Web3 ची ओळख
केंद्रीकरणाने कोट्यवधी लोकांना वर्ल्ड वाइड वेबवर ऑनबोर्ड करण्यात मदत केली आहे आणि ते ज्यावर राहतात त्या स्थिर, मजबूत पायाभूत सुविधा निर्माण केल्या आहेत. त्याच वेळी, वर्ल्ड वाइड वेबच्या मोठ्या भागावर मूठभर केंद्रीकृत संस्थांचा मजबूत गड आहे, काय परवानगी द्यायची आणि काय करू नये हे एकतर्फी ठरवते.
Web3 हे या कोंडीचे उत्तर आहे. मोठ्या तंत्रज्ञान कंपन्यांद्वारे मक्तेदारी असलेल्या वेबऐवजी, Web3 विकेंद्रीकरण स्वीकारते आणि ते त्याच्या वापरकर्त्यांद्वारे तयार केले जाते, चालवले जाते आणि मालकीचे आहे. वेब3 कॉर्पोरेशनऐवजी व्यक्तींच्या हातात सत्ता ठेवते. Web3 बद्दल बोलण्यापूर्वी, आपण येथे कसे पोहोचलो ते शोधूया.
सुरुवातीचे वेब
बहुतेक लोक वेबला आधुनिक जीवनाचा अखंड आधारस्तंभ मानतात—त्याचा शोध लावला गेला आणि तेव्हापासून अस्तित्वात आहे. तथापि, आज आपल्यापैकी बहुतेकांना माहित असलेले वेब मूळ कल्पनेपेक्षा बरेच वेगळे आहे. हे अधिक चांगल्याप्रकारे समजून घेण्यासाठी, वेबचा छोटा इतिहास सैल कालावधीत मोडणे उपयुक्त आहे—वेब 1.0 आणि वेब 2.0.
वेब 1.0: केवळ-वाचनीय (1990-2004)
1989 मध्ये, CERN, जिनिव्हा येथे, टिम बर्नर्स-ली वर्ल्ड वाइड वेब बनतील असे प्रोटोकॉल विकसित करण्यात व्यस्त होते. त्याची कल्पना? खुले, विकेंद्रित प्रोटोकॉल तयार करण्यासाठी जे पृथ्वीवरील कोठूनही माहिती-सामायिकरण करण्यास अनुमती देतात.
बर्नर्स-लीच्या निर्मितीची पहिली सुरुवात, जी आता 'वेब 1.0' म्हणून ओळखली जाते, साधारणपणे 1990 ते 2004 दरम्यान घडली. वेब 1.0 ही मुख्यत: कंपन्यांच्या मालकीची स्थिर वेबसाइट होती आणि वापरकर्ते यांच्यात जवळजवळ शून्य परस्परसंवाद होता - व्यक्ती क्वचितच सामग्री तयार करतात - ज्यामुळे ते केवळ-वाचनीय वेब म्हणून ओळखले जात असे.
वेब 2.0: वाचनीय-लिहिण्यायोग्य (2004-सध्या)
वेब 2.0 कालावधी 2004 मध्ये सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मच्या उदयाने सुरू झाला. केवळ-वाचनीय ऐवजी, वेब वाचनीय-लिहिण्यायोग्य बनले. वापरकर्त्यांना सामग्री प्रदान करणाऱ्या कंपन्यांऐवजी, त्यांनी वापरकर्त्याद्वारे-तयार सामग्री सामायिक करण्यासाठी आणि वापरकर्ता-ते-वापरकर्ता संवादात गुंतण्यासाठी प्लॅटफॉर्म प्रदान करण्यास सुरुवात केली. जसजसे अधिक लोक ऑनलाइन येऊ लागले, तसतसे काही शीर्ष कंपन्यांनी वेबवर निर्माण होणाऱ्या रहदारी आणि मूल्याच्या विषम भागावर नियंत्रण मिळवण्यास सुरुवात केली. वेब 2.0 ने जाहिरात-आधारित महसूल मॉडेलला देखील जन्म दिला. वापरकर्ते सामग्री तयार करू शकत असले तरी, त्यांची ती मालकी नव्हती किंवा त्याच्या मुद्रीकरणाचा त्यांना फायदा होत नव्हता.
