DAO'lar Nedir?
DAO, ortak bir misyon için çalışan, toplu olarak sahip olunan bir kuruluştur.
DAO'lar, fonları veya operasyonları yönetme konusunda hayırsever bir lidere güvenmek zorunda kalmadan dünyanın dört bir yanındaki benzer fikirlere sahip kişilerle çalışmamıza olanak tanır. Burada, fonları canı istediği gibi harcayan bir CEO veya hesapları manipüle edecek bi CFO yoktur. Bunun yerine, kuruluşun nasıl çalışacağını ve fonların nasıl harcanacağını koda gömülen blokzincir tabanlı kurallar tanımlar.
Grubun onayı olmadan kimsenin erişme yetkisine sahip olmadığı yerleşik hazinelere sahiplerdir. Kararlar, organizasyondaki herkesin söz sahibi olmasını sağlamak için teklifler ve oylama ile yönetilir ve her şey şeffaf bir şekilde gerçekleşir.
DAO'lara neden ihtiyacımız var?
Birisiyle finansman ve para kullanılan bir organizasyon kurmak için çalıştığınız kişilere ileri düzeyde güven duyabilmeniz gerekir. Ancak yalnızca internette etkileşimde bulunduğunuz birine güvenmek zordur. DAO'lar sayesinde gruptaki başka herhangi birine güvenmeniz gerekmez, sadece DAO'nun %100 şeffaf ve herkes tarafından doğrulanabilir koduna güvenmeniz yeterlidir.
Bu küresel iş birliği ve koordinasyon açısından birçok yeni fırsat sunar.
Bir karşılaştırma
| DAO | Geleneksel organizasyon |
|---|---|
| Genelde yatay ve tamamen demokratik. | Genelde hiyerarşik. |
| Herhangi bir değişikliğin uygulanması için üyeler tarafından oylama yapılması gerekli. | Yapısına bağlı olarak, değişiklikler tek bir tarafça istenebilir veya oylama önerilebilir. |
| Oylar toplanır ve sonuç, güvenilir bir aracı olmadan otomatik şekilde uygulanır. | Oylamaya izin veriliyorsa, oylar organizasyon içinde toplanır ve oylamanın sonucu manuel olarak belirlenir. |
| Sunulan hizmetler, merkezi olmayan ve otomatik bir şekilde idare edilir (örnek olarak hayır amaçlı fonların dağıtımı). | İnsan müdahalesi veya merkezi kontrollü otomasyon gerektirir ve bu nedenle manipülasyona açıktır. |
| Tüm etkinlikler şeffaftır ve tamamen halka açıktır. | Etkinlikler genelde gizlidir ve tamamı halka açılmaz. |
DAO örnekleri
DAO'yu nasıl kullanabileceğinize dair birkaç örnek ile bunu daha anlaşılır kılalım:
- Hayır kurumu – Dünyanın herhangi bir yerinden bağış kabul edebilir ve bu bağışların neler için kullanılacağı oylamaya sunabilirsiniz.
- Kolektif mülkiyet – Fiziksel veya dijital varlıklar satın alabilir ve üyeler bunların nasıl kullanılacağına dair oy kullanabilir.
- Girişimler ve hibeler – Yatırım sermayesini bir havuzda toplayan ve desteklenecek girişimlere oy veren bir girişim fonu oluşturabilirsiniz. Geri ödenen para daha sonrasında DAO üyeleri arasında yeniden dağıtılabilir.
DAO'lar nasıl çalışır?
Bir DAO'nun bel kemiği, organizasyonun kurallarını tanımlayan ve grubun hazinesini tutan . Sözleşmenin Ethereum'da yayınlandığı andan itibaren kimse oylama olmadan kuralları değiştiremez. Birisi koddaki kurallara veya mantığa uymayan bir şey yapmaya çalışırsa, başarılı olamaz. Ayrıca, hazinenin de akıllı sözleşme tarafından belirlenmesi, kimsenin grubun onayı olmadan parayı harcayamayacağı anlamına gelir. Bu, DAO'ların merkezi bir otoriteye ihtiyacı olmadığı anlamına gelir. Bunun yerine, grup kararları toplu olarak alır ve oylar geçtiğinde ödemeler otomatik olarak yetkilendirilir.
