NFTs म्हणजे काय आणि विकेंद्रित वित्त (DeFi) मध्ये त्यांचा वापर कसा केला जाऊ शकतो?

फायनमॅटिक्स द्वारे एक स्पष्टीकरण ज्यामध्ये इथेरियमवरील नॉन-फंजिबल टोकन्स (NFTs) ची कार्यप्रणाली आणि ते विकेंद्रित वित्त (DeFi) शी कसे जोडले जातात, तसेच टोकन मानके, वापर प्रकरणे आणि NFT-तारण कर्ज देणे यांचा समावेश आहे.

ही ट्रान्सक्रिप्ट फायनमॅटिक्सने प्रकाशित केलेल्या मूळ व्हिडिओ ट्रान्सक्रिप्टची (opens in a new tab) एक सुलभ प्रत आहे. वाचनीयतेसाठी यात थोडे संपादन केले आहे.

फंजिबल विरुद्ध नॉन-फंजिबल (0:00)

"फंजिबल" (fungible) या शब्दापासून सुरुवात करूया. फंजिबल म्हणजे एखाद्या मालमत्तेचे वैयक्तिक युनिट्स एकमेकांशी बदलण्यायोग्य (interchangeable) असतात आणि त्यांच्यात फरक करता येत नाही. फंजिबल मालमत्तेचे एक उत्तम उदाहरण म्हणजे चलन. पाच डॉलरच्या नोटेचे मूल्य नेहमी इतर कोणत्याही पाच डॉलरच्या नोटेइतकेच असते. तुम्हाला कोणती विशिष्ट पाच डॉलरची नोट मिळते याची तुम्ही खरोखर पर्वा करत नाही कारण त्या सर्वांचे मूल्य समान असते.

तथापि, जेव्हा नॉन-फंजिबल मालमत्तेचा विचार केला जातो, तेव्हा प्रत्येक युनिट अद्वितीय असते आणि ते थेट दुसऱ्याने बदलले जाऊ शकत नाही. याचे एक उत्तम उदाहरण म्हणजे विमानाचे तिकीट. जरी विमानाची तिकिटे दिसायला सारखी असली तरी, प्रत्येकावर प्रवाशाचे वेगळे नाव, गंतव्यस्थान, प्रस्थानाची वेळ आणि सीट क्रमांक असतो. एका विमानाच्या तिकिटाची दुसऱ्याशी अदलाबदल करण्याचा प्रयत्न केल्यास काही गंभीर समस्या उद्भवू शकतात.

दुसरे उदाहरण म्हणजे ट्रेडिंग कार्ड्स. जरी ते दिसायला सारखे असले तरी, प्रत्येक कार्डची वैशिष्ट्ये वेगळी असतात. उत्पादनाचे वर्ष किंवा कार्ड कसे जतन केले जाते यासारखे घटक फरक करू शकतात. नॉन-फंजिबल गोष्टीचे एक अत्यंत टोकाचे उदाहरण म्हणजे कलाकृती — उदाहरणार्थ, एखादे चित्र सहसा फक्त एकच मूळ प्रत म्हणून तयार केले जाते.

NFTs चे गुणधर्म (2:13)

आता आपल्याला "नॉन-फंजिबल" म्हणजे काय हे माहित असल्याने, आपण NFTs च्या सर्वात सामान्य गुणधर्मांवर एक नजर टाकूया.

• अद्वितीय (Unique) — प्रत्येक NFT चे वेगवेगळे गुणधर्म असतात जे सहसा टोकनच्या मेटाडेटा मध्ये साठवले जातात
• सिद्ध करण्यायोग्य दुर्मिळता (Provably scarce) — सहसा NFTs ची संख्या मर्यादित असते, ज्याचे एक अत्यंत टोकाचे उदाहरण म्हणजे फक्त एकच प्रत असणे; टोकन्सची संख्या ब्लॉकचेन वर सत्यापित केली जाऊ शकते
• अविभाज्य (Indivisible) — बहुतांश NFTs लहान मूल्यांमध्ये विभागले जाऊ शकत नाहीत, त्यामुळे तुम्ही तुमच्या NFT चा काही भाग खरेदी करू शकत नाही किंवा त्याचे हस्तांतरण करू शकत नाही

प्रमाणित टोकन्सप्रमाणेच, NFTs देखील मालमत्तेच्या मालकीची हमी देतात, सहजपणे हस्तांतरणीय असतात आणि फसवणूक-मुक्त असतात.

टोकन मानके: ERC-20, ERC-721, आणि ERC-1155 (3:17)

जरी स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट प्रोग्रामिंगला समर्थन देणाऱ्या कोणत्याही ब्लॉकचेन वर NFTs लागू केले जाऊ शकत असले तरी, इथेरियम वरील ERC-721 आणि ERC-1155 ही सर्वात उल्लेखनीय मानके आहेत. आपण NFT मानकांमध्ये जाण्यापूर्वी, आपण पटकन ERC-20 ची उजळणी करूया, कारण ते तुलनेसाठी उपयुक्त ठरेल.