वेब 3.0: वाचनीय-लिहिण्यायोग्य-मालकीचे
2014 मध्ये Ethereum लाँच झाल्यानंतर लगेचच Ethereum चे सह-संस्थापक गॅविन वूड यांनी 'वेब 3.0' ही संकल्पना मांडली. अनेक सुरुवातीच्या क्रिप्टो वापरकर्त्यांना वाटणाऱ्या समस्येवर गॅविनने एक उपाय शब्दांत मांडला: वेबला खूप जास्त विश्वासाची आवश्यकता होती. म्हणजे, आज लोकांना माहीत असलेले आणि वापरत असलेले बहुतेक वेब, लोकांच्या सर्वोत्तम हितासाठी काम करण्यासाठी काही खाजगी कंपन्यांवर विश्वास ठेवण्यावर अवलंबून आहे.
Web3 म्हणजे काय?
Web3 हा नवीन, उत्तम इंटरनेटच्या दृष्टिकोनासाठी एक सर्वसमावेशक शब्द बनला आहे. त्याच्या मूळ गाभ्यामध्ये, Web3 वापरकर्त्यांना मालकीच्या स्वरूपात शक्ती परत देण्यासाठी ब्लॉकचेन, क्रिप्टोकरन्सी आणि NFTs चा वापर करते. ट्विटरवरील 2020 मधील एका पोस्टमध्येopens in a new tab हे सर्वोत्तम सांगितले आहे: वेब1 केवळ-वाचनीय होते, वेब2 वाचनीय-लिहिण्यायोग्य आहे, वेब3 वाचनीय-लिहिण्यायोग्य-मालकीचे असेल.
Web3 च्या मुख्य कल्पना
Web3 म्हणजे काय याची नेमकी व्याख्या करणे आव्हानात्मक असले तरी, काही मुख्य तत्त्वे त्याच्या निर्मितीला मार्गदर्शन करतात.
- Web3 विकेंद्रित आहे: इंटरनेटचा मोठा भाग केंद्रीभूत संस्थांद्वारे नियंत्रित आणि मालकीचा असण्याऐवजी, मालकी त्याचे निर्माते आणि वापरकर्त्यांमध्ये वितरीत केली जाते.
- Web3 परवानगीविरहित आहे: प्रत्येकाला Web3 मध्ये सहभागी होण्यासाठी समान प्रवेश आहे आणि कोणालाही वगळले जात नाही.
- Web3 मध्ये मूळ पेमेंट आहेत: ते ऑनलाइन पैसे खर्च करण्यासाठी आणि पाठवण्यासाठी बँका आणि पेमेंट प्रोसेसरच्या जुन्या पायाभूत सुविधांवर अवलंबून न राहता क्रिप्टोकरन्सी वापरते.
- Web3 विश्वासहीन आहे: ते विश्वासार्ह तृतीय-पक्षांवर अवलंबून न राहता प्रोत्साहन आणि आर्थिक यंत्रणेचा वापर करून कार्य करते.
Web3 महत्त्वाचे का आहे?
जरी Web3 ची प्रमुख वैशिष्ट्ये वेगळी नाहीत आणि सुव्यवस्थित श्रेणींमध्ये बसत नाहीत, तरीही सोपेपणासाठी आम्ही त्यांना समजण्यास सोपे जावे म्हणून वेगळे करण्याचा प्रयत्न केला आहे.
मालकी
Web3 तुम्हाला तुमच्या डिजिटल मालमत्तेची मालकी अभूतपूर्व मार्गाने देते. उदाहरणार्थ, समजा तुम्ही वेब2 गेम खेळत आहात. तुम्ही गेममधील एखादी वस्तू खरेदी केल्यास, ती थेट तुमच्या खात्याशी जोडलेली असते. जर गेम निर्मात्यांनी तुमचे खाते हटवले, तर तुम्ही या वस्तू गमावाल. किंवा, तुम्ही गेम खेळणे थांबवल्यास, तुम्ही तुमच्या गेममधील वस्तूंमध्ये गुंतवलेले मूल्य गमावाल.
