DeFi: giải thích về tương lai của tài chính

Một video giải thích của Finematics bao quát về tương lai của tài chính phi tập trung (DeFi), so sánh nó với hệ thống tài chính hiện tại, khám phá các vấn đề mà DeFi giải quyết, các chỉ số tăng trưởng của nó, và liệu nó có cơ hội tạo ra một hệ sinh thái tài chính song song trên Ethereum hay không.

Bản ghi lời thoại này là một bản sao dễ tiếp cận của bản ghi lời thoại video gốc (opens in a new tab) được xuất bản bởi Finematics. Nó đã được chỉnh sửa đôi chút để dễ đọc hơn.

Một thế kỷ đổi mới tài chính (0:00)

Hệ thống tài chính mà chúng ta biết ngày nay đã trải qua nhiều thập kỷ tiến bộ công nghệ. Những nỗ lực đầu tiên nhằm làm cho tài chính hiệu quả hơn đã bắt đầu từ những năm 1920 với sự ra đời của máy kế toán và thẻ đục lỗ. Tiếp theo đó là sự trỗi dậy của các máy tính lớn (mainframe) đã tăng tốc đáng kể hệ thống ngân hàng vào những năm 1950 và sau đó.

Cuộc cách mạng tiếp theo là việc phát minh ra máy ATM và thẻ tín dụng, bắt đầu trở nên phổ biến vào những năm 1970. Cũng trong những năm 1970, một yếu tố quan trọng khác của hệ thống tài chính — thị trường chứng khoán — bắt đầu trải qua một sự chuyển đổi triệt để. Việc nhập lệnh thủ công và các sàn giao dịch ồn ào bắt đầu dần được thay thế bằng máy tính và thuật toán.

Từ những năm 1990, nhờ sự phổ biến ngày càng tăng của internet, quá trình tin học hóa tài chính đã được tăng tốc mạnh mẽ. Truy cập tài khoản ngân hàng, thực hiện chuyển khoản, mua cổ phiếu — tất cả những hoạt động này giờ đây đều có thể thực hiện một cách thoải mái ngay tại nhà của chúng ta.

Sau đó là cuộc cách mạng fintech. PayPal, Robinhood, TransferWise, Revolut và các công ty khởi nghiệp fintech khác đã hiểu được cách tiếp cận ưu tiên công nghệ (tech-first) được biết đến từ các công ty công nghệ phi tài chính khác và cung cấp cho người dùng của họ quyền truy cập liền mạch vào các dịch vụ tài chính — một trải nghiệm hoàn toàn khác biệt khi so sánh với các giao diện người dùng ngân hàng cồng kềnh.

Các vấn đề trong tài chính truyền thống (2:09)

Bất chấp một thế kỷ đổi mới, hệ thống tài chính vẫn còn lâu mới hoàn hảo:

• Việc quyết toán cổ phiếu, trái phiếu và các công cụ tài chính khác mất nhiều ngày để hoàn tất và đòi hỏi một lượng lớn nguồn nhân lực tham gia vào quá trình này
• Các quyết định quan trọng ảnh hưởng đến hàng triệu, nếu không muốn nói là hàng tỷ người, được đưa ra sau những cánh cửa đóng kín bởi một nhóm nhỏ những người có đặc quyền
• Các vụ bê bối ngân hàng tỷ đô la bị phanh phui nhiều tháng, thậm chí nhiều năm sau khi sự việc xảy ra
• Sự kém hiệu quả to lớn và chi phí cao khi nói đến các dịch vụ ngân hàng và chuyển tiền quốc tế
• Sự tiếp cận không bình đẳng đối với các dịch vụ tài chính, với hàng tỷ người không có tài khoản ngân hàng trên toàn cầu
• Các ngân hàng thuê hàng ngàn nhân viên chỉ để tiếp tục duy trì các quy trình kém hiệu quả và tuân thủ các quy định ngân hàng luôn thay đổi
• Rào cản gia nhập cực kỳ cao đối với những người chơi mới, khiến việc bắt đầu một công ty tài chính mới gần như là không thể nếu không có quyền tiếp cận một lượng vốn khổng lồ, làm kìm hãm sự đổi mới

Toàn bộ cơ sở hạ tầng tài chính bao gồm các hệ thống biệt lập được xây dựng bằng các công nghệ và thuật toán độc quyền mà mỗi công ty phải xây dựng từ đầu. Các giao diện người dùng đẹp mắt do các công ty fintech cung cấp chỉ che đậy sự thật rằng hệ thống tài chính được xây dựng trên những nền tảng cũ kỹ và kém hiệu quả. Một thứ có vẻ như diễn ra ngay lập tức đối với người dùng có thể mất nhiều ngày để xử lý hoàn toàn ở hậu trường. Thêm vào đó, xương sống của hệ thống tài chính đã không phát triển nhiều kể từ khi các máy tính lớn được giới thiệu.

