Sosyal ağlar, günlük iletişim ve etkileşimlerimizde büyük bir rol oynar. Ancak, bu platformların merkezi kontrolü birçok sorun yaratmıştır: veri ihlalleri, sunucu kesintileri, platformdan atılma (de-platforming), sansür ve gizlilik ihlalleri, sosyal medyanın sıklıkla yaptığı ödünlerden bazılarıdır. Bu sorunlarla mücadele etmek için geliştiriciler Ethereum üzerinde sosyal ağlar inşa ediyorlar. Merkeziyetsiz sosyal ağlar, geleneksel sosyal ağ platformlarının birçok sorununu çözebilir ve kullanıcıların genel deneyimini iyileştirebilir.
Merkeziyetsiz sosyal ağlar nelerdir?
Merkeziyetsiz sosyal ağlar, kullanıcıların bilgi alışverişinde bulunmalarının yanı sıra kitlelere içerik yayınlamalarına ve dağıtmalarına olanak tanıyan platformlardır. Bu uygulamalar blokzincir üzerinde çalıştığı için merkeziyetsiz olma, sansüre ve haksız kontrole karşı dirençli olma kapasitesine sahiptir.
Facebook, LinkedIn, Twitter ve Medium gibi köklü sosyal medya hizmetlerine alternatif olarak birçok merkeziyetsiz sosyal ağ mevcuttur. Ancak blokzincir destekli sosyal ağlar, onları geleneksel sosyal platformların önüne geçiren bir dizi özelliğe sahiptir.
Merkeziyetsiz sosyal ağlar nasıl çalışır?
Merkeziyetsiz sosyal ağlar, blokzincir üzerinde dağıtılan tarafından desteklenen uygulamalar olan bir merkeziyetsiz uygulama (dapp) sınıfıdır. Sözleşme kodu, bu uygulamalar için arka uç görevi görür ve iş mantıklarını tanımlar.
Geleneksel sosyal medya platformları, kullanıcı bilgilerini, program kodunu ve diğer veri biçimlerini depolamak için veritabanlarına güvenir. Ancak bu, tek hata noktaları yaratır ve önemli riskler getirir. Örneğin, Facebook'un sunucuları Ekim 2021'de kötü şöhretli bir şekilde saatlerce çevrimdışı kaldı (opens in a new tab) ve kullanıcıların platformla bağlantısını kesti.
Merkeziyetsiz sosyal ağlar, dünya çapında binlerce düğümden oluşan bir üzerinde var olur. Bazı düğümler arızalansa bile ağ kesintisiz çalışmaya devam eder, bu da uygulamaları arızalara ve kesintilere karşı dirençli hale getirir.
Ethereum üzerinde inşa edilen sosyal ağlar, InterPlanetary File System (IPFS) (opens in a new tab) gibi merkeziyetsiz depolama sistemlerini kullanarak kullanıcı bilgilerini sömürüden ve kötü niyetli kullanımdan koruyabilir. Kimse kişisel bilgilerinizi reklamverenlere satmayacak ve bilgisayar korsanları gizli bilgilerinizi çalamayacaktır.
Birçok blokzincir tabanlı sosyal platform, reklam gelirinin yokluğunda para kazanmayı sağlayan yerel Token'lara sahiptir. Kullanıcılar belirli özelliklere erişmek, uygulama içi satın alımları tamamlamak veya en sevdikleri içerik oluşturuculara bahşiş vermek için bu Token'ları satın alabilirler.
Merkeziyetsiz sosyal ağların faydaları
-
Merkeziyetsiz sosyal ağlar sansüre karşı dirençlidir ve herkese açıktır. Bu, kullanıcıların yasaklanamayacağı, platformdan atılamayacağı veya keyfi olarak kısıtlanamayacağı anlamına gelir.
-
Merkeziyetsiz sosyal ağlar açık kaynak idealleri üzerine inşa edilmiştir ve uygulamaların kaynak kodunu halkın denetimine sunar. Blokzincir tabanlı sosyal ağlar, geleneksel sosyal medyada yaygın olan şeffaf olmayan algoritmaların uygulanmasını ortadan kaldırarak kullanıcıların ve platform yaratıcılarının çıkarlarını uyumlu hale getirebilir.
-
Merkeziyetsiz sosyal ağlar "aracıyı" ortadan kaldırır. İçerik oluşturucular içerikleri üzerinde doğrudan mülkiyete sahiptir ve aralarında yalnızca bir akıllı sözleşme bulunarak takipçiler, hayranlar, alıcılar ve diğer taraflarla doğrudan etkileşim kurarlar.
-
Küresel, eşler arası bir düğüm ağı tarafından sürdürülen Ethereum ağı üzerinde çalışan dapp'ler olarak, merkeziyetsiz sosyal ağlar sunucu kesintilerine ve arızalara karşı daha az hassastır.
-
Merkeziyetsiz sosyal platformlar, , uygulama içi kripto ödemeleri ve daha fazlası aracılığıyla içerik oluşturucular için geliştirilmiş bir para kazanma çerçevesi sunar.
