộng tác với các đồng nghiệp từ khắp nơi trên thế giới trong các nhóm năng động.	Các tổ chức tài trợ và cơ quan chủ quản giới hạn sự hợp tác của bạn.
Các quyết định tài trợ được đưa ra trực tuyến và minh bạch. Các cơ chế góp vốn mới đang được khám phá.	Các quyết định tài trợ được đưa ra với thời gian quay vòng dài và tính minh bạch hạn chế. Một vài chuỗi tài trợ tồn tại.
Việc chia sẻ các dịch vụ phòng thí nghiệm trở nên dễ dàng và minh bạch hơn bằng cách sử dụng công nghệ .	Việc chia sẻ tài nguyên phòng thí nghiệm thường chậm và không rõ ràng.
Các mô hình xuất bản mới có thể được phát triển sử dụng các nguyên hàm Web3 để tạo sự tin cậy, minh bạch và truy cập toàn cầu.	Bạn xuất bản thông qua các con đường đã được thiết lập thường được công nhận là không hiệu quả, thiên vị và mang tính bóc lột.
Bạn có thể kiếm token và danh tiếng cho công việc bình duyệt.	Công việc bình duyệt của bạn không được trả công, mang lại lợi ích cho các nhà xuất bản vì lợi nhuận.
Bạn sở hữu tài sản trí tuệ (IP) mà bạn tạo ra và phân phối nó theo các điều khoản minh bạch.	Cơ quan chủ quản của bạn sở hữu IP mà bạn tạo ra. Khả năng truy cập vào IP không minh bạch.
Chia sẻ tất cả các nghiên cứu, bao gồm cả dữ liệu từ các nỗ lực không thành công, bằng cách đưa tất cả các bước lên chuỗi.	Sự thiên vị trong xuất bản có nghĩa là các nhà nghiên cứu có nhiều khả năng chia sẻ các thí nghiệm có kết quả thành công hơn.

Ethereum và DeSci

Một hệ thống khoa học phi tập trung sẽ yêu cầu bảo mật mạnh mẽ, chi phí giao dịch và tiền tệ tối thiểu cũng như một hệ sinh thái phong phú để phát triển ứng dụng. Ethereum cung cấp mọi thứ cần thiết để xây dựng công nghệ khoa học phi tập trung.

Các trường hợp sử dụng DeSci

DeSci đang xây dựng bộ công cụ khoa học để đưa giới học thuật truyền thống vào thế giới kỹ thuật số. Dưới đây là mẫu các trường hợp sử dụng mà Web3 có thể cung cấp cho cộng đồng khoa học.

Xuất bản

Việc xuất bản khoa học nổi tiếng có nhiều vấn đề vì nó được quản lý bởi các nhà xuất bản dựa vào công sức lao động tự do từ các nhà khoa học, nhà phê bình và biên tập viên để tạo ra các bài nghiên cứu, nhưng sau đó tính phí xuất bản cắt cổ. Công chúng - thường gián tiếp trả tiền cho công trình và chi phí xuất bản thông qua thuế - thường không thể tiếp cận công trình đó nếu không trả lại tiền cho nhà xuất bản. Tổng phí để xuất bản các bài báo khoa học riêng lẻ thường lên tới năm con số (USD), làm suy yếu toàn bộ khái niệm kiến thức khoa học là một trong khi tạo ra lợi nhuận khổng lồ cho một nhóm nhỏ các nhà xuất bản.

Các nền tảng miễn phí và truy cập mở tồn tại dưới dạng máy chủ tiền xuất bản, chẳng hạn như ArXiv (opens in a new tab). Tuy nhiên, các nền tảng này thiếu kiểm soát chất lượng, , và thường không theo dõi các chỉ số cấp bài viết, có nghĩa là chúng thường chỉ được sử dụng để công bố công trình trước khi gửi cho một nhà xuất bản truyền thống. SciHub cũng cho phép truy cập miễn phí các bài báo đã xuất bản, nhưng không hợp pháp và chỉ sau khi các nhà xuất bản đã nhận thanh toán và nhúng tác phẩm vào vô số những luật bản quyền nghiêm ngặt. Điều này để lại một khoảng trống quan trọng cho các tài liệu và dữ liệu khoa học có thể truy cập được có cơ chế hợp pháp và mô hình khuyến khích nằm sẵn trong đó. Các công cụ để xây dựng một hệ thống như vậy tồn tại trong Web3.