Đây chính xác là lý do tại sao chúng ta cần một thứ gì đó mới mẻ — một thứ gì đó tốt hơn có thể giải quyết một số vấn đề này.

DeFi là gì? (3:58)

Đây là lúc tài chính phi tập trung (DeFi) phát huy tác dụng. Thay vì dựa vào cơ sở hạ tầng cũ kỹ và kém hiệu quả, DeFi tận dụng sức mạnh của mật mã học, sự phi tập trung và Chuỗi khối để xây dựng một hệ thống tài chính mới. Một hệ thống có thể cung cấp quyền truy cập vào các dịch vụ tài chính quen thuộc như thanh toán, cho vay, vay mượn và giao dịch một cách hiệu quả, công bằng và cởi mở hơn.

• Hiệu quả — tất cả các hoạt động được quyết toán gần như ngay lập tức, bất kể các bên đối tác ở các vị trí địa lý hoàn toàn khác nhau với luật pháp và quy định không đồng nhất. Hầu hết các Giao thức DeFi có thể hoạt động mà không cần hoặc cần rất ít sự can thiệp của con người.
• Công bằng — tất cả các dịch vụ đều hoàn toàn không cần cấp phép và có khả năng chống kiểm duyệt. Không cần cấp phép, vì bất kỳ ai có trình duyệt và kết nối internet đều có thể truy cập chúng. Không có việc xác minh tài liệu, không cần cung cấp báo cáo thu nhập. Quốc tịch hay chủng tộc không quan trọng — mọi người đều được đối xử theo cùng một cách. Chống kiểm duyệt, vì không có bên nào khác có thể từ chối quyền truy cập của chúng ta vào các dịch vụ này. Ngay cả nhiều tác nhân xấu cũng không thể thay đổi các quy tắc của một hệ thống đủ phi tập trung.
• Cởi mở — mọi người đều có thể xây dựng một ứng dụng DeFi mới và đóng góp vào hệ sinh thái. Trái ngược với tài chính truyền thống, các ứng dụng mới có thể tận dụng các Giao thức hiện có và xây dựng trên nền tảng của các giải pháp hiện có. Thêm vào đó, mọi thứ đều minh bạch và có thể nhìn thấy trên Chuỗi khối — khối lượng giao dịch, số lượng các khoản cho vay chưa thanh toán, tổng nợ — tất cả những điều này đều có thể được kiểm tra một cách đáng tin cậy trên Chuỗi khối. Tuyệt vời hơn nữa, những con số này không thể bị giả mạo.

Tất cả những điều này đều có thể thực hiện được nhờ vào việc phát minh ra Bitcoin và Ethereum cùng các công nghệ nền tảng của chúng. Cụ thể, Ethereum với tư cách là một nền tảng hợp đồng thông minh cho phép tạo ra bất kỳ ứng dụng tài chính tùy ý nào. Nhờ những đặc điểm này, Ethereum đã trở thành Chuỗi khối được lựa chọn hàng đầu cho phần lớn các hoạt động DeFi.

Các chỉ số tăng trưởng của DeFi (6:18)

Tài chính phi tập trung gần đây đã trải qua sự tăng trưởng to lớn. Một số chỉ số chính:

Tổng giá trị bị khóa (TVL) — điều này đại diện cho giá trị của tất cả các token bị khóa trong các Giao thức DeFi khác nhau như các nền tảng cho vay, các sàn giao dịch phi tập trung hoặc các Giao thức phái sinh. Con số này đã tăng từ chưa đầy một tỷ đô la vào tháng 4 năm 2020 lên hơn 32 tỷ đô la vào tháng 2 năm 2021.

Khối lượng giao dịch trên các sàn giao dịch phi tập trung đã tăng từ khoảng nửa tỷ đô la vào tháng 4 năm 2020 lên hơn 50 tỷ đô la vào tháng 1 năm 2021 — mức tăng gấp 100 lần.

