Sizin verileriniz, sizin kurallarınız
Ethereum, yağmacı veri çıkarma ekonomisine karşı bir sığınak teknolojisi olmayı hedeflemektedir. Gizlilik veya neyi, kime, kendi şartlarınıza göre ifşa edeceğinizi seçme özgürlüğü, Ethereum'un desteklemek için inşa edildiği dijital öz-egemenliğin bir temelidir.
Ethereum, gizliliği niş bir özellik olarak değil, güvenli, küresel, eşler arası bir koordinasyon katmanı için temel bir altyapı olarak kabul eder.
Bugün Ethereum'da, gizliliği koruyan kimlik doğrulama ve gizli oylamadan gizli işlemlere ve uyumluluk bilincine sahip uygulamalara kadar, gizliliği ağın varsayılanı yapma yol haritasına sahip gelişmiş bir gizlilik araçları ekosistemi bulunmaktadır.
“Gizlilik, her şeyin tamamen gizlenmesi demek değildir. Özgürlük ve gerçek rıza ile ilgilidir: Hangi bilgilerin kime, kişinin kendi şartlarına göre ifşa edileceğini seçmek. Günlük hayatımızda, başkalarıyla etkileşimde bulunmak veya yavaş yavaş güvene dayalı ilişkiler kurmak için genellikle bilgileri ifşa eder veya kendimizle ilgili iddiaları kanıtlarız.
Bununla birlikte, son kullanıcıların ifşalarını her zaman seçici bir şekilde müzakere etmeleri gerektiğine ve bunun yalnızca serbestçe erişilebilen, koşulsuz bir gizlilik temeli üzerinde desteklenmesi gerektiğine inanıyoruz.”
Zorluk: Herkese açık blokzincirlerde gizlilik
Ethereum gibi herkese açık blokzincirler, değişmez, tamamen şeffaf defterler olarak çalışır. Şeffaflıkları, dünya çapındaki binlerce bağımsız bilgisayarın merkezi bir otoriteye güvenmeden işlemleri güvenli bir şekilde işlemesine, durumu doğrulamasına ve uygulamalara güç sağlamasına olanak tanır.
Ethereum şeffaf ve herkese açık bir ağ olduğundan, her zincir içi eylem defteri inceleyen herkes tarafından görülebilir. Ethereum, etkinliği yasal bir kimlik yerine bir açık anahtara bağlayarak takma ad sunsa da, etkinlik kalıpları hassas bilgileri ortaya çıkarmak ve potansiyel olarak kullanıcıları tanımlamak için analiz edilebilir.
Blokzincir etkileşimleri de dahil olmak üzere çoğu internet trafiği, gizlilik ve meta veri riskleri getiren merkezi darboğazlardan akar. Kullanıcılar ve ağ arasında yer alan aracılar, işlem verilerini sızdırabilir, alışkanlıkların profilini çıkarabilir, finansal eylemlerin önüne geçebilir veya internet protokolü adreslerine dayalı olarak hizmeti yavaşlatabilir.
Çıkarım direnci, bu merkezi bağlantı noktalarını ortadan kaldırmak için tasarlanmış mimari bir ilkedir. Ethereum bugün kullanıcılar için gizliliği koruyan birçok çözüme ev sahipliği yapsa da, ağ düzeyinde gizlilik olmadan bu araçlar ağa hala savunmasız darboğazlar üzerinden bağlanabilir. İsteğe bağlı uygulama katmanı gizlilik araçları da aktif bir katılım seçimi gerektirir ve kullanıcıyı giriş noktasında gözetime maruz bırakır. Gerçek gizlilik, gizliliğin varsayılan olarak pratik ve her yerde bulunmasını gerektirir.