Bu, akıllı sözleşmelerin Ethereum'da yayınlandıktan sonra kurcalanamaz olmaları sayesinde mümkündür. İnsanlar fark etmeden kodu (yani DAO'ların kurallarını) değiştiremezsiniz çünkü her şey halka açıktır.
Ethereum ve DAO'lar
Ethereum, birkaç nedenden dolayı DAO'lar için mükemmel bir temeldir:
- Ethereum'un kendi mutabakatı, merkeziyetsiz ve organizasyonların ağa güvenmesini sağlayacak kadar köklüdür.
- Akıllı sözleşme kodu, yayınlandıktan sonra sahipleri tarafından bile düzenlenemez. Bu, DAO'nun yazıldığı kurallar çerçevesinde çalışmasını sağlar.
- Akıllı sözleşmeler fon gönderebilir/alabilir. Bu olmasaydı grup fonlarını yönetmek için güvenilir bir aracıya ihtiyacınız olurdu.
- Ethereum topluluğu, en iyi yöntemlerin ve destek sistemlerinin hızlıca ortaya çıkmasına izin vererek rekabetçi değil; iş birlikçi olduğunu kanıtlamıştır.
DAO yönetişimi
Bir DAO'yu yönetirken oylama ve tekliflerin nasıl işlediği gibi pek çok unsur dikkate alınır.
Delegasyon
Delegasyon, temsili demokrasinin DAO versiyonu gibidir. Jeton sahipleri, kendilerini aday gösteren ve protokole hizmet etmeyi ve bilgi sahibi olmayı taahhüt eden kullanıcılara oy yetkisi verir.
Ünlü bir örnek {#governance-example}ENS (opens in a new tab) – ENS sahipleri, kendilerini temsil etmeleri için oylarını ilgili topluluk üyelerine devredebilirler.
Otomatik işlem yönetişimi
Birçok DAO'da, üyelerin çoğunluğu olumlu oy kullanırsa işlemler otomatik olarak yürütülür.
Ünlü bir örnek
Nouns (opens in a new tab) – Nouns DAO'da bir işlem, kurucular tarafından veto edilmediği sürece, oy yeter sayısına ulaşılırsa ve çoğunluk olumlu oy kullanırsa otomatik olarak yürütülür.
Çoklu imza yönetişimi
DAO'ların binlerce oy kullanan üyesi olabilse de fonlar, güvenilir ve genellikle doxxed (kimlikleri topluluk tarafından bilinen) olan 5-20 aktif topluluk üyesi tarafından paylaşılan bir tutulabilir. Oylamadan sonra, imzalayanları topluluğun iradesini yerine getirir.
DAO yasaları
1977'de Wyoming, girişimcileri koruyan ve sorumluluklarını sınırlayan Sınırlı Sorumlu Şirketi icat etti. Daha yakın zamanlarda, DAO'lar için yasal statü oluşturan DAO yasasına öncülük ettiler. Şu anda Wyoming, Vermont ve Virgin Adaları bir şekilde DAO yasalarına sahiptir.
Ünlü bir örnek
CityDAO (opens in a new tab) – CityDAO, Yellowstone Ulusal Parkı yakınlarında 40 akre arazi satın almak için Wyoming'in DAO yasasını kullandı.
DAO üyeliği
DAO üyeliği için farklı modeller bulunmaktadır. Üyeler, oylamanın nasıl işleyeceğini ve DAO'nun diğer önemli kısımlarını belirleyebilir.
Jeton tabanlı üyelik
Kullanılan jetona bağlı olarak genellikle tamamen . Çoğunlukla bu yönetişim jetonları, bir izinsiz olarak takas edilebilir. Diğerleri ise likidite veya başka bir "iş ispatı" sağlayarak kazanılabilir. İki şekilde de sadece jetona sahip olmak oy hakkı sağlar.
Tipik olarak geniş merkeziyetsiz protokolleri ve/veya jetonları yönetmek için kullanılır.
Ünlü bir örnek
MakerDAO (opens in a new tab) – MakerDAO'nun jetonu MKR, merkeziyetsiz borsalarda yaygın olarak bulunur ve herkes Maker protokolünün geleceği üzerinde oy gücüne sahip olmak için satın alabilir.