Web3 द्वारे थेट मालकीची परवानगी देते. कोणालाही, अगदी गेमच्या निर्मात्यांनाही, तुमची मालकी काढून घेण्याचा अधिकार नाही. आणि, तुम्ही खेळणे थांबवल्यास, तुम्ही तुमच्या गेममधील वस्तू खुल्या बाजारात विकू किंवा व्यापार करू शकता आणि त्यांचे मूल्य परत मिळवू शकता. हे प्रत्यक्षात पाहण्यासाठी ऑनचेन गेमिंग एक्सप्लोर करा.
सेन्सॉरशिप प्रतिरोध
प्लॅटफॉर्म आणि सामग्री निर्मात्यांमधील शक्तीचे संतुलन खूपच असंतुलित आहे.
OnlyFans ही वापरकर्त्याद्वारे-तयार प्रौढ सामग्रीची साइट आहे ज्यात 1-दशलक्षाहून अधिक सामग्री निर्माते आहेत, ज्यापैकी बरेच जण या प्लॅटफॉर्मचा उत्पन्नाचा प्राथमिक स्त्रोत म्हणून वापर करतात. ऑगस्ट 2021 मध्ये, OnlyFans ने लैंगिकदृष्ट्या स्पष्ट सामग्रीवर बंदी घालण्याच्या योजना जाहीर केल्या. या घोषणेमुळे प्लॅटफॉर्मवरील निर्मात्यांमध्ये संताप निर्माण झाला, ज्यांना वाटले की त्यांनी तयार करण्यात मदत केलेल्या प्लॅटफॉर्मवर त्यांच्या उत्पन्नावर दरोडा टाकला जात आहे. प्रतिक्रियेनंतर, निर्णय त्वरीत मागे घेण्यात आला. निर्मात्यांनी ही लढाई जिंकली असली तरी, हे वेब 2.0 निर्मात्यांसाठी एक समस्या हायलाइट करते: तुम्ही प्लॅटफॉर्म सोडल्यास तुम्ही मिळवलेली प्रतिष्ठा आणि फॉलोअर्स गमावता.
Web3 वर, तुमचा डेटा ब्लॉकचेनवर राहतो. जेव्हा तुम्ही एखादे प्लॅटफॉर्म सोडण्याचा निर्णय घेता, तेव्हा तुम्ही तुमची प्रतिष्ठा सोबत घेऊ शकता, आणि ती तुमच्या मूल्यांशी अधिक स्पष्टपणे जुळणाऱ्या दुसऱ्या इंटरफेसमध्ये जोडू शकता.
वेब 2.0 मध्ये सामग्री निर्मात्यांना नियम न बदलण्यासाठी प्लॅटफॉर्मवर विश्वास ठेवण्याची आवश्यकता असते, परंतु सेन्सॉरशिप प्रतिरोध हे Web3 प्लॅटफॉर्मचे मूळ वैशिष्ट्य आहे.
विकेंद्रित स्वायत्त संस्था (DAOs)
Web3 मध्ये तुमचा डेटा स्वतःच्या मालकीचा असण्यासोबतच, तुम्ही एका कंपनीतील शेअर्सप्रमाणे काम करणाऱ्या टोकन्सचा वापर करून, एकत्रितपणे प्लॅटफॉर्मची मालकी घेऊ शकता. DAOs तुम्हाला प्लॅटफॉर्मच्या विकेंद्रित मालकीचे समन्वय साधण्याची आणि त्याच्या भविष्याबद्दल निर्णय घेण्याची परवानगी देतात.
DAOs तांत्रिकदृष्ट्या सहमतीने ठरवलेले म्हणून परिभाषित केले जातात जे संसाधनांच्या (टोकन्स) पूलावर विकेंद्रित निर्णय घेण्याची प्रक्रिया स्वयंचलित करतात. टोकन असलेले वापरकर्ते संसाधने कशी खर्च केली जातात यावर मतदान करतात आणि कोड आपोआप मतदानाचा निकाल अमलात आणतो.
तथापि, लोक अनेक Web3 समुदायांना DAO म्हणून परिभाषित करतात. या सर्व समुदायांमध्ये विकेंद्रीकरण आणि कोडद्वारे ऑटोमेशनचे वेगवेगळे स्तर आहेत. सध्या, आम्ही DAOs काय आहेत आणि भविष्यात ते कसे विकसित होऊ शकतात याचा शोध घेत आहोत.