Ethereum'un "varsayılan olarak gizlilik" geçişi
Ethereum Vakfı araştırmacıları, Ethereum'un dağıtık Ar-Ge ekosisteminden üç temel yol haritası önceliğini bir araya getirdi (yeni sekmede açılır):
- Özel okumalar: Kullanıcıların gözetim veya meta veri sızıntısı olmadan Ethereum ağını sorgulayabilmesi, gezinebilmesi ve Ethereum uygulamalarıyla kimlik doğrulaması yapabilmesi için ağ düzeyinde gizliliği iyileştirin.
- Özel yazmalar: Ödemeler, oy kullanma, bir uygulama kullanma veya transfer yapma gibi etkinlikleri istenmeyen ifşalara karşı güvence altına alarak, özel zincir içi eylemlerin herkese açık olanlar kadar ucuz ve kolay olmasını sağlamak.
- Özel kanıtlama: Ethereum'u, herhangi bir verinin özel, kriptografik kanıtlarını sağlamanın tüketici sınıfı donanımlarda erişilebilir olduğu bir platform haline getirerek, kullanıcıların verimli sıfır bilgi ispatı üretimi yoluyla gereksiz kişisel bilgileri ifşa etmeden uygunluğu veya kimliği doğrulamasına olanak tanımak.
Bugün Ethereum'da dijital gizliliğinizi korumak
Ethereum, programlanabilir kriptografi için lider blokzincir platformudur. Dijital kimliği korumak, gizli oylamayı güvence altına almak ve gizli koordinasyon ile eşler arası etkileşimleri sağlamak için kriptografiden yararlanan, gizliliği koruyan sağlam bir uygulama ekosistemi Ethereum üzerine inşa edilmiştir.
Erken dönem zincir içi çözümler temel gizlemeye dayanırken, günümüzün çerçeveleri gerektiğinde uyumluluk doğrulaması sağlamak için katı gizliliği seçici ifşa ile dengeler.
Gizliliği koruyan dijital kimlik
Söz konusu dijital kimlik olduğunda kriptografik gizlilik ihtiyacı açıktır. Standart internet yöntemleri, kullanıcıların yalnızca standart bir sosyal medya hesabı oluşturmak, bilet almak veya kısıtlanmış internet içeriğine erişmek için devlet tarafından verilmiş kimlikleri (ehliyet veya pasaport gibi) yüklemelerini veya biyometrik tarama göndermelerini gerektirir. Hassas, redakte edilmemiş belgelerin üçüncü taraf doğrulama şirketlerine yüklenmesi, güvenlik ihlalleri için yüksek değerli hedefler olan merkezi kimlik havuzları oluşturur.
Bu yaklaşımdaki bir kusur, kimlik tespiti ile doğrulamanın birbirine karıştırılmasıdır. Çevrim içi bir platformun, bir kullanıcının bir yaş sınırını karşılayıp karşılamadığını belirlemek için yasal adını, ev adresini veya tam doğum tarihini (kimlik tespiti) bilmesine gerek yoktur; yalnızca bu gerçeğin inkar edilemez matematiksel kanıtını (doğrulama) gerektirmelidir.
Ethereum'da gizliliği koruyan dijital kimlik sistemleri oluşturmak için sıfır bilgi ispatları (ZKP'ler) kullanılır. ZKP, bir tarafın (kanıtlayıcı) diğer tarafa (doğrulayıcı) belirli bir ifadenin doğru olduğunu, ifadenin arkasındaki verilerin hiçbirini ifşa etmeden kanıtlamasına olanak tanıyan kriptografik bir yöntemdir; örneğin, pasaport ayrıntılarını ifşa etmeden vatandaşlığı kanıtlamak.
İş başında ZKP + Kimlik: Ethereum üzerinde Bhutan Ulusal Dijital Kimliği (NDI)
Kimlik yönetimi sistemleri için ZKP kullanımının gerçek dünyadaki bir örneği, Ethereum üzerine inşa edilen Bhutan Krallığı'nın Ulusal Dijital Kimlik (NDI) sistemidir. Bhutan'ın NDI'si, vatandaşların kimliklerindeki hassas kişisel verileri ifşa etmeden “Ben bir vatandaşım” veya “18 yaşından büyüğüm” gibi kendileri hakkındaki gerçekleri kriptografik olarak kanıtlamalarına olanak tanımak için ZKP'leri kullanır.
