Sayansi iliogatuliwa (DeSci)

Sayansi iliyogatuliwa (DeSci) ni nini?

Sayansi iliyogatuliwa (DeSci) ni harakati inayolenga kujenga miundombinu ya umma kwa ajili ya kufadhili, kuunda, kupitia upya, kutambua mchango, kuhifadhi na kusambaza maarifa ya kisayansi kwa haki na usawa kwa kutumia mfumo wa .

DeSci inalenga kuunda mfumo ambapo wanasayansi wanahimizwa kushiriki utafiti wao waziwazi na kupokea sifa kwa kazi yao, huku ikiruhusu mtu yeyote kufikia na kuchangia katika utafiti kwa urahisi. DeSci inafanya kazi kutokana na wazo kwamba maarifa ya kisayansi yanapaswa kupatikana kwa kila mtu na kwamba mchakato wa utafiti wa kisayansi unapaswa kuwa wa uwazi. DeSci inaunda mfumo wa utafiti wa kisayansi uliogatuliwa na kusambazwa zaidi, na kuifanya iwe sugu zaidi dhidi ya udhibiti na usimamizi na mamlaka kuu. DeSci inatumai kuunda mazingira ambapo mawazo mapya na yasiyo ya kawaida yanaweza kustawi kwa kugatua ufikiaji wa ufadhili, zana za kisayansi, na njia za mawasiliano.

Sayansi iliyogatuliwa inaruhusu vyanzo mbalimbali vya ufadhili (kutoka , michango ya quadraticopens in a new tab hadi ufadhili wa umma na zaidi), data na mbinu zinazopatikana zaidi, na kwa kutoa motisha kwa urudufishaji.

Juan Benet - Harakati ya DeSci

Jinsi DeSci inavyoboresha sayansi

Orodha isiyo kamili ya matatizo muhimu katika sayansi na jinsi sayansi iliyogatuliwa inavyoweza kusaidia kushughulikia masuala haya

Sayansi iliyogatuliwa	Sayansi ya jadi
Usambazaji wa fedha huamuliwa na umma kwa kutumia mifumo kama vile michango ya quadratic au DAOs.	Vikundi vidogo, vilivyofungwa, na viliyopo katikati hudhibiti usambazaji wa fedha.
Unashirikiana na wenzako kutoka kote ulimwenguni katika timu zenye mabadiliko.	Mashirika ya ufadhili na taasisi za nyumbani huzuia ushirikiano wako.
Maamuzi ya ufadhili hufanywa mtandaoni na kwa uwazi. Mifumo mipya ya ufadhili inachunguzwa.	Maamuzi ya ufadhili hufanywa kwa muda mrefu wa kusubiri na uwazi mdogo. Kuna mifumo michache ya ufadhili.
Kushiriki huduma za maabara hurahisishwa na kuwa wazi zaidi kwa kutumia teknolojia ya .	Kushiriki rasilimali za maabara mara nyingi huwa polepole na hakuna uwazi.
Miundo mipya ya uchapishaji inaweza kuendelezwa inayotumia misingi ya Web3 kwa ajili ya uaminifu, uwazi na ufikiaji kwa wote.	Unachapisha kupitia njia zilizowekwa ambazo mara nyingi zinatambuliwa kuwa zisizo na ufanisi, zenye upendeleo na unyonyaji.
Unaweza kupata tokeni na sifa kwa kupitia kazi za wenzako.	Kazi yako ya kupitia kazi za wenzako hailipwi, ikinufaisha wachapishaji wanaotafuta faida.
Unamiliki mali miliki (IP) unayozalisha na kuisambaza kulingana na masharti ya wazi.	Taasisi yako ya nyumbani inamiliki IP unayozalisha. Ufikiaji wa IP hauko wazi.
Kushiriki utafiti wote, ikiwa ni pamoja na data kutoka kwa jitihada zisizofanikiwa, kwa kuwa na hatua zote onchain.	Upendeleo wa uchapishaji unamaanisha kuwa watafiti wana uwezekano mkubwa wa kushiriki majaribio yaliyokuwa na matokeo ya mafanikio.

Ethereum na DeSci

Mfumo wa sayansi iliyogatuliwa utahitaji usalama imara, gharama ndogo za kifedha na miamala, na mfumo tajiri wa uendelezaji wa programu. Ethereum inatoa kila kitu kinachohitajika kwa ajili ya kujenga teknolojia ya sayansi iliyogatuliwa.