Tổng giá trị được quyết toán trên Ethereum đã đạt hơn một nghìn tỷ đô la vào năm 2020, nhiều hơn cả PayPal.

Điều này không chỉ giới hạn ở tiền mã hóa, vốn có thể khá biến động. Các stablecoin theo dõi giá trị của các loại tiền pháp định như đô la Mỹ cũng đã trải qua sự tăng trưởng to lớn trong hệ sinh thái DeFi. Vốn hóa thị trường của USDC, một stablecoin phổ biến trong DeFi, đã tăng từ chưa đầy một tỷ đô la vào tháng 4 năm 2020 lên hơn sáu tỷ đô la vào năm 2021. DAI đã tăng từ chưa đầy 100 triệu đô la vào tháng 4 năm 2020 lên gần hai tỷ đô la vào năm 2021.

Các vấn đề trong thế giới thực mà DeFi giải quyết (8:00)

Để hiểu rõ hơn nữa về đề xuất giá trị của tài chính phi tập trung, hãy cùng điểm qua một vài vấn đề phổ biến trong tài chính truyền thống và xem chúng có thể được giải quyết như thế nào trong DeFi.

Câu chuyện nổi tiếng về GameStop: sau khi phát hiện ra rằng cổ phiếu GameStop (GME) đã bị một số quỹ phòng hộ bán khống quá mức, người dùng của một nhóm Reddit phổ biến, WallStreetBets, đã bắt đầu mua GME vì họ tin rằng điều này có thể khởi xướng một đợt ép bán khống (short squeeze). Tại một thời điểm, Robinhood và một vài nhà môi giới chứng khoán khác đã đưa ra quyết định gây tranh cãi là vô hiệu hóa khả năng mua GME và một vài cổ phiếu khác. Một tình huống như thế này đơn giản là sẽ không thể xảy ra trên một sàn giao dịch phi tập trung như Uniswap. Không có ai có thể vô hiệu hóa hoặc thay đổi các khả năng giao dịch của nền tảng. Không có một cơ quan quản lý duy nhất nào đưa ra quyết định thay mặt cho người dùng. DeFi dân chủ hóa quyền truy cập vào giao dịch.

Tình huống này phơi bày một vấn đề khác: các quyết định được đưa ra sau những cánh cửa đóng kín. Một nhóm người quyết định đóng cửa giao dịch, hoặc một nhóm các chủ ngân hàng quyết định mức lãi suất tốt nhất cho hàng triệu người là bao nhiêu. Trong DeFi, lãi suất được điều chỉnh tự động dựa trên nguồn cung, nhu cầu và các thông số rủi ro của một số tài sản nhất định được cấu hình bởi Giao thức. Ngay cả khi một số nền tảng cho vay DeFi cho phép thay đổi một số thông số rủi ro nhất định, tất cả các quyết định đều hiển thị công khai và các thay đổi được bỏ phiếu bởi nhiều người Quản trị Giao thức.

Còn việc phải trả từ 10 đến 30 phần trăm giá trị của một khoản chuyển khoản ngân hàng chỉ để gửi tiền đi khắp toàn cầu thì sao? Trong DeFi, bạn có thể gửi các stablecoin dựa trên USD với một phần nhỏ của chi phí đó. Tuyệt vời hơn nữa, chúng sẽ đến nơi chỉ trong vài giây. Với việc quyết toán các tài sản khác nhau được đo bằng giây thay vì bằng ngày, rủi ro đối tác được giảm thiểu đáng kể.

Kế toán — mọi bản ghi đều có sẵn công khai trên Chuỗi khối, vì vậy việc kế toán trở nên cực kỳ dễ dàng và rất có thể được tự động hóa hoàn toàn. Điều này có thể làm giảm đáng kể nguồn nhân lực cần thiết.

Quyền truy cập bình đẳng vào các dịch vụ tài chính — một Giao thức DeFi không quan tâm bạn là ai. Nó chỉ tuân theo các quy tắc được xác định trước hoàn toàn giống nhau đối với tất cả mọi người.