Merkeziyetsiz Kimlik vaka çalışmasında Bhutan NDI hakkında daha fazla bilgi edinin
Gizliliğini koruyan kimlik uygulamaları
Oylama, yönetişim ve gizli oy hakkı
Merkeziyetsiz kimlik bireyin özerkliğini güvence altına alıyorsa, merkeziyetsiz yönetişim de topluluğun özerkliğini güvence altına alır. Dijital kooperatiflere ve merkeziyetsiz otonom organizasyonlara (DAO'lar) katılım arttıkça ve daha fazla devlet aktörü elektronik oylama seçeneklerini benimsedikçe, şeffaf olmayan, merkezi sağlayıcılara güvenmeden kamuya açık olarak doğrulanabilir kalan dijital oylama mekanizmalarına olan ihtiyaç artmıştır.
Ethereum gibi açık kaynaklı blokzincirler, seçim şeffaflığını ve verimliliğini artırma potansiyeline sahiptir:
- Seçim sürecindeki verileri kamuya açık olarak doğrulanabilir hale getirerek şeffaflığı artırmak
- Dijital erişim yoluyla katılımı artırmak
- Oyların sayılması ve doğrulanması sürecini önemli ölçüde kolaylaştırmak
Ancak herkese açık blokzincirlerin tam şeffaflığı, açık gizlilik riskleri getirir. Defter şeffaf olduğu için her oy ifşa edilir; hesaplar takma adlı olsa da, tüm işlem geçmişleri ve potansiyel olarak tanımlanabilir zincir içi etkinlikleri, oylama kayıtları ve kurumsal veya siyasi pozisyonlarla olası bağlantılar dahil olmak üzere herkes tarafından görülebilir. Bir işveren, politikacı veya düşman bir devlet aygıtı, bir bireyin zincir içinde tam olarak nasıl oy kullandığını doğrulayabilirse, bir seçimin bütünlüğü çöker.
Sıfır bilgi ispatları, zincir içi oylamanın şeffaflığını, doğrulanabilirliğini ve verimliliğini gizli oylamanın kriptografik garantisiyle birleştirerek Ethereum'da gizliliği koruyan oylama sistemleri için altyapı sağlar.
Ethereum'un zk ilkelleri üzerine inşa edilen altyapı, bugün dünya çapında insan haklarını aktif olarak güvence altına almaktadır. ZKP'leri, biyometrik pasaportları ve Merkle ağacı kayıtlarını kullanan bir mobil oylama uygulaması olan Freedom Tool (yeni sekmede açılır), Gürcistan, Rusya ve İran dahil olmak üzere çeşitli ülkelerdeki muhalefet partileri tarafından geliştirilen yüksek riskli gölge seçimlerde, muhalefet anketlerinde ve paralel yönetişim projelerinde kullanılmıştır. Bu ortamlarda, seçmenlerin fiziksel güvenliği, özgürlüğü ve yaşamları, oy gizliliğinin kriptografik garantisine bağlıdır.
Gizlilik olmadan şeffaf oylama, yolsuzluğa açık ortamlar da yaratır. Şeffaf bir zincir içi oylamada, büyük kuruluşlar ve kötü niyetli aktörler seçmen davranışını gerçek zamanlı olarak izleyebilir ve oy satın alma anlaşmalarının yerine getirildiğini matematiksel olarak doğrulayabilir. Ethereum ekosisteminin PSE tarafından geliştirilen açık kaynaklı bir akıllı sözleşmeler ve sıfır bilgi devreleri paketi olan MACI (Minimal Anti-Collusion Infrastructure) (yeni sekmede açılır), rüşvet ve gizli anlaşma riskini en aza indirirken Ethereum üzerinde seçim araçları oluşturmak için kullanılabilecek özel, zincir içi bir oylama sistemidir. MACI, bir hesabın üçüncü bir tarafa nasıl oy verdiğini kanıtlayan kriptografik bir “makbuz” üretmeyi matematiksel olarak imkansız hale getirerek oy satın alma ekonomik teşvikini ortadan kaldırır.
