Paranızla ne yapabileceğinize kim karar veriyor?
Uyanıyorsunuz ve garip bir bildirim görüyorsunuz. Hesabınız dondurulmuş. Paranız hâlâ orada ama onu harcayamaz, transfer edemez veya faturalarınızı ödeyemezsiniz.
Çoğumuz, bir şeyler ters gidene kadar dijital erişimimizi kimin kontrol ettiğini nadiren düşünürüz.
Genellikle bu geçicidir. Bir dolandırıcılık kontrolü tamamlanır, ödeme gerçekleşir ve bunu unutursunuz. Ancak birkaç saniyeliğine, her gün geçerli olan ve neredeyse hiç görünmeyen bir gerçekle yüzleşirsiniz: Sizinle paranızın arasında bir şirket durur ve hayır diyebilir.
Bazen kendi hükümetiniz bile sizi engelleyebilir:
- Lübnan, 2019: ABD doları tasarrufu olan kişiler artık bunları normal bir şekilde çekemiyordu.[1]
- Arjantin, 2019'dan 2025'e: İnsanlar ABD doları satın alma ve yurt dışına para taşıma konusunda sıkı kısıtlamalarla karşılaştı.[2]
- Myanmar, 2021: Nakit sıkıntısı ve çekim limitleri, banka bakiyelerine erişimi zorlaştırdı.[3]
- Sri Lanka, 2022: Yetkililer dövizin nasıl tutulabileceğini, kullanılabileceğini ve çekilebileceğini kısıtladı.[4]
Ve birçok insan en başından beri erişim sağlayamıyor. En son Dünya Bankası Global Findex verilerine göre, dünya çapında 1,3 milyar yetişkinin hâlâ bir finansal hesabı yok, üstelik bunların 900 milyonunun cep telefonu olmasına rağmen.[5]
Paraya sahip olmak ve onu kullanmakta özgür olmak aynı şey değildir.
Söz konusu para olduğunda sansür böyle görünebilir. Bir web sitesinden kaybolan bir gönderi değil, ödeme yapıp yapamayacağınız, çekim yapıp yapamayacağınız, alıp alamayacağınız veya katılıp katılamayacağınız konusunda son sözü başkasının söylemesidir.
Ethereum hangi finansal özgürlükleri sunar?
Finansal özgürlük sadece ne kadar paranız olduğuyla ilgili değildir. Aynı zamanda onunla ne yapabileceğiniz konusunda ne kadar söz sahibi olduğunuzla da ilgilidir.
Bunu finansal irade olarak düşünebilirsiniz: varlıklarınızı tutma, taşıma ve kullanma, hangi finansal araçları kullanacağınızı seçme ve bir hizmet artık işinize yaramadığında paranızı başka bir yere götürme yeteneği.
Ethereum zenginlik veya eşit sonuçlar garanti edemez. Yapabileceği şey, katılmak için başkasının iznine ne sıklıkla ihtiyaç duyduğunuzu azaltmaktır.
Ethereum, hesabınızı açık tutmak için bir şirkete bağlı kalmadan ETH tutma ve transfer etme yeteneği sunar.
Ekonomik olarak katılma yeteneğiniz
Ethereum'da varlıkları teminat olarak kullanabilir, farklı ülkelerden aynı temel finansal altyapıya erişebilir, piyasalarla günün her saati etkileşime girebilir ve her seferinde yeni bir hesap açmadan uygulamalar arasında varlık taşıyabilirsiniz.
Bu, hizmetler bir ülkeden ayrıldığında veya geleneksel finansal altyapıya erişim sınırlı olduğunda önemli olabilir.
Sansüre direnç nedir?
Sansüre direnç, birisi bir kullanıcıyı veya işlemi engellemeye çalıştığında bile bir sistemin kullanılabilir kalma yeteneğidir.
Ethereum'da hiçbir şirket, doğrulayıcı veya uygulama operatörü ana ağa erişimi tek başına kontrol edemez. Bir uygulama kendi kurallarını belirleyebilir ve o uygulama içindeki belirli eylemleri engelleyebilir, ancak bu kurallar uygulamanın bittiği yerde biter. Ethereum'un bütününde ne yapabileceğinize karar veremezler.
Bu, Ethereum'un açık erişiminin arkasındaki teknik özelliktir.
Kurumlar başarısız olduğunda bir alternatif
Çoğu insan bankaları, web sitelerini ve diğer aracıları kullanmaya devam edecektir çünkü bunlar kullanışlı ve faydalıdır.
Sansüre dirençli altyapı, bu sistemler kullanılamaz, güvenilmez veya düşmanca hale geldiğinde başka bir seçenek sunar.