Matumizi ya DeSci

DeSci inajenga zana za kisayansi za kuingiza wasomi wa jadi katika ulimwengu wa kidijitali. Hapo chini ni sampuli ya matumizi ambayo Web3 inaweza kutoa kwa jamii ya kisayansi.

Uchapishaji

Uchapishaji wa kisayansi una matatizo maarufu kwa sababu unasimamiwa na makampuni ya uchapishaji yanayotegemea kazi ya bure kutoka kwa wanasayansi, wapitiaji, na wahariri ili kutoa machapisho, lakini kisha hutoza ada za uchapishaji za juu sana. Umma, ambao kwa kawaida umelipia kazi na gharama za uchapishaji kwa njia isiyo ya moja kwa moja kupitia kodi, mara nyingi hauwezi kupata kazi hiyo hiyo bila kumlipa mchapishaji tena. Jumla ya ada za kuchapisha makala za kisayansi za kibinafsi mara nyingi ni tarakimu tano ($USD), ikidhoofisha dhana nzima ya maarifa ya kisayansi kama huku ikizalisha faida kubwa kwa kundi dogo la wachapishaji.

Mifumo huria na ya wazi ipo kwa njia ya seva za machapisho ya awali, kama vile ArXivopens in a new tab. Hata hivyo, mifumo hii haina udhibiti wa ubora, , na kwa ujumla haifuatilii vipimo vya kiwango cha makala, ikimaanisha kuwa kwa kawaida hutumiwa tu kutangaza kazi kabla ya kuiwasilisha kwa mchapishaji wa jadi. SciHub pia hufanya machapisho yaliyochapishwa kupatikana bure, lakini si kisheria, na tu baada ya wachapishaji tayari kuchukua malipo yao na kufunga kazi hiyo katika sheria kali za hakimiliki. Hii inaacha pengo muhimu kwa machapisho ya sayansi na data zinazopatikana na mfumo uliopachikwa wa uhalali na mfumo wa motisha. Zana za kujenga mfumo kama huo zipo katika Web3.

Urudufishaji na Uigaji

Urudufishaji na uigaji ni misingi ya ugunduzi wa kisayansi wa ubora.

Matokeo yanayoweza kurudufishwa yanaweza kupatikana mara nyingi mfululizo na timu ileile ikitumia mbinu ileile.
Matokeo yanayoweza kuigwa yanaweza kupatikana na kundi tofauti likitumia usanidi uleule wa majaribio.

Zana mpya za asili za Web3 zinaweza kuhakikisha kuwa urudufishaji na uigaji ni msingi wa ugunduzi. Tunaweza kuunganisha sayansi ya ubora katika muundo wa kiteknolojia wa wasomi. Web3 inatoa uwezo wa kuunda kwa kila sehemu ya uchambuzi: data ghafi, injini ya kukokotoa, na matokeo ya programu. Uzuri wa mifumo ya makubaliano ni kwamba wakati mtandao unaoaminika unaundwa kwa ajili ya kudumisha vipengele hivi, kila mshiriki wa mtandao anaweza kuwajibika kwa kurudufisha hesabu na kuthibitisha kila matokeo.

Ufadhili

Mfumo wa sasa wa kawaida wa kufadhili sayansi ni kwamba watu binafsi au vikundi vya wanasayansi huwasilisha maombi yaliyoandikwa kwa shirika la ufadhili. Jopo dogo la watu wanaoaminika hutathmini maombi na kisha kuwahoji watahiniwa kabla ya kutoa fedha kwa sehemu ndogo ya waombaji. Mbali na kuunda vikwazo vinavyosababisha wakati mwingine miaka ya kusubiri kati ya kuomba na kupokea ruzuku, mfumo huu unajulikana kuwa katika hatari kubwa ya upendeleo, maslahi binafsi na siasa za jopo la mapitio.

Uchunguzi umeonyesha kwamba majopo ya mapitio ya ruzuku hayafanyi kazi nzuri ya kuchagua mapendekezo ya hali ya juu kwani mapendekezo yale yale yanayopelekwa kwa majopo tofauti huwa na matokeo tofauti sana. Kadiri ufadhili unavyokuwa mchache, umejilimbikizia kwenye kundi dogo la watafiti waandamizi zaidi wenye miradi isiyo na ubunifu mwingi kiakili. Athari hiyo imeunda mazingira ya ufadhili yenye ushindani mkali, ikijenga motisha potofu na kukandamiza uvumbuzi.