Özel oylama ve yönetişim uygulamaları
Özel birliktelik ve iletişim
Dijital öz-egemenlik, özel, izinsiz iletişim ve örgütlenme yeteneği gerektirir. Merkezi sosyal iletişim platformlarının gizliliği istismar etmekten kâr elde ettiği bir gerçeklikte, kullanıcıların meta verilerini ve iletişimlerini yerel olarak koruyan merkeziyetsiz alternatiflere ihtiyacı vardır.
Unutmayın: Gizlilik kritiktir
Merkeziyetsizlik tek başına yeterli değildir; güçlü gizlilik garantileri olmadan, şeffaf açık ağlar kullanıcı ilişkilerini ve grup üyeliklerini ifşa edebilir. Merkeziyetsiz altyapıyı kriptografik gizlilikle birleştirmek, hiçbir tekil varlığın insan bağlantısını kontrol edememesini, sansürleyememesini veya bundan para kazanamamasını sağlar.
İnsanları Ethereum tabanlı gizlilik araçlarına geçirmek, veri ve anonimlikten ödün vermeden eski kimlikler arasında köprü kurmayı gerektirir. Gelişmekte olan bir çözüm, kimliği ifşa etmeden yetkili bir listedeki üyeliği kanıtlamak için kriptografik bir araç olan ve aynı zamanda çifte imzalama veya spam göndermeyi önleyen (örneğin, bir kullanıcının birden fazla oy kullanmasını veya bir foruma anonim olarak spam göndermesini engellemek) Web2-ID sıfırlayıcılarıdır (nullifiers). Kullanımları daha önce gelişmiş zincir içi beceriler gerektirse de, bugün doğrulanabilir vOPRFs protokolü ile birleştirildiğinde, teknik olmayan kullanıcılar bir Google e-posta adresi veya bir GitHub hesabı gibi mevcut internet kimliklerine kolayca bağlanabilir.
Bir bireyin Ethereum'da gizliliği korurken Ethereum tabanlı olmayan belirli niteliklere sahip olduğunu kanıtlama yeteneği, katılımcıları deşifre etme kontrolüne sahip merkezi aracılara güvenmeden anonim ihbar, takma adlı kurumsal forumlar ve güvenli dijital örgütlenme sağlayabilir. Uygulamadaki bir örnek, kullanıcıların hangi verilerin paylaşılacağı üzerinde tam kontrolü elinde tutarken web verileri hakkındaki gerçekleri üçüncü taraflara kanıtlamalarına izin vermek için kriptografi kullanan açık kaynaklı bir Kütüphane olan TLSNotary (yeni sekmede açılır)'dir. TLSNotary ile oluşturulan uygulamalar, kullanıcıların banka bakiyelerinden ücretli aboneliklere ve Spotify dinleme geçmişine kadar herhangi bir web sitesindeki gerçekleri kanıtlamalarına olanak tanır; ya yalnızca sağlamak istedikleri veri alanlarını paylaşırlar ya da verileri ifşa etmeden bir gerçeği kanıtlamak için ZKP'leri kullanırlar.
Özel örgütlenme uygulamaları
Dijital eşler arası işlemleri korumak
Günlük satın alımların, bağışların ve finansal ilişkilerin gizli kalmasını sağlayan finansal gizlilik, bireyleri ekonomik gözetimden, ayrımcılıktan ve hedeflenen sömürüden korur.