ओळख
पारंपारिकपणे, तुम्ही वापरत असलेल्या प्रत्येक प्लॅटफॉर्मसाठी तुम्ही एक खाते तयार करता. उदाहरणार्थ, तुमचे ट्विटर खाते, यूट्यूब खाते आणि रेडिट खाते असू शकते. तुमचे डिस्प्ले नाव किंवा प्रोफाइल चित्र बदलायचे आहे का? तुम्हाला ते प्रत्येक खात्यावर करावे लागेल. तुम्ही काही प्रकरणांमध्ये सोशल साइन-इन वापरू शकता, परंतु यामुळे एक परिचित समस्या समोर येते—सेन्सॉरशिप. एकाच क्लिकमध्ये, हे प्लॅटफॉर्म तुम्हाला तुमच्या संपूर्ण ऑनलाइन जीवनातून बाहेर लॉक करू शकतात. याहूनही वाईट म्हणजे, अनेक प्लॅटफॉर्मना खाते तयार करण्यासाठी तुम्हाला वैयक्तिकरित्या ओळखण्यायोग्य माहितीसह त्यांच्यावर विश्वास ठेवण्याची आवश्यकता असते.
Web3 तुम्हाला Ethereum ॲड्रेस आणि प्रोफाइलसह तुमची डिजिटल ओळख नियंत्रित करण्याची परवानगी देऊन या समस्या सोडवते. Ethereum ॲड्रेस वापरल्याने प्लॅटफॉर्मवर एकच लॉगिन मिळतो जो सुरक्षित, सेन्सॉरशिप-प्रतिरोधक आणि अनामिक असतो.
मूळ पेमेंट
वेब2 ची पेमेंट इन्फ्रास्ट्रक्चर बँका आणि पेमेंट प्रोसेसरवर अवलंबून आहे, ज्यात बँक खाते नसलेल्या लोकांना किंवा चुकीच्या देशाच्या सीमेत राहणाऱ्या लोकांना वगळले जाते. Web3 ब्राउझरमध्ये थेट पैसे पाठवण्यासाठी सारख्या टोकनचा वापर करते आणि कोणत्याही विश्वासू तृतीय पक्षाची आवश्यकता नसते.
ETH वर अधिकवेब3 च्या मर्यादा
सध्याच्या स्वरूपात Web3 चे अनेक फायदे असूनही, अजूनही अनेक मर्यादा आहेत ज्यांना इकोसिस्टमने भरभराटीसाठी संबोधित करणे आवश्यक आहे.
सुलभता
Ethereum सह साइन-इन सारखी महत्त्वाची Web3 वैशिष्ट्ये, आधीपासूनच कोणालाही विनाशुल्क वापरण्यासाठी उपलब्ध आहेत. परंतु, व्यवहारांची सापेक्ष किंमत अजूनही अनेकांसाठी प्रतिबंधात्मक आहे. उच्च व्यवहार शुल्कामुळे कमी-श्रीमंत, विकसनशील राष्ट्रांमध्ये Web3 वापरण्याची शक्यता कमी आहे. Ethereum वर, ही आव्हाने रोडमॅप आणि द्वारे सोडवली जात आहेत. तंत्रज्ञान तयार आहे, परंतु Web3 सर्वांसाठी सुलभ करण्यासाठी आम्हाला लेअर 2 वर उच्च स्तरावर अवलंब करण्याची आवश्यकता आहे.
वापरकर्ता अनुभव
सध्या Web3 वापरण्यासाठी तांत्रिक अडथळा खूप जास्त आहे. वापरकर्त्यांना सुरक्षेची चिंता समजून घेणे, गुंतागुंतीचे तांत्रिक दस्तऐवज समजून घेणे आणि सहज नसलेल्या वापरकर्ता इंटरफेसवर नेव्हिगेट करणे आवश्यक आहे. वॉलेट प्रदाते, विशेषतः, हे सोडवण्यासाठी काम करत आहेत, परंतु Web3 मोठ्या प्रमाणावर स्वीकारण्यापूर्वी अधिक प्रगती आवश्यक आहे.