Khả năng tái tạo và khả năng nhân rộng

Khả năng tái dựng và nhân rộng là nền tảng xây dựng nên việc khám phá khoa học có chất lượng.

Các kết quả tái dựng được có thể được cùng một nhóm đạt lại liên tiếp khi sử dụng cùng một phương pháp.
Các kết quả nhân rộng được có thể được một nhóm khác đạt được khi sử dụng cùng một thiết lập thử nghiệm.

Các công cụ gốc Web3 mới có thể đảm bảo rằng khả năng tái dựng và nhân rộng là cơ sở của việc khám phá. Chúng ta có thể đan xen khoa học chất lượng vào cơ cấu công nghệ của hệ thống học viện. Web3 mang đến khả năng tạo cho từng thành phần phân tích: dữ liệu thô, công cụ tính toán và kết quả ứng dụng. Cái hay của hệ thống đồng thuận là khi một mạng tín nhiệm được tạo ra để duy trì các thành phần này, mỗi người tham gia mạng có thể chịu trách nhiệm tái dựng phép tính và xác thực từng kết quả.

Tài trợ

Mô hình tiêu chuẩn hiện nay để tài trợ cho khoa học là các cá nhân hoặc nhóm các nhà khoa học nộp đơn đăng ký bằng văn bản cho cơ quan tài trợ. Một hội đồng nhỏ gồm những cá nhân uy tín sẽ chấm điểm các đơn đăng ký và sau đó phỏng vấn các ứng viên trước khi cấp vốn cho một phần nhỏ người nộp đơn. Ngoài việc tạo ra các điểm nghẽn đôi khi dẫn đến thời gian chờ đợi hàng năm trời giữa việc nộp đơn và nhận tài trợ, mô hình này được biết là rất dễ bị ảnh hưởng bởi sự thiên vị, lợi ích cá nhân và chính trị của hội đồng xét duyệt.

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng các hội đồng đánh giá tài trợ thực hiện công việc kém trong việc lựa chọn các đề xuất chất lượng cao vì các đề xuất giống nhau được đưa ra cho các hội đồng khác nhau lại có kết quả cực kỳ khác nhau. Khi nguồn tài trợ trở nên khan hiếm hơn, nó đã tập trung vào một nhóm nhỏ hơn gồm các nhà nghiên cứu cấp cao hơn với các dự án bảo thủ hơn về mặt trí tuệ. Hiệu ứng này đã tạo ra một bối cảnh tài trợ siêu cạnh tranh, khuyến khích tính cố hữu và cản trở sự đổi mới.

Web3 có khả năng phá vỡ mô hình tài trợ nhiều lỗ hổng này bằng cách thử nghiệm các mô hình khuyến khích khác nhau, được phát triển rộng rãi bởi DAO và Web3. Tài trợ hàng hóa công hồi tố (opens in a new tab), tài trợ bậc hai (opens in a new tab), quản trị DAO (opens in a new tab) và cấu trúc khuyến khích được token hóa (opens in a new tab) là một số công cụ Web3 có thể cách mạng hóa việc tài trợ cho khoa học.

Quyền sở hữu và phát triển IP

Sở hữu trí tuệ (IP) là một vấn đề lớn trong khoa học truyền thống: từ việc bị mắc kẹt trong các trường đại học hoặc không được sử dụng trong công nghệ sinh học, cho đến việc khó định giá. Tuy nhiên, quyền sở hữu tài sản kỹ thuật số (chẳng hạn như dữ liệu hoặc bài báo khoa học) là điều mà Web3 thực hiện đặc biệt tốt bằng cách sử dụng .