Standart bir Ethereum işlemi eşler arasıdır ve takma adla yapılır, ancak aynı zamanda herkese açık deftere kalıcı olarak kaydedilir. Alice'in açık adresi düzenli olarak Bob'un açık adresine işlemler gönderiyorsa, Blokzincir'i analiz eden herkes Alice ve Bob'un devam eden bir finansal ilişkisi olduğunu söyleyebilir.
Gizli adresler (Ethereum standardı ERC-5564 (yeni sekmede açılır) altında resmileştirilmiştir) bu şeffaf korelasyonu hafifletir. Alice, Bob'a ödeme yapmak istediğinde, Cüzdan yazılımı, Alice'in fon gönderdiği benzersiz, tek seferlik bir hedef adres oluşturmak için Bob'un gizli meta adresini kullanır. Dışarıdan bir gözlemciye, Alice fonları rastgele, daha önce hiç kullanılmamış bir Hesaba göndermiş gibi görünür.
Gizli adres uygulamaları
Ethereum'daki ödemeler hakkında bilgi edininKarıştırma protokolleri ve gizlilik havuzları
Gizli adreslerin ötesinde, ister eşler arası gönderim, ister bir uygulamaya para yatırma, ister bir cüzdana para çekme veya kendi hesaplarınız arasında fon transferi olsun, transferleri ve işlemleri korumanın bir başka yolu da fonların kaynağı ile hedefi arasındaki görünür zincir içi bağlantıyı koparan protokollerdir.
Erken dönem gizlilik çözümleri, yapılandırılmamış karıştırma protokolleri (veya karıştırıcılar) şeklini aldı. Karıştırıcılar, kullanıcıların ortak bir havuza fon yatırmasına ve ardından bu fonları yeni bir adrese çekmesine olanak tanıyarak kaynak ile hedef arasındaki bağlantıyı koparır.
Uyumlulukla ilgili zorluklar gizlilik havuzlarının geliştirilmesine yol açtı. Bu sistemler doğrulamayı giriş noktasından çıkış noktasına kaydırır. Havuz, gizlilik kümesini en üst düzeye çıkarmak için tüm mevduatları kabul eder, ancak kullanıcılar para çektiklerinde, fonlarının 'temiz' bir mevduat alt kümesinden geldiğini kriptografik olarak kanıtlamalıdır.
Uyumluluk kanıtı temel olarak iki model aracılığıyla elde edilir:
- Masumiyet kanıtı (POI) / dışlayıcı anlambilim: POI modelinde bir kullanıcı, belirli mevduatının bilinen kötü niyetli adreslerin (örneğin, yaptırım uygulanan cüzdanlar veya bilinen bilgisayar korsanı adresleri) önceden tanımlanmış bir engelleme listesiyle kesişmediğini gösteren bir sıfır bilgi ispatı oluşturur. Kullanıcı, gerçek kimliğini, belirli para yatırma miktarını veya işlem geçmişini ifşa etmeden kötü bir aktör olmadığını kanıtlar.
- İlişkilendirme kümesi sağlayıcıları (ASP) / kapsayıcı anlambilim: ASP'ler, kullanıcıların para çekmeden önce fonlarının güvenilir bir ASP tarafından derlenen izin verilen bir alt kümeye ait olduğunu kanıtlamalarını gerektirir. ASP, mevduatları izler, İşleminizi Tanıyın (KYT) taraması gerçekleştirir ve cüzdanları KYC durumu veya yasa dışı davranışın olmaması gibi değişkenlere göre kategorize eder.
Programlanabilir uyumluluk, gizlilik havuzlarının günlük kullanıcılar için işlem gizliliğini korurken yasa dışı istismarı etkili bir şekilde caydırmasına olanak tanır.
Özel işlem uygulamaları
Programlanabilir gizlilik ve katman 2 ağları
Gizli adresler ve gizlilik havuzları temel varlık transferlerini korur, ancak merkeziyetsiz bir borsada token ticareti yaparken, bir borç verme protokolünden varlık borç alırken veya merkeziyetsiz yönetişime katılırken söz konusu olan karmaşık Akıllı sözleşme mantığını korumaz.