शिक्षण
Web3 नवीन आदर्श सादर करते ज्यासाठी वेब 2.0 मध्ये वापरलेल्या मानसिक मॉडेल्सपेक्षा वेगळी मानसिक मॉडेल्स शिकण्याची आवश्यकता असते. 1990 च्या दशकाच्या उत्तरार्धात वेब1.0 लोकप्रियता मिळवत असताना अशीच एक शैक्षणिक मोहीम घडली; वर्ल्ड वाइड वेबच्या समर्थकांनी लोकांना शिक्षित करण्यासाठी साध्या रूपकांपासून (माहितीचा महामार्ग, ब्राउझर, वेब सर्फिंग) ते टेलिव्हिजन प्रक्षेपणopens in a new tab पर्यंत अनेक शैक्षणिक तंत्रांचा वापर केला. Web3 अवघड नाही, पण ते वेगळे आहे. या Web3 आदर्शांबद्दल वेब2 वापरकर्त्यांना माहिती देणारे शैक्षणिक उपक्रम त्याच्या यशासाठी महत्त्वपूर्ण आहेत.
Ethereum.org आमच्या भाषांतर कार्यक्रमाद्वारे Web3 शिक्षणात योगदान देते, ज्याचा उद्देश महत्त्वाच्या Ethereum सामग्रीचे शक्य तितक्या भाषांमध्ये भाषांतर करणे आहे.
केंद्रीकृत पायाभूत सुविधा
Web3 इकोसिस्टम तरुण आहे आणि वेगाने विकसित होत आहे. परिणामी, ते सध्या मुख्यत्वे केंद्रीकृत पायाभूत सुविधांवर (GitHub, Twitter, Discord, इत्यादी) अवलंबून आहे. अनेक Web3 कंपन्या या उणिवा भरून काढण्यासाठी घाई करत आहेत, परंतु उच्च-गुणवत्तेची, विश्वासार्ह पायाभूत सुविधा तयार करण्यासाठी वेळ लागतो.
एक विकेंद्रित भविष्य
Web3 एक तरुण आणि विकसित होणारी इकोसिस्टम आहे. गॅविन वूड यांनी 2014 मध्ये हा शब्द तयार केला, परंतु यापैकी अनेक कल्पना अलीकडेच प्रत्यक्षात आल्या आहेत. केवळ गेल्या वर्षभरात, क्रिप्टोकरन्सीमधील स्वारस्यात लक्षणीय वाढ झाली आहे, लेअर 2 स्केलिंग सोल्यूशन्समध्ये सुधारणा, शासनाच्या नवीन प्रकारांसह मोठे प्रयोग आणि डिजिटल ओळखीमध्ये क्रांती झाली आहे.
आपण Web3 सह एक चांगले वेब तयार करण्याच्या सुरुवातीलाच आहोत, परंतु आपण त्याला समर्थन देणाऱ्या पायाभूत सुविधांमध्ये सुधारणा करत राहिल्यामुळे, वेबचे भविष्य उज्ज्वल दिसते.
मी कसा सहभागी होऊ शकेन
- एक वॉलेट मिळवा
- एक समुदाय शोधा
- Web3 ॲप्लिकेशन्स एक्सप्लोर करा
- एका DAO मध्ये सामील व्हा
- Web3 वर तयार करा
पुढील वाचन
Web3 ची कठोरपणे व्याख्या केलेली नाही. विविध समुदायातील सहभागींचे यावर वेगवेगळे दृष्टिकोन आहेत. त्यापैकी काही येथे आहेत:
- Web3 म्हणजे काय? The Decentralized Internet of the Future Explainedopens in a new tab – Nader Dabit
- Making Sense of Web 3opens in a new tab – Josh Stark
- Why Web3 Mattersopens in a new tab — Chris Dixon
- Why Decentralization Mattersopens in a new tab - Chris Dixon
- The Web3 Landscapeopens in a new tab – a16z
- The Web3 Debateopens in a new tab – Packy McCormick
तुमच्या Ethereum ज्ञानाची चाचणी घ्या
पृष्ठ अखेरचे अद्यतन: २४ फेब्रुवारी, २०२६