-
Merkeziyetsiz sosyal ağlar kullanıcılara yüksek düzeyde gizlilik ve anonimlik sağlar. Örneğin, bir kişi isim, e-posta adresi vb. gibi kişisel olarak tanımlanabilir bilgileri (PII) paylaşmak zorunda kalmadan bir profili veya kullanarak Ethereum tabanlı bir sosyal ağda oturum açabilir.
-
Merkeziyetsiz sosyal ağlar, kullanıcı verilerini korumak için oldukça daha iyi olan merkezi veritabanlarına değil, merkeziyetsiz depolamaya güvenir.
Ethereum üzerindeki merkeziyetsiz sosyal ağlar
Ethereum ağı, Token'larının popülaritesi ve devasa kullanıcı tabanı sayesinde merkeziyetsiz sosyal medya oluşturan geliştiriciler için tercih edilen araç haline gelmiştir. İşte Ethereum tabanlı sosyal ağların bazı örnekleri:
Mirror
Mirror (opens in a new tab), merkeziyetsiz ve kullanıcı mülkiyetinde olmayı amaçlayan Web3 destekli bir yazarlık platformudur. Kullanıcılar sadece cüzdanlarını bağlayarak Mirror'da ücretsiz olarak okuyabilir ve yazabilirler. Kullanıcılar ayrıca yazıları toplayabilir ve en sevdikleri yazarlara abone olabilirler.
Mirror'da yayınlanan gönderiler, merkeziyetsiz bir depolama platformu olan Arweave'de kalıcı olarak saklanır ve Yazı NFT'leri (Writing NFTs) olarak bilinen toplanabilir değiştirilemez token'lar (NFT'ler) olarak basılabilir. Yazı NFT'lerini oluşturmak yazarlar için tamamen ücretsizdir ve toplama işlemi bir Ethereum üzerinde gerçekleşir; bu da işlemleri ucuz, hızlı ve çevre dostu hale getirir.
MINDS
MINDS (opens in a new tab), en çok kullanılan merkeziyetsiz sosyal ağlardan biridir. Facebook gibi çalışır ve şimdiden milyonlarca kullanıcıya ulaşmıştır.
Kullanıcılar, öğeler için ödeme yapmak amacıyla platformun yerel Token'ı olan $MIND'ı kullanır. Kullanıcılar ayrıca popüler içerikler yayınlayarak, ekosisteme katkıda bulunarak ve başkalarını platforma yönlendirerek $MIND Token'ları kazanabilirler.
Farcaster
Farcaster (opens in a new tab), kullanıcıların "cast"leri paylaşmasına ve keşfetmesine olanak tanıyan, X ve Reddit'e benzer "yeterince merkeziyetsiz" bir sosyal ağdır. İşlemleri nispeten ucuz tutmak için Optimism L2 ağı üzerine inşa edilmiştir.
Merkeziyetsiz sosyal ağları kullanın
- Status.app (opens in a new tab) - Status, mesajlarınızı üçüncü taraflardan korumak için açık kaynaklı, eşler arası bir protokol ve uçtan uca şifreleme kullanan güvenli bir mesajlaşma uygulamasıdır.
- Mirror.xyz (opens in a new tab) - Mirror, kullanıcıların fikirleri kitle fonlamasıyla desteklemesi, içerikten para kazanması ve yüksek değerli topluluklar oluşturması için Ethereum üzerinde inşa edilmiş, merkeziyetsiz ve kullanıcı mülkiyetinde olan bir yayıncılık platformudur.
- Lens Protocol (opens in a new tab) - Lens Protocol, içerik oluşturucuların merkeziyetsiz internetin dijital bahçesinde nereye giderlerse gitsinler içeriklerinin mülkiyetini almalarına yardımcı olan birleştirilebilir ve merkeziyetsiz bir sosyal grafiktir.
- Farcaster (opens in a new tab) - Farcaster, yeterince merkeziyetsiz bir sosyal ağdır. Tıpkı e-posta gibi birçok istemciyi destekleyebilen açık bir protokoldür.
- Ethereum Follow Protocol (opens in a new tab) - Ethereum Follow Protocol, ENS ve SIWE'yi tamamlayarak modüler bir Ethereum kimlik yığını vizyonunu ilerleten, Ethereum hesapları için tamamen merkeziyetsiz bir zincir içi sosyal grafiktir.
- Ethereum Comments Protocol (opens in a new tab) - Düşüncelerinizi zincir içine taşımak için Ethereum üzerinde yeni, programlanabilir bir sosyal içerik ilkeli (primitive).