Gizlilik odaklı katman 2 ağları, Ethereum Ana Ağı'nın güvenliğini devralırken hesaplama için özel bir ortam sağlar. Bu ağlardan bazıları, binlerce işlemi zincir dışı olarak bir araya getiren, temel işlem verilerini ifşa etmeden geçerliliklerinin kriptografik bir kanıtını oluşturan ve bu kanıtı Ethereum'a gönderen sıfır bilgi toplamaları (ZK-rollups) kullanır.
ZK-rollups, Ethereum'un ağ kapasitesini ölçeklendirir ve Ethereum ana ağının güvenlik garantilerini korurken gizli merkeziyetsiz finans (DeFi), özel kimlik onayları ve uyumluluk bilincine sahip uygulamalar için gerekli seçici ifşa mekanizmalarını sunar.
Aztec gibi programlanabilir gizliliğe odaklanan L2'ler, geliştiricilerin özel akıllı sözleşmeler dağıtmasına olanak tanır. İç durum, kullanıcı bakiyeleri, kimlik verileri ve iş mantığı matematiksel olarak kamuoyunun görüşünden korunur ve kullanıcının yerel cihazında gizli verileri işleyen bir Özel Yürütme Ortamı (PXE) çalışır. Herkese açık Aztec Sanal Makinesi, uygulamaların bu doğrulanabilir istemci tarafı özel verilerini paylaşılan genel defter durumuyla karıştırmasına olanak tanır.
Gizlilik odaklı Ethereum katman 2 ağları
- Aztec (yeni sekmede açılır) - Ethereum üzerinde özel yürütme ve özel duruma, genel yürütme ve genel duruma ve Ethereum Ana Ağı ile özel etkileşimlere izin veren gizlilik öncelikli bir L2.
- Fairblock Network (yeni sekmede açılır) - Gizli finans, kurumlar için gizli yürütme ortamları ve özel yapay zekaya odaklanan, açık finans için bir gizlilik L2'si.
- Silent Data (yeni sekmede açılır) - Özel uygulamaları ve tokenlaştırma platformlarını dağıtmak için bir platform olarak çalışmaya odaklanan, özel verilerin zincir içi doğrulanması ve programlanabilir gizlilik için gizlilik özellikli bir L2.
- Starknet (yeni sekmede açılır) - Özel uygulamalar ve kullanım durumları oluşturmak için modüler bir ekosisteme sahip, izinsiz, merkeziyetsiz bir ZK-Rollup.
Seçici ifşa
Seçici ifşa, kullanıcıların verilerinin geri kalanını gizli tutarken belirli, doğrulanabilir bilgi parçalarını seçilen taraflarla kriptografik olarak paylaşma yeteneğidir. Ethereum ekosistemi genelinde seçici ifşa, kullanıcı özerkliğini gerçek dünyadaki uyumluluk yetenekleriyle dengelemek için temel bir standart haline gelmektedir.
- Gizli adres kullanıcıları, isteğe bağlı olarak muhasebeciler veya vergi yazılımı gibi yetkili üçüncü taraflarla bir görüntüleme anahtarı paylaşabilir ve fonları üzerindeki kontrolden ödün vermeden yasal (veya işlevsel) olarak gerekli olan yerlerde şeffaflık sağlayabilir.
- Gizlilik havuzları, kullanıcıların DeFi'de özgürce etkileşimde bulunmasına, temiz fonlar çekmesine ve denetçiler ile vergi kayıtları için isteğe bağlı kriptografik uyumluluk kanıtları (POI'ler gibi) oluşturmasına olanak tanır.
- Merkeziyetsiz kimlik sistemlerinde seçici ifşa, bireylere kişisel tanımlayıcılara erişimi kontrol etme yeteneği verir; örneğin, tam doğum tarihlerini ifşa etmeden bir yaş şartını karşıladıklarını kanıtlamak veya isteğe bağlı olarak kişisel tanımlayıcıların yalnızca belirli alanlarını ifşa etmek gibi.