Tương tự như cách NFT có thể chuyển doanh thu cho các giao dịch trong tương lai trở lại người tạo ban đầu, bạn có thể thiết lập chuỗi phân bổ giá trị minh bạch để thưởng cho các nhà nghiên cứu, cơ quan quản lý (như DAO) hoặc thậm chí các đối tượng có dữ liệu được thu thập.

IP-NFT (opens in a new tab) cũng có thể hoạt động như một chìa khóa cho kho dữ liệu phi tập trung của các thí nghiệm nghiên cứu đang được thực hiện và kết nối với việc tài chính hóa NFT và (từ phân mảnh đến các bể cho vay và thẩm định giá trị). Nó cũng cho phép các thực thể gốc trên chuỗi như các DAO như VitaDAO (opens in a new tab) tiến hành nghiên cứu trực tiếp trên chuỗi. Sự ra đời của các token "ràng buộc linh hồn" (opens in a new tab) không thể chuyển nhượng cũng có thể đóng một vai trò quan trọng trong DeSci bằng cách cho phép các cá nhân chứng minh kinh nghiệm và thông tin xác thực của họ được liên kết với địa chỉ Ethereum của họ.

Lưu trữ, truy cập và kiến trúc dữ liệu

Dữ liệu khoa học có thể được truy cập dễ dàng hơn nhiều bằng cách sử dụng các mẫu Web3 và lưu trữ phân tán, cho phép giữ lại được nghiên cứu trong trường hợp có sự kiện thảm họa xảy ra.

Điểm bắt đầu phải là một hệ thống có thể truy cập được bởi mọi định danh phi tập trung có thông tin xác thực phù hợp. Điều này cho phép dữ liệu nhạy cảm được tái dựng một cách an toàn bởi các bên tín nhiệm, cho phép giảm dư thừa và chống kiểm duyệt, giúp tái dựng kết quả và thậm chí cả khả năng cho phép nhiều bên cộng tác và thêm dữ liệu mới vào tập dữ liệu. Các phương pháp tính toán bí mật như compute-to-data (opens in a new tab) cung cấp các cơ chế truy cập thay thế cho việc sao chép dữ liệu thô, tạo ra Môi trường Nghiên cứu Đáng tin cậy cho dữ liệu nhạy cảm nhất. Môi trường Nghiên cứu Đáng tin cậy đã được NHS trích dẫn (opens in a new tab) là một giải pháp hướng tới tương lai cho quyền riêng tư và cộng tác dữ liệu bằng cách tạo ra một hệ sinh thái nơi các nhà nghiên cứu có thể làm việc an toàn với dữ liệu tại chỗ bằng cách sử dụng các môi trường được tiêu chuẩn hóa để chia sẻ mã và các phương pháp thực hành.

Các giải pháp dữ liệu Web3 linh hoạt hỗ trợ các kịch bản trên và cung cấp nền tảng cho Khoa học Mở thực sự, tại đó các nhà nghiên cứu có thể tạo ra hàng hóa công mà không cần giấy phép hoặc phí truy cập. Các giải pháp dữ liệu công khai Web3 như IPFS, Arweave và Filecoin được tối ưu hóa cho quá trình phân cấp. Ví dụ, dClimate cung cấp quyền cho tất cả mọi người truy cập vào dữ liệu về khí hậu và thời tiết, bao gồm dữ liệu từ các trạm thời tiết và các mô hình dự báo khí hậu.

Tham gia

Khám phá các dự án và tham gia cộng đồng DeSci.

Chúng tôi hoan nghênh các đề xuất cho các dự án mới để niêm yết - vui lòng xem chính sách niêm yết của chúng tôi để bắt đầu!

Đọc thêm

Video

Lần cập nhật trang lần cuối: 26 tháng 2, 2026

+13