Web3 ina uwezo wa kuvuruga mfumo huu mbovu wa ufadhili kwa kujaribu mifumo tofauti ya motisha iliyoundwa na DAOs na Web3 kwa upana. Ufadhili wa bidhaa za umma wa kurudi nyumaopens in a new tab, ufadhili wa quadraticopens in a new tab, utawala wa DAOopens in a new tab na miundo ya motisha ya tokeniopens in a new tab ni baadhi ya zana za Web3 zinazoweza kuleta mapinduzi katika ufadhili wa sayansi.

Umiliki na uendelezaji wa IP

Mali miliki (IP) ni tatizo kubwa katika sayansi ya jadi: kuanzia kukwama katika vyuo vikuu au kutotumika katika bioteknolojia, hadi kuwa ngumu sana kuthaminiwa. Hata hivyo, umiliki wa mali za kidijitali (kama vile data ya kisayansi au makala) ni kitu ambacho Web3 hufanya vizuri sana kwa kutumia .

Kwa njia ileile ambayo NFTs zinaweza kupitisha mapato kwa miamala ya baadaye kurudi kwa muundaji wa asili, unaweza kuanzisha minyororo ya uwazi ya utoaji wa thamani ili kuwazawadia watafiti, miili ya uongozi (kama DAOs), au hata watu ambao data zao zimekusanywa.

IP-NFTsopens in a new tab zinaweza pia kufanya kazi kama ufunguo wa hifadhi ya data iliyogatuliwa ya majaribio ya utafiti yanayofanywa, na kuunganisha kwenye uwekaji fedha wa NFT na (kutoka ugawanyaji hadi mabwawa ya kukopesha na tathmini ya thamani). Pia inaruhusu huluki za asili za onchain kama vile DAOs kama VitaDAOopens in a new tab kufanya utafiti moja kwa moja onchain. Ujio wa tokeni za "soulbound"opens in a new tab zisizoweza kuhamishwa unaweza pia kuwa na jukumu muhimu katika DeSci kwa kuruhusu watu binafsi kuthibitisha uzoefu wao na sifa zao zilizounganishwa na anwani yao ya Ethereum.

Hifadhi ya data, ufikiaji na usanifu

Data za kisayansi zinaweza kufanywa zipatikane kwa urahisi zaidi kwa kutumia ruwaza za Web3, na hifadhi iliyosambazwa huwezesha utafiti kustahimili matukio ya maafa.

Kianzio lazima kiwe mfumo unaoﬁkika na utambulisho wowote uliogatuliwa ulio na sifa zinazoweza kuthibitishwa. Hii inaruhusu data nyeti kurudufishwa kwa usalama na pande zinazoaminika, kuwezesha urudufu na ukinzani wa udhibiti, urudufishaji wa matokeo, na hata uwezo wa pande nyingi kushirikiana na kuongeza data mpya kwenye seti ya data. Mbinu za kompyuta za siri kama compute-to-dataopens in a new tab hutoa mifumo mbadala ya ufikiaji kwa urudufishaji wa data ghafi, na kuunda Mazingira ya Utafiti Yanayoaminika kwa data nyeti zaidi. Mazingira ya Utafiti Yanayoaminika yametajwa na NHSopens in a new tab kama suluhisho la siku zijazo kwa faragha ya data na ushirikiano kwa kuunda mfumo ambapo watafiti wanaweza kufanya kazi na data kwa usalama papo hapo kwa kutumia mazingira sanifu ya kushiriki msimbo na mazoea.

Suluhisho nyumbufu za data za Web3 huunga mkono hali zilizotajwa hapo juu na kutoa msingi wa Sayansi Huria ya kweli, ambapo watafiti wanaweza kuunda bidhaa za umma bila ruhusa za ufikiaji au ada. Suluhisho za data za umma za Web3 kama vile IPFS, Arweave na Filecoin zimeboreshwa kwa ajili ya ugatuaji. dClimate, kwa mfano, hutoa ufikiaji wa jumla kwa data ya hali ya hewa na tabianchi, ikiwa ni pamoja na kutoka kwa vituo vya hali ya hewa na miundo ya utabiri wa hali ya hewa.

Shiriki

Gundua miradi na ujiunge na jumuiya ya DeSci.

Tunakaribisha mapendekezo ya miradi mipya ya kuorodhesha - tafadhali angalia sera yetu ya uorodheshaji ili kuanza!

Masomo zaidi

Video

Ukurasa ulihaririwa mwisho: 21 Oktoba 2025

+12