Sự tập trung hóa đã giúp đưa hàng tỷ người đến với World Wide Web và tạo ra cơ sở hạ tầng ổn định, vững chắc cho nó tồn tại. Đồng thời, một số ít các thực thể tập trung lại nắm giữ quyền lực đối với những phần lớn của World Wide Web, đơn phương quyết định những gì được phép và không được phép.
Web3 là câu trả lời cho tình thế tiến thoái lưỡng nan này. Thay vì một môi trường Web bị độc quyền bởi các công ty công nghệ lớn, Web3 đi theo hướng phi tập trung và đang được xây dựng, vận hành cũng như sở hữu bởi chính người dùng. Web3 đặt quyền lực vào tay các cá nhân thay vì các tập đoàn. Trước khi nói về Web3, hãy cùng tìm hiểu xem làm thế nào chúng ta lại đi đến bước này.
Web thời kỳ đầu
Hầu hết mọi người coi Web như một trụ cột xuyên suốt của cuộc sống hiện đại—nó được phát minh và cứ thế tồn tại cho đến nay. Tuy nhiên, môi trường Web mà hầu hết chúng ta biết ngày nay khá khác biệt so với những gì được hình dung ban đầu. Để hiểu rõ hơn về điều này, sẽ rất hữu ích nếu chúng ta chia lịch sử ngắn ngủi của Web thành các giai đoạn tương đối—Web 1.0 và Web 2.0.
Web 1.0: Chỉ đọc (1990-2004)
Năm 1989, tại CERN, Geneva, Tim Berners-Lee đang bận rộn phát triển các giao thức mà sau này sẽ trở thành World Wide Web. Ý tưởng của ông là gì? Tạo ra các giao thức mở, phi tập trung cho phép chia sẻ thông tin từ bất kỳ đâu trên Trái đất.
Sự khởi đầu đầu tiên cho sáng tạo của Berners-Lee, nay được gọi là 'Web 1.0', diễn ra trong khoảng từ năm 1990 đến 2004. Web 1.0 chủ yếu là các trang web tĩnh thuộc sở hữu của các công ty và gần như không có sự tương tác nào giữa những người dùng - các cá nhân hiếm khi tạo ra nội dung - dẫn đến việc nó được biết đến như là web chỉ đọc.
Web 2.0: Đọc-Ghi (2004-nay)
Giai đoạn Web 2.0 bắt đầu vào năm 2004 với sự xuất hiện của các nền tảng mạng xã hội. Thay vì chỉ đọc, web đã tiến hóa thành đọc-ghi. Thay vì các công ty cung cấp nội dung cho người dùng, họ cũng bắt đầu cung cấp các nền tảng để chia sẻ nội dung do người dùng tạo ra và tham gia vào các tương tác giữa người dùng với nhau. Khi có nhiều người trực tuyến hơn, một số ít các công ty hàng đầu bắt đầu kiểm soát một lượng lớn không cân xứng lưu lượng truy cập và giá trị được tạo ra trên web. Web 2.0 cũng khai sinh ra mô hình doanh thu dựa trên quảng cáo. Mặc dù người dùng có thể tạo nội dung, nhưng họ không sở hữu nó hoặc không được hưởng lợi từ việc kiếm tiền từ nó.
Web 3.0: Đọc-Ghi-Sở hữu
Tiền đề của 'Web 3.0' được đưa ra bởi nhà đồng sáng lập Ethereum Gavin Wood ngay sau khi Ethereum ra mắt vào năm 2014. Gavin đã diễn đạt thành lời một giải pháp cho vấn đề mà nhiều người dùng tiền mã hóa đời đầu cảm nhận được: Web yêu cầu quá nhiều sự tin tưởng. Nghĩa là, hầu hết môi trường Web mà mọi người biết và sử dụng ngày nay đều dựa vào việc tin tưởng một số ít các công ty tư nhân sẽ hành động vì lợi ích tốt nhất của công chúng.
Web3 là gì?