Bu seçeneğe nadiren ihtiyaç duyabilirsiniz, ancak değeri ona ihtiyaç duyduğunuz gün daha da netleşir.
Acil durumlar
Rusya 2022'de Ukrayna'yı işgal ettiğinde, Ukrayna merkez bankası bankacılık sistemini korumak için nakit çekimlerine ve bazı finansal transferlere acil durum limitleri getirdi. Aynı zamanda hükümet, dünya çapındaki insanların doğrudan fon gönderebilmesi için bir Ethereum adresi de dahil olmak üzere resmi kripto adresleri yayınladı.
İlk ay içinde, Ukrayna'nın resmi kripto fonu 60 milyon dolardan fazla kripto varlık aldı.[6]
Kripto, Ukrayna bankalarının yerini almadı. Hız, sınırlar ve erişim önemli olduğunda değer taşımanın başka bir yolunu sağladı.
Sansüre dirençli altyapının değeri budur: normalde güvendiğiniz sistemler kısıtlandığında, kullanılamaz veya güvenilmez hale geldiğinde başka bir yol.
Yayınlama yeteneğiniz
Merkeziyetsiz sistemler aracılığıyla depolanan bilgilerin tek bir kuruluş tarafından sessizce kaldırılması veya yeniden yazılması çok daha zor olabilir.
2018'de Çinli bir öğrenci, Pekin Üniversitesi'ndeki bir cinsel saldırı vakası hakkında açık bir mektup yayınladı. Mektup büyük çevrimiçi platformlardan kaybolduktan sonra, destekçiler onu bir Ethereum işlemine kopyaladı. Gönderi bir web sitesinden kaldırılabilirdi, ancak Ethereum'daki kopyası kaldı.[7]
Aynı yılın ilerleyen zamanlarında, bir aşı skandalı hakkındaki araştırmacı bir makale de Çin sosyal medyasından kaldırıldı. Okuyucular makaleyi Ethereum'da koruyarak yanıt verdi ve ağı herhangi bir platformun silmesi çok daha zor olan bir kayda dönüştürdü.[8]
Benzer bir şey 2020'de, Wuhanlı doktor Ai Fen ile yapılan bir röportaj WeChat'ten kaybolduğunda da yaşandı. Kısa süre sonra, Ethereum da dahil olmak üzere sansürden kurtulmak için tasarlanmış formatlarda kopyalar ortaya çıktı.[9]
Bir platform bir gönderiyi kaldırabilir. Tek bir tarafın temel kaydı Ethereum'dan silmesi fiilen imkansızdır.
İnşa etme özgürlüğünüz
Geliştiriciler, Ethereum'dan bir API anahtarı, geliştirici hesabı veya uygulama mağazası onayı istemeden Ethereum'a programlar dağıtabilirler.
Dağıtıldıktan sonra, bu programlar var olmak için bir şirketin sürekli iznine bağlı değildir.
2021'de Uniswap Labs, web sitesinde bazı Token'ları göstermeyi durdurdu. Ancak blokzincir uygulamasının kendisi çalışmaya devam etti, böylece diğer web siteleri hâlâ ona bağlanabilir ve insanların aynı Token'lara erişmesine izin verebilirdi.[10]
Bir web sitesi erişim sağlamayı durdursa bile, temel uygulama hâlâ Ethereum'da kalabilir ve başka bir arayüz üzerinden ulaşılabilir.
Ethereum sansüre nasıl direnir
Ethereum, kontrolü birçok bağımsız katılımcıya yayar:
- Herkes bir düğüm çalıştırabilir ve ağın kurallarını bağımsız olarak kontrol edebilir. Ethereum, bir düğümün tüketici donanımında çalışabilmesi için kasıtlı olarak tasarlanmıştır.
- Dünya çapındaki doğrulayıcılar işlem bloklarını önerir ve onaylar.
- Ağı işletmek için kullanılan yazılımı birden fazla bağımsız ekip oluşturur.
- Ağı kapatması emredilebilecek bir Ethereum genel merkezi yoktur.
- Bir kullanıcıyı askıya alabilecek merkezi bir Ethereum hesap sistemi yoktur.
Bu, sürekli sansürü koordine etmeyi çok daha zor hale getirir çünkü tek bir yönetici yerine sistemin birçok bağımsız parçasını kontrol etmeyi veya etkilemeyi gerektirir.
Bir doğrulayıcı veya blok oluşturucu bir işlemi bloğun dışında bırakabilir. Ancak başka bir katılımcı onu daha sonraki bir bloğa dahil edebilir. Bir işlem geciktirilebilir ancak asla tamamen durdurulamaz.
