DeFi: वित्ताचे भविष्य स्पष्ट केले

फायनेमॅटिक्स द्वारे एक स्पष्टीकरण ज्यामध्ये विकेंद्रित वित्त (DeFi) चे भविष्य, सध्याच्या वित्तीय प्रणालीशी त्याची तुलना, DeFi सोडवत असलेल्या समस्या, त्याच्या वाढीचे मेट्रिक्स आणि इथेरियमवर समांतर वित्तीय परिसंस्था निर्माण करण्याची त्याला संधी आहे का, यावर चर्चा केली आहे.

ही ट्रान्सक्रिप्ट फायनेमॅटिक्सने प्रकाशित केलेल्या मूळ व्हिडिओ ट्रान्सक्रिप्टची (opens in a new tab) एक सुलभ प्रत आहे. वाचनीयतेसाठी यात थोडे संपादन केले आहे.

आर्थिक नवकल्पनांचे एक शतक (0:00)

आज आपण जी वित्तीय प्रणाली पाहतो ती अनेक दशकांच्या तांत्रिक प्रगतीतून गेली आहे. वित्त अधिक कार्यक्षम बनवण्याचे सुरुवातीचे प्रयत्न 1920 च्या दशकात अकाउंटिंग मशीन्स आणि पंच कार्ड्सच्या परिचयाने सुरू झाले. यानंतर मेनफ्रेम संगणकांचा उदय झाला ज्याने 1950 च्या दशकात आणि त्यानंतर बँकिंग प्रणालीला लक्षणीय गती दिली.

पुढची क्रांती म्हणजे ATM आणि क्रेडिट कार्ड्सचा शोध, जे 1970 च्या दशकात लोकप्रिय होऊ लागले. तसेच 1970 च्या दशकात, वित्तीय प्रणालीचा आणखी एक महत्त्वाचा घटक — शेअर बाजार — एका आमूलाग्र बदलातून जाऊ लागला. मॅन्युअल ऑर्डर एंट्री आणि गोंगाट करणाऱ्या ट्रेडिंग पिट्सची जागा हळूहळू संगणक आणि अल्गोरिदम घेऊ लागले.

1990 च्या दशकापासून, इंटरनेटच्या वाढत्या वापरामुळे, वित्ताच्या संगणकीकरणाला प्रचंड गती मिळाली. बँक खात्यांमध्ये प्रवेश करणे, वायर ट्रान्सफर करणे, शेअर्स खरेदी करणे — ही सर्व कामे आता आपल्या घरबसल्या करणे शक्य झाले.

त्यानंतर फिनटेक क्रांती आली. PayPal, Robinhood, TransferWise, Revolut आणि इतर फिनटेक स्टार्टअप्सनी इतर बिगर-वित्तीय टेक कंपन्यांकडून ओळखला जाणारा 'टेक-फर्स्ट' दृष्टिकोन समजून घेतला आणि त्यांच्या वापरकर्त्यांना वित्तीय सेवांमध्ये अखंड प्रवेश दिला — जो जुन्या आणि गुंतागुंतीच्या बँकिंग युजर इंटरफेसच्या तुलनेत पूर्णपणे वेगळा अनुभव होता.

पारंपारिक वित्तामधील समस्या (2:09)

नवकल्पनांचे एक शतक उलटूनही, वित्तीय प्रणाली परिपूर्णतेपासून खूप दूर आहे:

• शेअर्स, बाँड्स आणि इतर वित्तीय साधनांची अंतिम पूर्तता होण्यासाठी अनेक दिवस लागतात आणि या प्रक्रियेत मोठ्या प्रमाणावर मानवी भांडवलाची आवश्यकता असते
• लाखो, किंबहुना अब्जावधी लोकांवर परिणाम करणारे महत्त्वाचे निर्णय काही मोजक्या विशेषाधिकारप्राप्त लोकांच्या गटाद्वारे बंद दाराआड घेतले जातात
• अब्जावधी डॉलर्सचे बँकिंग घोटाळे घडल्यानंतर अनेक महिन्यांनी किंवा वर्षांनी उघडकीस येतात
• आंतरराष्ट्रीय बँकिंग आणि रेमिटन्स सेवांच्या बाबतीत मोठ्या प्रमाणावर अकार्यक्षमता आणि उच्च खर्च असतो
• वित्तीय सेवांमध्ये असमान प्रवेश, जगभरात अब्जावधी लोकांकडे बँक खाती नाहीत
• अकार्यक्षम प्रक्रिया चालू ठेवण्यासाठी आणि सतत बदलणाऱ्या बँकिंग नियमांचे पालन करण्यासाठी बँका हजारो कर्मचाऱ्यांची नियुक्ती करतात
• नवीन खेळाडूंसाठी प्रवेशाचा अडथळा खूप मोठा आहे, ज्यामुळे मोठ्या प्रमाणावर भांडवल असल्याशिवाय नवीन वित्तीय कंपनी सुरू करणे जवळजवळ अशक्य होते, ज्यामुळे नवकल्पनांना आळा बसतो