Web3 đã trở thành một thuật ngữ chung cho tầm nhìn về một mạng internet mới, tốt hơn. Về cốt lõi, Web3 sử dụng các chuỗi khối, tiền mã hóa và NFT để trao lại quyền lực cho người dùng dưới hình thức quyền sở hữu. Một bài đăng năm 2020 trên Twitter (opens in a new tab) đã nói rất rõ: Web1 là chỉ đọc, Web2 là đọc-ghi, Web3 sẽ là đọc-ghi-sở hữu.
Các ý tưởng cốt lõi của Web3
Mặc dù rất khó để đưa ra một định nghĩa cứng nhắc về Web3 là gì, nhưng có một vài nguyên tắc cốt lõi định hướng cho việc tạo ra nó.
- Web3 là phi tập trung: thay vì những phần lớn của internet bị kiểm soát và sở hữu bởi các thực thể tập trung, quyền sở hữu được phân phối giữa những người xây dựng và người dùng của nó.
- Web3 là không cần cấp phép: mọi người đều có quyền truy cập bình đẳng để tham gia vào Web3 và không ai bị loại trừ.
- Web3 có thanh toán gốc: nó sử dụng tiền mã hóa để chi tiêu và gửi tiền trực tuyến thay vì dựa vào cơ sở hạ tầng lỗi thời của các ngân hàng và bộ xử lý thanh toán.
- Web3 là không cần tin cậy: nó hoạt động bằng cách sử dụng các cơ chế kinh tế và khuyến khích thay vì dựa vào các bên thứ ba đáng tin cậy.
Tại sao Web3 lại quan trọng?
Mặc dù các tính năng nổi bật của Web3 không hề tách biệt và không nằm gọn trong các danh mục rõ ràng, nhưng để đơn giản hóa, chúng tôi đã cố gắng phân tách chúng để giúp bạn dễ hiểu hơn.
Quyền sở hữu
Web3 cung cấp cho bạn quyền sở hữu các tài sản kỹ thuật số của mình theo một cách chưa từng có. Ví dụ: giả sử bạn đang chơi một trò chơi Web2. Nếu bạn mua một vật phẩm trong trò chơi, nó sẽ được gắn trực tiếp vào tài khoản của bạn. Nếu những người tạo ra trò chơi xóa tài khoản của bạn, bạn sẽ mất những vật phẩm này. Hoặc, nếu bạn ngừng chơi trò chơi, bạn sẽ mất đi giá trị mà bạn đã đầu tư vào các vật phẩm trong trò chơi của mình.
Web3 cho phép quyền sở hữu trực tiếp thông qua . Không ai, kể cả những người tạo ra trò chơi, có quyền tước đoạt quyền sở hữu của bạn. Và, nếu bạn ngừng chơi, bạn có thể bán hoặc giao dịch các vật phẩm trong trò chơi của mình trên các thị trường mở và thu hồi lại giá trị của chúng. Khám phá trò chơi trên chuỗi để xem điều này trong thực tế.
Khả năng chống kiểm duyệt
Động lực quyền lực giữa các nền tảng và những người sáng tạo nội dung là vô cùng mất cân bằng.
OnlyFans là một trang web nội dung người lớn do người dùng tạo ra với hơn 1 triệu người sáng tạo nội dung, nhiều người trong số đó sử dụng nền tảng này làm nguồn thu nhập chính của họ. Vào tháng 8 năm 2021, OnlyFans đã công bố kế hoạch cấm nội dung khiêu dâm. Thông báo này đã làm dấy lên sự phẫn nộ giữa những người sáng tạo trên nền tảng, những người cảm thấy họ đang bị cướp đi thu nhập trên một nền tảng mà họ đã góp phần tạo ra. Sau phản ứng dữ dội, quyết định này đã nhanh chóng bị đảo ngược. Mặc dù những người sáng tạo đã giành chiến thắng trong trận chiến này, nhưng nó làm nổi bật một vấn đề đối với những người sáng tạo Web 2.0: bạn sẽ mất đi danh tiếng và lượng người theo dõi mà bạn đã tích lũy được nếu bạn rời khỏi một nền tảng.