Seçici ifşa, gizliliği korumak ile sistemik bütünlüğü sürdürmek arasında bir köprü görevi görür.
Sırada ne var
Bugün Ethereum'un manzarası, bireylere işlemler, kimlik, oylama, iletişim, uygulama oluşturma ve daha fazlası için uygulama katmanı gizlilik çözümleri sunmaktadır. Ethereum'daki gizlilik ekosistemi, modern interneti tanımlayan çıkarımcı veri uygulamalarına çalışan alternatifler sunar.
Küresel olarak erişilebilir, finansal olarak şeffaf ve sansüre dirençli bir Dünya Bilgisayarı, matematiksel olarak garanti edilen gizlilik olmadan eksiktir. Ethereum'un yol haritası, meta verileri sızdırabilecek ve kullanıcıları ifşa edebilecek altyapı darboğazlarını kapatarak yerel gizliliği tam olarak entegre etmeyi amaçlamaktadır.
Uygulamalı kriptografi, erişilebilir sıfır bilgi ispatları ve merkeziyetsiz açık kaynaklı ağlar, daha özgür, daha güvenli bir dijital dünya için kanıtlanmış yapı taşlarıdır. Ağ yükseltmeleri dağıtıldıkça ve geliştiriciler gizliliği koruyan SDK'ları ve araç setlerini giderek daha fazla kullandıkça, Ethereum gizliliği evrensel varsayılan haline getirmeye daha da yaklaşmaktadır.
Önerilen okumalar
- Yaş Doğrulamasının 10 (Pek De) Gizli Olmayan Tehlikesi (yeni sekmede açılır) - Electronic Frontier Foundation
- Amerikan Ağı: 21. Yüzyılda Veriye Dayalı Sınır Dışı Etme (yeni sekmede açılır) - Georgetown Hukuk Merkezi Gizlilik ve Teknoloji
- Dijital Çağda Gizliliği Savunmak: 2026 Veri Gizliliği Günü İçin Yansımalar (yeni sekmede açılır) - Harvard Kennedy School
- Facebook/Cambridge Analytica: Gizlilik dersleri ve ileriye dönük bir yol (yeni sekmede açılır) - MIT İnternet Politikası Araştırma Girişimi
- Gizlilik (yeni sekmede açılır) - Electronic Frontier Foundation
- Özel Masumiyet Kanıtları | Wiki (yeni sekmede açılır) - Railgun
- Gizli Adresler (ERC-5564) Kullanarak Ethereum'da Özel İşlemler (yeni sekmede açılır) - QuickNode Kılavuzları
- PSE Yol Haritası: 2025 ve Ötesi (yeni sekmede açılır) - Fellowship of Ethereum Magicians
- Gözetim Öz Savunma Çalma Listesi: Telefonunuzu Tanıma (yeni sekmede açılır) - Electronic Frontier Foundation
- Gözetim Teknolojileri (yeni sekmede açılır) - Electronic Frontier Foundation
- Amerika Kıtası'nda Keyfi Dijital Gözetimle Mücadele (yeni sekmede açılır) - Electronic Frontier Foundation
- Gizliliğe Doğru Bir Adım Atın: Dijital Ayak İzlerini Anlamak (yeni sekmede açılır) - Internet Society
- Gözetim Kapitalizmi Çağı: Yeni Güç Sınırında İnsanlığın Geleceği İçin Mücadele (yeni sekmede açılır) - Shoshana Zuboff
- 'The Great Hack': Cambridge Analytica buzdağının sadece görünen kısmı (yeni sekmede açılır) - Uluslararası Af Örgütü
- Neden gizliliği destekliyorum (yeni sekmede açılır) - Vitalik Buterin
- zkID (yeni sekmede açılır) - PSE