ETH diğer kripto varlıklar gibi değildir
Birçok kripto varlık, üzerlerinde bir miktar kontrol sahibi olan şirketler tarafından ihraç edilir. Örneğin, USDC ve USDT gibi sabitcoin ihraççıları gerektiğinde adresleri engelleyebilir ve Token'ları dondurabilir.[11]
ETH farklı çalışır. Bir şirket tarafından ihraç edilen veya bir akıllı sözleşme tarafından kontrol edilen bir Token değil, Ethereum'un yerel varlığıdır. Belirli bir hesaptaki ETH'yi dondurabilecek bir yönetici anahtarı yoktur.
Hesabınızı kontrol ediyorsanız ve Ethereum ağına erişebiliyorsanız, herhangi bir şirket veya hükümet dahil hiç kimse ETH'nizi kullanma yeteneğinizi iptal edemez.
Ethereum'a başlarken
Dijital erişiminizin aracılara ne kadar bağlı olduğunu azaltmak için uzman olmanıza gerek yoktur. Kolay bir ilk adım, bir Ethereum hesabı oluşturmak için bir kripto cüzdanı kurmaktır.
Ethereum'un ötesinde dijital özgürlük
Ethereum, dijital altyapıyı açık tutmaya yönelik çok daha büyük bir çabanın sadece bir parçasıdır.
Dünya çapındaki kuruluşlar internet erişimi, ifade özgürlüğü, dayanıklı iletişim, gizlilik ve bilgiye erişim konularında çalışmaktadır.
Electronic Frontier Foundation
Mahkemelerde ve kamu politikasında dijital sivil özgürlükleri savunur
Access Now
Dijital hakları savunmak için çalışır ve dünya çapındaki internet kesintilerini belgeler.
Internet Archive
Web'i korur ve çevrimiçi okuma, ödünç verme ve arşivleme hakkını savunur
Tor Project
Açık anonimlik ve sansür karşıtı araçlar geliştirir
Freedom of the Press Foundation
Gazetecileri ve basın özgürlüğünü destekleyen araçlar ve kaynaklar geliştirir.
Sınır Tanımayan Gazeteciler
Dünya çapında bilgi özgürlüğünü ve gazetecileri korumak için çalışır.
Farklı bir gelecek mümkün
Dijital sistemlerin, bir avuç bekçinin kalıcı izni etrafında inşa edilmesi gerekmez.
Şirketlerin hâlâ faydalı hizmetler sunduğu, toplulukların hâlâ kendi kurallarını belirlediği ve yasaların hâlâ geçerli olduğu, ancak hiçbir aracının herkesin erişimi üzerinde son sözü söylemediği bir altyapı inşa edebiliriz.
Daha fazla okuma
- Lübnan: 2023 IV. Madde İstişaresi (yeni sekmede açılır) - Uluslararası Para Fonu
- Comunicación "A" 6815 (yeni sekmede açılır) - Banco Central de la República Argentina (limit Nisan 2025'te kaldırıldı)
- Myanmar Ekonomi Monitörü, Temmuz 2021 (yeni sekmede açılır) - Dünya Bankası
- Döviz bulundurma limitleri ve koşullarının değiştirilmesi (yeni sekmede açılır) - Sri Lanka Merkez Bankası
- Cep Telefonu Teknolojisi Gelişmekte Olan Ekonomilerde Tasarruf Artışını Destekliyor (yeni sekmede açılır) - Dünya Bankası (Global Findex 2025)
- Ukrayna Kripto Para Fonu, Silahlı Kuvvetlerin ihtiyaçları için şimdiden 60 milyon dolardan fazla para topladı (yeni sekmede açılır) - Ukrayna Bakanlar Kurulu, Mart 2022
- Çin'in #MeToo aktivistleri sansürü aşmak için blokzincir kullanıyor (yeni sekmede açılır) - Hong Kong Free Press
- Çinliler aşı skandalının örtbas edilmesine karşı blokzincire güveniyor (yeni sekmede açılır) - TechNode
- Çinli İnternet Kullanıcıları Çin'in COVID-19 Sansüründen Kaçınmak İçin Ethereum Kullanıyor (yeni sekmede açılır) - Forbes
- app.uniswap.org üzerinde Token erişimi (yeni sekmede açılır) - Uniswap Labs
- USDC Risk Faktörleri (yeni sekmede açılır) - Circle
- Tatiller ve işlem saatleri (yeni sekmede açılır) - New York Menkul Kıymetler Borsası
- Yeni "T+1" uzlaşma döngüsü: yatırımcıların bilmesi gerekenler (yeni sekmede açılır) - ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu
- Ethereum Çalışma Süresi (yeni sekmede açılır) - ethereumuptime.com