Trên Web3, dữ liệu của bạn nằm trên chuỗi khối. Khi bạn quyết định rời khỏi một nền tảng, bạn có thể mang theo danh tiếng của mình, cắm nó vào một giao diện khác phù hợp hơn với các giá trị của bạn.
Web 2.0 yêu cầu những người sáng tạo nội dung phải tin tưởng rằng các nền tảng sẽ không thay đổi các quy tắc, nhưng khả năng chống kiểm duyệt là một tính năng gốc của nền tảng Web3.
Tổ chức tự trị phi tập trung (DAO)
Cũng như việc sở hữu dữ liệu của bạn trong Web3, bạn có thể sở hữu nền tảng như một tập thể, sử dụng các token hoạt động giống như cổ phần trong một công ty. Các DAO cho phép bạn điều phối quyền sở hữu phi tập trung của một nền tảng và đưa ra các quyết định về tương lai của nó.
Các DAO được định nghĩa về mặt kỹ thuật là các đã được thống nhất, giúp tự động hóa việc ra quyết định phi tập trung đối với một nhóm tài nguyên (token). Người dùng có token sẽ bỏ phiếu về cách các tài nguyên được chi tiêu và mã code sẽ tự động thực hiện kết quả bỏ phiếu.
Tuy nhiên, mọi người định nghĩa nhiều cộng đồng Web3 là các DAO. Các cộng đồng này đều có các mức độ phi tập trung và tự động hóa bằng mã code khác nhau. Hiện tại, chúng ta đang khám phá xem các DAO là gì và chúng có thể tiến hóa như thế nào trong tương lai.
Danh tính
Theo truyền thống, bạn sẽ tạo một tài khoản cho mỗi nền tảng mà bạn sử dụng. Ví dụ: bạn có thể có tài khoản Twitter, tài khoản YouTube và tài khoản Reddit. Bạn muốn thay đổi tên hiển thị hoặc ảnh đại diện của mình? Bạn phải thực hiện việc đó trên mọi tài khoản. Bạn có thể sử dụng đăng nhập mạng xã hội trong một số trường hợp, nhưng điều này lại đưa ra một vấn đề quen thuộc—sự kiểm duyệt. Chỉ bằng một cú nhấp chuột, các nền tảng này có thể khóa bạn khỏi toàn bộ cuộc sống trực tuyến của mình. Tệ hơn nữa, nhiều nền tảng yêu cầu bạn phải tin tưởng giao cho họ thông tin nhận dạng cá nhân để tạo tài khoản.
Web3 giải quyết những vấn đề này bằng cách cho phép bạn kiểm soát danh tính kỹ thuật số của mình bằng một địa chỉ Ethereum và hồ sơ . Việc sử dụng một địa chỉ Ethereum cung cấp một lần đăng nhập duy nhất trên các nền tảng, vừa an toàn, chống kiểm duyệt lại vừa ẩn danh.
Thanh toán gốc
Cơ sở hạ tầng thanh toán của Web2 dựa vào các ngân hàng và bộ xử lý thanh toán, loại trừ những người không có tài khoản ngân hàng hoặc những người tình cờ sống trong biên giới của một quốc gia không được hỗ trợ. Web3 sử dụng các token như để gửi tiền trực tiếp trong trình duyệt và không yêu cầu bên thứ ba đáng tin cậy nào.
Thêm về ETHNhững hạn chế của Web3
Bất chấp vô số lợi ích của Web3 ở dạng hiện tại, vẫn còn nhiều hạn chế mà hệ sinh thái phải giải quyết để nó có thể phát triển mạnh mẽ.
Khả năng tiếp cận
Các tính năng quan trọng của Web3, như Đăng nhập bằng Ethereum, đã có sẵn cho bất kỳ ai sử dụng với chi phí bằng không. Nhưng, chi phí tương đối của các giao dịch vẫn còn quá đắt đỏ đối với nhiều người. Web3 ít có khả năng được sử dụng ở các quốc gia đang phát triển, kém giàu có hơn do phí giao dịch cao. Trên Ethereum, những thách thức này đang được giải quyết thông qua lộ trình và . Công nghệ đã sẵn sàng, nhưng chúng ta cần mức độ áp dụng cao hơn trên lớp 2 (l2) để làm cho Web3 có thể tiếp cận được với tất cả mọi người.