संपूर्ण वित्तीय पायाभूत सुविधा ही प्रोप्रायटरी तंत्रज्ञान आणि अल्गोरिदमने बनवलेल्या स्वतंत्र प्रणालींची बनलेली असते, जी प्रत्येक कंपनीला शून्यातून तयार करावी लागते. फिनटेक कंपन्यांनी दिलेले सुंदर युजर इंटरफेस केवळ ही वस्तुस्थिती लपवतात की वित्तीय प्रणाली जुन्या आणि अकार्यक्षम पायावर उभी आहे. वापरकर्त्याला जे त्वरित वाटते ते पडद्यामागे पूर्णपणे प्रक्रियेसाठी अनेक दिवस घेऊ शकते. याव्यतिरिक्त, मेनफ्रेम संगणक आल्यापासून वित्तीय प्रणालीचा कणा फारसा विकसित झालेला नाही.

म्हणूनच आपल्याला काहीतरी नवीन हवे आहे — काहीतरी चांगले जे यापैकी काही समस्या सोडवू शकेल.

DeFi म्हणजे काय? (3:58)

येथेच विकेंद्रित वित्त (DeFi) ची भूमिका येते. जुन्या आणि अकार्यक्षम पायाभूत सुविधांवर अवलंबून राहण्याऐवजी, DeFi एक नवीन वित्तीय प्रणाली तयार करण्यासाठी गूढलेखन, विकेंद्रीकरण आणि ब्लॉकचेनच्या सामर्थ्याचा वापर करते. अशी प्रणाली जी पेमेंट्स, कर्ज देणे, कर्ज घेणे आणि ट्रेडिंग यांसारख्या सुप्रसिद्ध वित्तीय सेवांमध्ये अधिक कार्यक्षम, न्याय्य आणि खुल्या मार्गाने प्रवेश देऊ शकते.

• कार्यक्षम — सर्व ऑपरेशन्सची अंतिम पूर्तता जवळजवळ त्वरित होते, मग काउंटरपार्टीज पूर्णपणे भिन्न भौगोलिक ठिकाणी आणि विसंगत कायदे आणि नियमांसह का असेनात. बहुतांश DeFi प्रोटोकॉल मानवी हस्तक्षेपाशिवाय किंवा कमीत कमी हस्तक्षेपासह कार्य करू शकतात.
• न्याय्य — सर्व सेवा पूर्णपणे परवानगीमुक्त आणि सेन्सॉरशिप-प्रतिरोधक आहेत. परवानगीमुक्त, कारण ब्राउझर आणि इंटरनेट कनेक्शन असलेला प्रत्येकजण त्यात प्रवेश करू शकतो. कोणतेही दस्तऐवज पडताळणी नाही, उत्पन्नाचे विवरण देण्याची गरज नाही. राष्ट्रीयत्व किंवा वंश महत्त्वाचा नाही — प्रत्येकाला अगदी समान वागणूक दिली जाते. सेन्सॉरशिप-प्रतिरोधक, कारण इतर कोणतेही पक्ष आपल्याला या सेवांमध्ये प्रवेश नाकारू शकत नाहीत. अगदी अनेक वाईट प्रवृत्तीचे लोकही पुरेशा विकेंद्रित प्रणालीचे नियम बदलू शकत नाहीत.
• खुले — प्रत्येकजण नवीन DeFi ॲप्लिकेशन तयार करू शकतो आणि परिसंस्थेत योगदान देऊ शकतो. पारंपारिक वित्ताच्या विपरीत, नवीन ॲप्लिकेशन्स विद्यमान प्रोटोकॉलचा वापर करू शकतात आणि विद्यमान उपायांवर आधारित नवीन गोष्टी तयार करू शकतात. याव्यतिरिक्त, सर्वकाही पारदर्शक आहे आणि ब्लॉकचेनवर दृश्यमान आहे — ट्रेडिंग व्हॉल्यूम, थकीत कर्जांची संख्या, एकूण कर्ज — हे सर्व ब्लॉकचेनवर खात्रीशीरपणे तपासले जाऊ शकते. त्याहूनही उत्तम म्हणजे, या आकड्यांमध्ये छेडछाड केली जाऊ शकत नाही.