Những thách thức của DeFi (10:48)

Mặc dù DeFi mang đến cho chúng ta một đề xuất giá trị độc đáo, nó cũng đi kèm với những thách thức riêng. Nó mang lại nhiều trách nhiệm hơn cho người dùng, những người giờ đây thực sự sở hữu tài sản của họ và phải đảm bảo rằng họ lưu trữ chúng một cách an toàn. Không có nhiều sự cầm tay chỉ việc ở đây, đặc biệt là khi tương tác với các Giao thức DeFi mới.

Vẫn còn những rủi ro pháp lý nhất định. Mặc dù những thứ như KYC hoặc AML không thể được thực thi trong chính các Giao thức DeFi, các cơ quan quản lý có thể cố gắng buộc các nhà cung cấp Ví hoặc các nhóm phát triển chịu trách nhiệm cho một số Giao thức nhất định phải thêm các yêu cầu KYC vào giao diện người dùng của họ.

Mở rộng quy mô là một vấn đề khác cần phải được giải quyết. Sự phổ biến của DeFi đã dẫn đến nhu cầu to lớn về không gian khối trên Ethereum, điều này lại dẫn đến phí Gas cao cho người dùng. Không có gì lạ khi nghe về chi phí giao dịch Uniswap lên tới 10 đô la hoặc thậm chí 50 đô la. Việc mở rộng quy mô hiện đang được giải quyết bởi Eth2 và các giải pháp mở rộng quy mô lớp 2 (l2).

Các vụ hack là một thách thức khác của không gian DeFi, khiến một số Giao thức nhất định — đặc biệt là những Giao thức mới — trở nên rủi ro. Nhiều Giao thức DeFi khác nhau cũng đang khám phá các mô hình Quản trị khác nhau, nhưng cá voi (whales) và sự thờ ơ của cử tri là một số vấn đề phổ biến.

Các khoản cho vay không có tài sản thế chấp và các khoản thế chấp là những lĩnh vực lớn của tài chính truyền thống hơi khó triển khai hơn trong DeFi. May mắn thay, đã có những Giao thức như Aave khám phá các khả năng khác nhau, chẳng hạn như sự ủy quyền tín dụng và các khoản thế chấp được token hóa.

Tương lai của tài chính (12:38)

Bất chấp những thách thức, DeFi là một sự đổi mới độc đáo từ không đến một (zero-to-one), và việc giải quyết một số thách thức này chỉ là vấn đề thời gian. Vậy điều gì sẽ xảy ra với tài chính truyền thống nếu DeFi tiếp tục đổi mới và phát triển với tốc độ chóng mặt này?

Tài chính truyền thống sẽ phải thích ứng nhanh chóng, nếu không họ đang chịu rủi ro dần trở nên lỗi thời. Giống như tất cả các thay đổi công nghệ lớn khác, chúng thường xảy ra từ từ, rồi sau đó là đột ngột. Chúng ta có thể sẽ rất nhanh chóng thấy một số tổ chức đương nhiệm cố gắng khai thác các khả năng của DeFi — ví dụ, bằng cách tận dụng Thanh khoản hoặc tiếp cận các mức lãi suất ưu đãi hơn trong các Giao thức DeFi. Điều này rất có thể sẽ bắt đầu với các công ty fintech đã tham gia vào tiền mã hóa, nhưng sẽ không có gì đáng ngạc nhiên khi thấy các ngân hàng sử dụng DeFi trong một vài năm tới.

Cũng có rất nhiều lĩnh vực của tài chính truyền thống có thể hưởng lợi đáng kể từ việc chuyển sang DeFi trong tương lai. Ví dụ, thay vì niêm yết công khai trên thị trường chứng khoán, các công ty có thể phát hành các token chứng khoán và tận dụng Thanh khoản có thể tiếp cận trên toàn cầu. Thêm vào đó, những người đầu tư vào các token này có thể cho vay chúng và kiếm thêm lợi nhuận từ khoản đầu tư của họ, hoặc sử dụng chúng làm tài sản thế chấp để nhận một khoản vay.

Cũng rất có khả năng DeFi sẽ trở thành xương sống mới của hệ thống tài chính. Với các giao diện người dùng đơn giản, hầu hết mọi người có thể thậm chí sẽ không biết họ đang sử dụng nó, tương tự như cách họ không biết những gì đang diễn ra bên trong (under the hood) ứng dụng giao dịch truyền thống của họ. Tại thời điểm đó, DeFi sẽ chỉ trở thành tài chính — một nền tài chính hiệu quả, công bằng và cởi mở hơn.