Trải nghiệm người dùng
Rào cản kỹ thuật để gia nhập vào việc sử dụng Web3 hiện tại là quá cao. Người dùng phải hiểu rõ các mối lo ngại về bảo mật, hiểu các tài liệu kỹ thuật phức tạp và điều hướng các giao diện người dùng không trực quan. Đặc biệt, các nhà cung cấp ví đang nỗ lực giải quyết vấn đề này, nhưng cần có nhiều tiến bộ hơn nữa trước khi Web3 được áp dụng hàng loạt.
Giáo dục
Web3 giới thiệu các mô hình mới đòi hỏi phải học các mô hình tư duy khác với những mô hình được sử dụng trong Web 2.0. Một nỗ lực giáo dục tương tự đã diễn ra khi Web 1.0 trở nên phổ biến vào cuối những năm 1990; những người ủng hộ world wide web đã sử dụng một loạt các kỹ thuật giáo dục để giáo dục công chúng từ những phép ẩn dụ đơn giản (xa lộ thông tin, trình duyệt, lướt web) cho đến các chương trình phát sóng truyền hình (opens in a new tab). Web3 không khó, nhưng nó khác biệt. Các sáng kiến giáo dục thông báo cho người dùng Web2 về các mô hình Web3 này là rất quan trọng đối với sự thành công của nó.
Ethereum.org đóng góp vào việc giáo dục Web3 thông qua Chương trình Dịch thuật của chúng tôi, nhằm mục đích dịch các nội dung quan trọng của Ethereum sang càng nhiều ngôn ngữ càng tốt.
Cơ sở hạ tầng tập trung
Hệ sinh thái Web3 còn non trẻ và đang phát triển nhanh chóng. Do đó, hiện tại nó chủ yếu phụ thuộc vào cơ sở hạ tầng tập trung (GitHub, Twitter, Discord, v.v.). Nhiều công ty Web3 đang gấp rút lấp đầy những khoảng trống này, nhưng việc xây dựng cơ sở hạ tầng chất lượng cao, đáng tin cậy cần có thời gian.
Một tương lai phi tập trung
Web3 là một hệ sinh thái non trẻ và đang phát triển. Gavin Wood đã đặt ra thuật ngữ này vào năm 2014, nhưng nhiều ý tưởng trong số này mới chỉ trở thành hiện thực gần đây. Chỉ trong năm ngoái, đã có sự gia tăng đáng kể về sự quan tâm đến tiền mã hóa, những cải tiến đối với các giải pháp mở rộng quy mô lớp 2 (l2), các thử nghiệm quy mô lớn với các hình thức quản trị mới và những cuộc cách mạng về danh tính kỹ thuật số.
Chúng ta mới chỉ ở giai đoạn đầu của việc tạo ra một môi trường Web tốt hơn với Web3, nhưng khi chúng ta tiếp tục cải thiện cơ sở hạ tầng sẽ hỗ trợ nó, tương lai của Web có vẻ rất tươi sáng.
Làm thế nào tôi có thể tham gia
Đọc thêm
Web3 không được định nghĩa một cách cứng nhắc. Các thành viên khác nhau trong cộng đồng có những quan điểm khác nhau về nó. Dưới đây là một vài trong số đó:
- Web3 là gì? Giải thích về Internet phi tập trung của tương lai (opens in a new tab) – Nader Dabit
- Hiểu về Web 3 (opens in a new tab) – Josh Stark
- Tại sao Web3 lại quan trọng (opens in a new tab) — Chris Dixon
- Tại sao sự phi tập trung lại quan trọng (opens in a new tab) - Chris Dixon
- Bức tranh toàn cảnh về Web3 (opens in a new tab) – a16z
- Cuộc tranh luận về Web3 (opens in a new tab) – Packy McCormick