ERC-20 हे इथेरियम ब्लॉकचेन वर टोकन्स तयार करण्यासाठी एक सुप्रसिद्ध मानक आहे. उदाहरणांमध्ये USDT किंवा DAI सारख्या स्टेबलकॉइन्सचा आणि LEND, YFI, SNX, आणि UNI सारख्या DeFi टोकन्सचा समावेश होतो. ERC-20 विनिमयक्षम टोकन तयार करण्यास अनुमती देते — या मानकाअंतर्गत तयार केलेले सर्व टोकन्स पूर्णपणे वेगळे न ओळखता येण्याजोगे असतात. तुम्हाला मित्राकडून किंवा एक्सचेंजकडून USDT मिळाले तरी काही फरक पडत नाही; प्रत्येक टोकनचे मूल्य समान असते.

ERC-721 हे नॉन-फंजिबल टोकन्स तयार करण्यासाठीचे मानक आहे. हे असे कॉन्ट्रॅक्ट तयार करण्यास अनुमती देते जे वेगवेगळ्या गुणधर्मांसह ओळखता येण्याजोगे टोकन्स तयार करतात. याचे एक सामान्य उदाहरण म्हणजे प्रसिद्ध CryptoKitties — एक गेम जो व्हर्च्युअल मांजरीची पिल्ले गोळा करण्यास आणि त्यांची पैदास करण्यास अनुमती देतो.

ERC-1155 हे नॉन-फंजिबल टोकन निर्मितीमधील पुढचे पाऊल आहे. हे मानक असे कॉन्ट्रॅक्ट तयार करण्यास अनुमती देते जे फंजिबल आणि नॉन-फंजिबल अशा दोन्ही टोकन्सना समर्थन देतात. हे Enjin द्वारे तयार केले गेले होते, जो ब्लॉकचेन-आधारित गेमिंगवर लक्ष केंद्रित करणारा एक प्रकल्प आहे. World of Warcraft सारख्या अनेक गेम्समध्ये, खेळाडू नॉन-फंजिबल वस्तू — तलवारी, ढाली, चिलखत — आणि सोने किंवा बाणांसारख्या फंजिबल वस्तू दोन्ही ठेवू शकतो. ERC-1155 डेव्हलपर्सना फंजिबल आणि नॉन-फंजिबल दोन्ही टोकन्स परिभाषित करण्यास आणि प्रत्येकाचे किती प्रमाण असावे हे ठरविण्यास अनुमती देते.

NFT वापर प्रकरणे (5:28)

CryptoKitties व्यतिरिक्त, Gods Unchained आणि Decentraland सारखे NFTs चा फायदा घेणारे इतर अनेक लोकप्रिय गेम्स आहेत. Decentraland हे एक मनोरंजक उदाहरण आहे कारण खेळाडू डिजिटल जमिनीचे तुकडे खरेदी करू शकतात जे नंतर पुन्हा विकले जाऊ शकतात किंवा गेममध्ये जाहिरातीची जागा म्हणून देखील वापरले जाऊ शकतात.

इतर उदाहरणांमध्ये Rarible आणि SuperRare सारख्या डिजिटल कलेसाठीच्या बाजारपेठांचा आणि OpenSea सारख्या बाजारपेठांच्या ॲग्रिगेटर्सचा देखील समावेश होतो. दुर्मिळ असलेल्या आणि NFTs म्हणून दर्शविल्या जाऊ शकणाऱ्या गोष्टीचे आणखी एक उदाहरण म्हणजे डोमेन नावे — उदाहरणार्थ, .eth एक्स्टेंशनसह Ethereum Name Service आणि .crypto एक्स्टेंशनसह Unstoppable Domains.

काही NFTs अत्यंत महाग असू शकतात. सर्वात महागडी CryptoKitty, Dragon, 2017 च्या शेवटी 600 ETH ला विकली गेली होती — ज्याची किंमत त्यावेळी सुमारे एक लाख सत्तर हजार डॉलर्स होती. exchange.eth सारख्या दुर्मिळ डोमेन नावांची किंमत पाच लाख डॉलर्सपेक्षा जास्त असू शकते.

DeFi मध्ये तारण म्हणून NFTs (6:48)

जेव्हा विकेंद्रित वित्त (DeFi) चा विचार केला जातो, तेव्हा NFTs विकेंद्रित वित्तासाठी आणखी अधिक क्षमता उघडू शकतात. सध्या, बहुतांश DeFi कर्ज देणे प्रोटोकॉल्स तारण-आधारित आहेत. सर्वात मनोरंजक कल्पनांपैकी एक म्हणजे तारण म्हणून NFTs चा वापर करणे. याचा अर्थ असा की तुम्ही एखादी कलाकृती, डिजिटल जमीन किंवा अगदी टोकनाइज्ड रिअल इस्टेट दर्शवणारे NFT तारण म्हणून देऊ शकाल आणि त्यावर कर्ज घेऊ शकाल.