हे सर्व बिटकॉइन आणि इथेरियम आणि त्यांच्या अंतर्निहित तंत्रज्ञानाच्या शोधामुळे शक्य झाले आहे. विशेषतः, एक स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट प्लॅटफॉर्म म्हणून इथेरियम कोणतेही अनियंत्रित वित्तीय ॲप्लिकेशन्स तयार करण्यास अनुमती देते. या वैशिष्ट्यांमुळे, बहुतांश DeFi क्रियाकलापांसाठी इथेरियम हे पसंतीचे ब्लॉकचेन बनले आहे.

DeFi वाढीचे मेट्रिक्स (6:18)

विकेंद्रित वित्त (DeFi) ने अलीकडेच प्रचंड वाढ अनुभवली आहे. काही प्रमुख मेट्रिक्स:

एकूण लॉक केलेले मूल्य (TVL) — हे कर्ज देणे प्लॅटफॉर्म्स, विकेंद्रित एक्सचेंजेस किंवा डेरिव्हेटिव्ह्ज प्रोटोकॉल यांसारख्या विविध DeFi प्रोटोकॉलमध्ये लॉक केलेल्या सर्व टोकन्सचे मूल्य दर्शवते. ही संख्या एप्रिल 2020 मधील एक अब्ज डॉलर्सपेक्षा कमी वरून फेब्रुवारी 2021 मध्ये 32 अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त झाली आहे.

विकेंद्रित एक्सचेंजेसवरील ट्रेडिंग व्हॉल्यूम एप्रिल 2020 मधील सुमारे अर्धा अब्ज डॉलर्सवरून जानेवारी 2021 मध्ये 50 अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त झाला आहे — ही 100 पटीने वाढ आहे.

इथेरियमवर अंतिम पूर्तता झालेले एकूण मूल्य 2020 मध्ये एक ट्रिलियन डॉलर्सपेक्षा जास्त पोहोचले, जे PayPal पेक्षा जास्त आहे.

हे केवळ क्रिप्टोकरन्सीपुरते मर्यादित नाही, जे खूप अस्थिर असू शकतात. यूएस डॉलरसारख्या फियाट चलनांच्या मूल्याचा मागोवा घेणाऱ्या स्टेबलकॉइन्सनी देखील DeFi परिसंस्थेत प्रचंड वाढ अनुभवली. DeFi मधील एक लोकप्रिय स्टेबलकॉइन असलेल्या USDC चे मार्केट कॅप एप्रिल 2020 मधील एक अब्ज डॉलर्सपेक्षा कमी वरून 2021 मध्ये सहा अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त झाले. DAI एप्रिल 2020 मधील 100 दशलक्ष डॉलर्सपेक्षा कमी वरून 2021 मध्ये जवळजवळ दोन अब्ज डॉलर्सवर पोहोचले.

DeFi सोडवत असलेल्या वास्तविक जगातील समस्या (8:00)

विकेंद्रित वित्त (DeFi) चे मूल्य प्रस्ताव अधिक चांगल्या प्रकारे समजून घेण्यासाठी, पारंपारिक वित्तामधील काही सामान्य समस्या पाहूया आणि DeFi मध्ये त्या कशा सोडवल्या जाऊ शकतात ते पाहूया.