Ethereum üzerindeki Web2 sosyal ağları
Blokzincir teknolojisini sosyal medyaya dahil etmeye çalışanlar sadece yerel sosyal platformları değildir. Birçok merkezi platform da Ethereum'u altyapılarına entegre etmeyi araştırıyor veya denemiş durumda:
Brave Browser
-
Brave, dijital reklamcılıkta ve içerik oluşturucu desteğinde devrim yaratmak için Ethereum üzerinde oluşturulmuş bir ERC-20 Token'ı olan Basic Attention Token'ı (BAT) (opens in a new tab) tarayıcı ekosistemine entegre etti.
-
Brave Ödülleri (Brave Rewards) programı (opens in a new tab), kullanıcıların gizliliğe saygılı reklamları görüntüleyerek BAT kazanmalarına ve ardından dikkat süresine bağlı olarak YouTube, Twitter ve GitHub gibi çeşitli platformlardaki web sitelerine ve içerik oluşturuculara otomatik olarak katkıda bulunmalarına olanak tanır.
-
İçerik oluşturucular, bu katkıları doğrudan Ethereum cüzdanlarına almak için Brave onaylı içerik oluşturucuları (opens in a new tab) olarak kaydolabilir ve geleneksel web platformları ile blokzincir tabanlı para kazanma arasında bir köprü oluşturabilirler.
-
BAT Token'ları Ethereum blokzincirinde bağımsız olarak bulunur ve kullanıcıların kazanıldıktan sonra bunları kişisel cüzdanlara veya borsalara transfer etmelerine olanak tanır.
Audius Müzik Platformu
-
Audius (opens in a new tab), sanatçıları doğrudan hayranlarla buluşturmak için Ethereum blokzincir teknolojisini kullanan bir müzik akış platformudur.
-
Platform, mülkiyet hakları ve AUDIO Token'ı (opens in a new tab) için blokzincirden yararlanırken içeriğin IPFS'te depolandığı hibrit bir merkeziyetsiz mimariye sahiptir.
-
Audius, TikTok ile bir ortaklık (opens in a new tab) kurarak Web3 işlevselliğini ana akım kitlelere taşıdı ve sanatçıların blokzincir teknolojisi aracılığıyla içeriklerinden para kazanmalarına olanak tanıdı.
-
Platformun teknik detayları, Ethereum altyapısı üzerine nasıl inşa edildiklerini gösteren tanıtım belgelerinde (whitepaper) (opens in a new tab) mevcuttur.
Sorare Fantezi Sporları
-
Sorare (opens in a new tab), kullanıcıların resmi NFT oyuncu kartlarını toplamasına, takas etmesine ve bunlarla oynamasına olanak tanıyan Ethereum üzerine inşa edilmiş bir fantezi spor platformudur (opens in a new tab).
-
Oyuncu kartları, Ethereum blokzincirinde doğrulanabilir NFT'lerdir ve platformun akıllı sözleşmeleri Etherscan (opens in a new tab) üzerinde görüntülenebilir.
-
Sorare, geleneksel fantezi sporları oynanışını dijital varlıkların blokzincir mülkiyetiyle birleştirerek ana akım spor hayranlarına Ethereum fonlama (opens in a new tab) işlevselliğini getiriyor.
Twitter/X (Kripto Bahşişi)
Twitter (opens in a new tab) (şimdi X), içerik oluşturucuların para kazanmasını ve dijital kimlik doğrulamasını geliştirmek için blokzincir teknolojisini birden fazla yolla bünyesine kattı:
- Kripto Bahşişi: Platform, kullanıcıların Strike gibi Ethereum tabanlı cüzdanlar aracılığıyla ödeme göndermesini sağlayan Ethereum bahşişini (opens in a new tab) entegre etti.
X, blokzincir özelliklerini entegre ederek Web2 sosyal deneyimleri ile merkeziyetsiz dijital mülkiyet arasındaki boşluğu dolduruyor.
Daha fazla bilgi
Makaleler
- Sosyal medyayı merkeziyetsizleştirmek: Web3 sosyal yığınına bir rehber (opens in a new tab) - Coinbase Ventures
- Sosyal Ağlar Bir Sonraki Büyük Merkeziyetsizlik Fırsatıdır (opens in a new tab) — Ben Goertzel
- Web3, merkeziyetsiz, topluluk destekli sosyal ağların vaadini taşıyor (opens in a new tab) — Sumit Ghosh
- Blokzincir Sosyal Medya Ortamına Genel Bir Bakış (opens in a new tab) — Gemini Cryptopedia
- Blokzincir Sosyal Medya Gizliliğini Nasıl Çözebilir? (opens in a new tab) — Prableen Bajpai
- Sosyal Ağlar İçin Yeterli Merkeziyetsizlik (opens in a new tab) — Varun Srinivasan
Videolar
- Merkeziyetsiz Sosyal Medya Açıklandı (opens in a new tab) — Coinmarketcap
- DeSo Blokzinciri Sosyal Medyayı Merkeziyetsizleştirmek İstiyor (opens in a new tab) — Bloomberg Technology
- Balaji Srinivasan, Vitalik Buterin ve Juan Benet ile Merkeziyetsiz Sosyal Medyanın Geleceği (opens in a new tab) — ETHGlobal