Hisse tabanlı üyelik
Hisse tabanlı DAO'lar daha fazla izin gerektirir ama yine de oldukça açıktırlar. Herhangi bir olası üye, DAO'ya katılmak için bir teklif sunabilir ve genellikle jeton veya çalışma şeklinde bir miktar değere sahip bir komisyon sunar. Hisseler, doğrudan oy verme hakkını ve sahipliğini temsil eder. Üyeler istedikleri zaman hazineden kendi hisselerini alıp çıkış yapabilir.
Genellikle hayır kurumları, işçi kolektifleri ve yatırım kulüpleri gibi birbirine bağlı, insan merkezli organizasyonlarda kullanılır. Protokolleri ve jetonları da yönetebilir.
Ünlü bir örnek
MolochDAO (opens in a new tab) – MolochDAO, Ethereum projelerini finanse etmeye odaklanmıştır. Üyelik için teklifi şart koştuğundan grup, potansiyel imtiyaz sahipleri hakkında bilinçli kararlar vermek için yeterli deneyim ve sermayeye sahip olup olmadığınızı değerlendirebilir. Serbest piyasada bir DAO'ya erişim satın alamazsınız.
İtibar tabanlı üyelik
İtibar, katılım kanıtı görevi görür ve DAO'da oy kullanma yetkisi verir. İtibar tabanlı DAO'lar, jeton veya hisse tabanlı üyeliğin aksine, mülkiyeti katkıda bulunanlara devretmez. İtibar satın alınamaz, aktarılamaz veya başkasına devredilemez; DAO üyeleri katılım yoluyla itibar kazanmalıdır. Zincir üstü oylama izinsizdir ve müstakbel üyeler DAO'ya katılmak için özgürce teklif sunabilir ve katkıları karşılığında ödül olarak itibar ve jeton almayı talep edebilirler.
Genellikle protokollerin ve merkeziyetsiz gelişimi ve yönetişimi için kullanılır, ancak aynı zamanda hayır kurumları, işçi kolektifleri, yatırım kulüpleri vb. gibi çeşitli kuruluşlar için de uygundur.
Ünlü bir örnek
DXdao (opens in a new tab) – DXdao, 2019'dan beri merkeziyetsiz protokoller ve uygulamalar inşa eden ve yöneten küresel, egemen bir kolektifti. Fonları koordine etmek ve yönetmek için itibar tabanlı yönetişimden ve yararlandı; bu da kimsenin para kullanarak geleceğini veya yönetişimini etkileyemeyeceği anlamına geliyordu.
Bir DAO'ya katıl / bir DAO başlat
Bir DAO'ya katıl
- Ethereum topluluğu DAO'ları
- DAOHaus'un DAO listesi (opens in a new tab)
- Tally.xyz'nin DAO listesi (opens in a new tab)
- DeGov.AI'nin DAO listesi (opens in a new tab)
Bir DAO başlat
- DAOHaus ile bir DAO başlat (opens in a new tab)
- Tally ile bir Governor DAO başlat (opens in a new tab)
- Aragon destekli bir DAO oluştur (opens in a new tab)
- Bir koloni başlat (opens in a new tab)
- DAOstack'in holografik mutabakatı ile bir DAO oluştur (opens in a new tab)
- DeGov Başlatıcısı ile bir DAO başlat (opens in a new tab)
Daha fazla kaynak
DAO Makaleleri
- DAO nedir? (opens in a new tab) – Aragon (opens in a new tab)
- House of DAOs (opens in a new tab) – Metagame (opens in a new tab)
- DAO nedir ve ne işe yarar? (opens in a new tab) – DAOhaus (opens in a new tab)
- DAO Destekli Dijital Topluluk Nasıl Başlatılır (opens in a new tab) – DAOhaus (opens in a new tab)
- DAO nedir? (opens in a new tab) – Coinmarketcap (opens in a new tab)
- Holografik Mutabakat Nedir? (opens in a new tab) - DAOstack (opens in a new tab)
- Vitalik'ten: DAO'lar şirket değildir, özerk organizasyonlarda merkeziyetsizlik önemlidir (opens in a new tab)
- DAO'lar, DAC'ler, DA'lar ve Daha Fazlası: Eksik Bir Terminoloji Kılavuzu (opens in a new tab) - Ethereum Blog (opens in a new tab)
Videolar
- Kriptoda DAO nedir? (opens in a new tab)
- Bir DAO Şehir İnşa Edebilir mi? (opens in a new tab) – TED (opens in a new tab)
Ethereum bilginizi test edin
Sayfanın son güncellenmesi: 15 Şubat 2026