प्रसिद्ध GameStop गाथा: काही हेज फंडांनी GameStop स्टॉक (GME) ला प्रमाणाबाहेर शॉर्ट केले आहे हे समजल्यानंतर, WallStreetBets या लोकप्रिय Reddit ग्रुपच्या वापरकर्त्यांनी GME खरेदी करण्यास सुरुवात केली कारण त्यांना वाटले की यामुळे शॉर्ट स्क्वीझ सुरू होऊ शकतो. एका टप्प्यावर, Robinhood आणि इतर काही स्टॉक ब्रोकर्सनी GME आणि इतर काही स्टॉक्स खरेदी करण्याची शक्यता अक्षम करण्याचा वादग्रस्त निर्णय घेतला. युनिस्वॅप सारख्या विकेंद्रित एक्सचेंजवर अशी परिस्थिती शक्यच नाही. प्लॅटफॉर्मच्या ट्रेडिंग क्षमता अक्षम किंवा बदलू शकेल असा कोणीही नाही. वापरकर्त्यांच्या वतीने निर्णय घेणारा कोणताही एकच अधिकारी नाही. DeFi ट्रेडिंगमधील प्रवेशाचे लोकशाहीकरण करते.

ही परिस्थिती आणखी एका समस्येला उघड करते: बंद दाराआड घेतलेले निर्णय. लोकांचा एक गट ट्रेडिंग बंद करण्याचा निर्णय घेतो, किंवा काही बँकर्स लाखो लोकांसाठी सर्वोत्तम व्याजदर कोणता आहे हे ठरवतात. DeFi मध्ये, प्रोटोकॉलद्वारे कॉन्फिगर केलेल्या विशिष्ट मालमत्तेच्या पुरवठा, मागणी आणि जोखीम पॅरामीटर्सच्या आधारावर व्याजदर स्वयंचलितपणे समायोजित केले जातात. जरी काही DeFi कर्ज देणे प्लॅटफॉर्म्स विशिष्ट जोखीम पॅरामीटर्स बदलण्याची परवानगी देत असले तरी, सर्व निर्णय सार्वजनिकरित्या दृश्यमान असतात आणि प्रोटोकॉलचे प्रशासन करणाऱ्या अनेक लोकांद्वारे बदलांवर मतदान केले जाते.

जगभरात पैसे पाठवण्यासाठी बँक ट्रान्सफरच्या मूल्याच्या 10 ते 30 टक्के रक्कम भरण्याबद्दल काय? DeFi मध्ये, तुम्ही त्या खर्चाच्या अगदी कमी भागात USD-आधारित स्टेबलकॉइन्स पाठवू शकता. त्याहूनही उत्तम म्हणजे, ते काही सेकंदात पोहोचतील. वेगवेगळ्या मालमत्तांची अंतिम पूर्तता दिवसांऐवजी सेकंदात मोजली जात असल्याने, काउंटरपार्टी जोखीम लक्षणीयरीत्या कमी होते.

अकाउंटिंग — प्रत्येक रेकॉर्ड ब्लॉकचेनवर सार्वजनिकरित्या उपलब्ध आहे, त्यामुळे अकाउंटिंग खूप सोपे होते आणि बहुधा पूर्णपणे स्वयंचलित केले जाऊ शकते. यामुळे आवश्यक मानवी भांडवल लक्षणीयरीत्या कमी होऊ शकते.

वित्तीय सेवांमध्ये समान प्रवेश — तुम्ही कोण आहात याची DeFi प्रोटोकॉलला पर्वा नसते. ते फक्त पूर्वनिर्धारित नियमांचे पालन करते जे प्रत्येकासाठी अगदी समान असतात.

DeFi ची आव्हाने (10:48)

जरी DeFi आपल्यासमोर एक अद्वितीय मूल्य प्रस्ताव सादर करत असले तरी, ते स्वतःच्या आव्हानांसह येते. हे वापरकर्त्यांवर अधिक जबाबदारी आणते, जे आता खऱ्या अर्थाने त्यांच्या मालमत्तेचे मालक आहेत आणि त्यांनी ती सुरक्षित मार्गाने साठवली आहे याची खात्री करावी लागते. येथे फारसे मार्गदर्शन मिळत नाही, विशेषतः नवीन DeFi प्रोटोकॉलशी संवाद साधताना.

अजूनही काही नियामक धोके आहेत. जरी KYC किंवा AML सारख्या गोष्टी DeFi प्रोटोकॉलमध्येच लागू केल्या जाऊ शकत नसल्या तरी, नियामक वॉलेट प्रदात्यांना किंवा विशिष्ट प्रोटोकॉलसाठी जबाबदार असलेल्या डेव्हलपर टीम्सना त्यांच्या युजर इंटरफेसमध्ये KYC आवश्यकता जोडण्यास भाग पाडण्याचा प्रयत्न करू शकतात.