हे आशादायक वाटते, परंतु यात एक समस्या आहे. Compound किंवा Aave सारख्या प्रमाणित DeFi कर्ज देणे आणि कर्ज घेणे प्लॅटफॉर्म्समध्ये, पुरवलेल्या तारण मूल्याचे मोजमाप प्राईस ओरॅकल्स एकत्रित करून सहजपणे केले जाऊ शकते. हे केंद्रीकृत आणि विकेंद्रित एक्सचेंजेस सारख्या अनेक तरल स्रोतांमधून किमती एकत्रित करतात. जेव्हा NFTs चा विचार केला जातो, तेव्हा विशिष्ट टोकन्ससाठी बाजारपेठा बऱ्याचदा अतरल असतात, ज्यामुळे किंमत शोध प्रक्रिया कठीण होते.

ही समस्या अधिक चांगल्या प्रकारे समजून घेण्यासाठी, कल्पना करा की कोणीतरी 10 ETH ला एक दुर्मिळ CryptoKitty खरेदी केली. हे NFT नंतर तारण म्हणून वापरले जाते, आणि कर्ज घेणारा 1,700 DAI काढतो — असे गृहीत धरून की 10 ETH ची किंमत 3,500 डॉलर्स आहे आणि या विशिष्ट NFT चे कर्ज-ते-मूल्य प्रमाण 50% आहे. यानंतर, जर इतर कोणीही ही विशिष्ट CryptoKitty खरेदी करण्यास तयार नसेल, तर या NFT ची बाजारपेठ अतरल किंवा अस्तित्वात नसलेली बनते. एकमेव गृहितक असे आहे की NFT ची किंमत अजूनही तितकीच आहे जितक्याला ते शेवटचे विकले गेले होते — जे एक सुरक्षित गृहितक नाही, कारण NFTs चे मूल्य खूप वेगाने बदलू शकते.

म्हणूनच NFT-तारण कर्ज देणारे काही प्रकल्प थोडे वेगळे मॉडेल वापरतात: पीअर-टू-पीअर कर्ज. या मार्केटप्लेस मॉडेलमध्ये, कर्ज घेणारे त्यांचे NFTs तारण म्हणून देऊ शकतात आणि कर्ज देणारे कर्ज सुरू करण्यापूर्वी कोणते NFT स्वीकारण्यास तयार आहेत हे निवडू शकतात. तारण म्हणून वापरलेले NFT एका एस्क्रो कॉन्ट्रॅक्ट मध्ये ठेवले जाते, आणि जर कर्ज घेणाऱ्याने वेळेवर कर्जाची रक्कम आणि व्याज न भरल्यास, तर NFT कर्ज देणाऱ्याकडे हस्तांतरण केले जाते. हे क्षेत्र नवीन आहे, परंतु हे मॉडेल वापरणाऱ्या कंपन्यांपैकी एक म्हणजे NFTfi.

आर्थिक उत्पादने म्हणून NFTs (9:32)

तारण म्हणून वापरण्याव्यतिरिक्त, NFTs विमा, बाँड्स किंवा ऑप्शन्स यांसारख्या अधिक जटिल आर्थिक उत्पादनांचे प्रतिनिधित्व देखील करू शकतात. Yearn Finance चे Yinsure हे विमा क्षेत्रात NFT च्या वापराचे एक उत्तम उदाहरण आहे. Yinsure मध्ये, प्रत्येक विमा कॉन्ट्रॅक्ट एका NFT च्या रूपात दर्शविला जातो ज्याचा Rarible सारख्या दुय्यम बाजारात व्यापार देखील केला जाऊ शकतो.

आम्ही अलीकडेच NFT प्रकल्पांद्वारे तरलता खनन सारख्या DeFi-नेटिव्ह संकल्पनांचा वापर होताना पाहण्यास सुरुवात केली आहे. उदाहरणार्थ, Rarible ने त्यांच्या प्लॅटफॉर्मवर NFTs तयार करण्यासाठी, खरेदी करण्यासाठी आणि विकण्यासाठी त्यांच्या वापरकर्त्यांना RARI प्रशासन टोकन्स देऊन बक्षीस देण्यास सुरुवात केली.

वाढती NFT बाजारपेठ (10:30)

100 दशलक्ष डॉलर्सपेक्षा जास्त किमतीच्या NFTs चा व्यापार झाला असून केवळ गेल्या महिन्यातच 6 दशलक्ष डॉलर्सचा व्यापार झाला आहे, त्यामुळे NFT क्षेत्र हे क्रिप्टो मधील सर्वात वेगाने वाढणाऱ्या क्षेत्रांपैकी एक आहे. यात डिजिटल मांजरीच्या पिल्लांपासून ते जटिल आर्थिक उत्पादनांपर्यंत प्रचंड क्षमता आहे.