स्केलिंग ही आणखी एक समस्या आहे ज्याचा सामना करावा लागतो. DeFi च्या लोकप्रियतेमुळे इथेरियमवरील ब्लॉक स्पेससाठी प्रचंड मागणी निर्माण झाली, ज्यामुळे वापरकर्त्यांसाठी उच्च गॅस फी आकारली जाते. 10-डॉलर किंवा अगदी 50-डॉलर युनिस्वॅप व्यवहार खर्चाबद्दल ऐकणे असामान्य नाही. ईथ२ आणि स्तर २ (l2) स्केलिंग उपायांद्वारे स्केलिंगचा आधीच सामना केला जात आहे.

हॅक्स हे DeFi क्षेत्राचे आणखी एक आव्हान आहे, ज्यामुळे विशिष्ट प्रोटोकॉल — विशेषतः नवीन — धोकादायक बनतात. विविध DeFi प्रोटोकॉल वेगवेगळ्या प्रशासन मॉडेल्सचा देखील शोध घेत आहेत, परंतु व्हेल्स आणि मतदारांची उदासीनता या काही सामान्य समस्या आहेत.

तारण नसलेली कर्जे आणि मॉर्गेज हे पारंपारिक वित्ताचे मोठे क्षेत्र आहेत जे DeFi मध्ये लागू करणे थोडे कठीण आहे. सुदैवाने, Aave सारखे प्रोटोकॉल आधीच क्रेडिट अधिकारप्रदान आणि टोकनाइज्ड मॉर्गेज यांसारख्या वेगवेगळ्या शक्यतांचा शोध घेत आहेत.

वित्ताचे भविष्य (12:38)

आव्हाने असूनही, DeFi ही एक अद्वितीय 'झिरो-टू-वन' नवकल्पना आहे आणि यापैकी काही आव्हाने सोडवणे ही केवळ वेळेची बाब आहे. तर जर DeFi ने अशाच प्रचंड वेगाने नवनवीन शोध आणि वाढ करणे सुरू ठेवले तर पारंपारिक वित्ताचे काय होईल?

पारंपारिक वित्ताला वेगाने जुळवून घ्यावे लागेल, अन्यथा ते हळूहळू अप्रासंगिक होण्याचा धोका पत्करत आहेत. इतर सर्व मोठ्या तांत्रिक बदलांप्रमाणेच, ते अनेकदा हळूहळू घडतात आणि नंतर अचानक होतात. आपण कदाचित लवकरच काही प्रस्थापित कंपन्यांना DeFi च्या शक्यतांचा फायदा घेण्याचा प्रयत्न करताना पाहू — उदाहरणार्थ, तरलता वापरून किंवा DeFi प्रोटोकॉलमध्ये अधिक अनुकूल व्याजदर मिळवून. हे बहुधा आधीपासूनच क्रिप्टोमध्ये गुंतलेल्या फिनटेक कंपन्यांपासून सुरू होईल, परंतु काही वर्षांत बँकांनी DeFi वापरताना पाहणे आश्चर्यकारक ठरणार नाही.

पारंपारिक वित्ताची अशी अनेक क्षेत्रे आहेत ज्यांना भविष्यात DeFi मध्ये जाण्याने लक्षणीय फायदा होऊ शकतो. उदाहरणार्थ, शेअर बाजारात पब्लिक जाण्याऐवजी, कंपन्या सिक्युरिटी टोकन्स जारी करू शकतात आणि जागतिक स्तरावर उपलब्ध तरलता वापरू शकतात. याव्यतिरिक्त, या टोकन्समध्ये गुंतवणूक करणारे लोक त्यांना कर्ज देऊ शकतात आणि त्यांच्या गुंतवणुकीवर अतिरिक्त परतावा मिळवू शकतात, किंवा कर्ज घेण्यासाठी तारण म्हणून त्यांचा वापर करू शकतात.

अशीही दाट शक्यता आहे की DeFi वित्तीय प्रणालीचा नवीन कणा बनेल. साध्या युजर इंटरफेससह, बहुतांश लोकांना कदाचित ते वापरत आहेत हे देखील कळणार नाही, जसे की त्यांच्या पारंपारिक ट्रेडिंग ॲप्लिकेशनच्या अंतर्गत काय चालले आहे हे त्यांना माहीत नसते. त्या टप्प्यावर, DeFi फक्त वित्त बनेल — अधिक कार्यक्षम, न्याय्य आणि खुले वित्त.