DeFi: mustakabali wa fedha umefafanuliwa

Ufafanuzi na Finematics unaoangazia mustakabali wa fedha zilizogatuliwa (DeFi), ukiilinganisha na mfumo wa sasa wa kifedha, ukichunguza matatizo ambayo DeFi inasuluhisha, vipimo vyake vya ukuaji, na kama ina nafasi ya kuunda mfumo ikolojia wa kifedha sambamba kwenye Ethereum.

Nakala hii ni nakala inayofikika ya nakala asili ya video (opens in a new tab) iliyochapishwa na Finematics. Imehaririwa kidogo ili isomeke kwa urahisi.

Karne ya uvumbuzi wa kifedha (0:00)

Mfumo wa kifedha tunaoujua leo ulipitia miongo kadhaa ya maendeleo ya kiteknolojia. Majaribio ya awali ya kufanya fedha ziwe na ufanisi zaidi yalianza mapema miaka ya 1920 kwa kuanzishwa kwa mashine za uhasibu na kadi za kutoboa (punch cards). Hili lilifuatiwa na kuibuka kwa kompyuta kuu (mainframe computers) ambazo ziliharakisha sana mfumo wa kibenki katika miaka ya 1950 na kuendelea.

Mapinduzi yaliyofuata yalikuwa uvumbuzi wa mashine za kutolea fedha (ATMs) na kadi za mkopo, ambazo zilianza kuwa maarufu katika miaka ya 1970. Pia katika miaka ya 1970, kipengele kingine muhimu cha mfumo wa kifedha — soko la hisa — kilianza kupitia mabadiliko makubwa. Uingizaji wa maagizo kwa mikono na kumbi za biashara zenye kelele zilianza kubadilishwa polepole na kompyuta na algoriti.

Kuanzia miaka ya 1990, kutokana na kuongezeka kwa matumizi ya intaneti, uwekaji wa fedha kwenye kompyuta uliimarishwa sana. Kufikia akaunti za benki, kufanya uhamisho wa kielektroniki, kununua hisa — shughuli hizi zote sasa ziliwezekana tukiwa majumbani mwetu.

Kisha yakaja mapinduzi ya teknolojia ya kifedha (fintech). PayPal, Robinhood, TransferWise, Revolut, na kampuni nyingine changa za fintech zilielewa mbinu ya kutanguliza teknolojia inayojulikana kutoka kwa kampuni nyingine za teknolojia zisizo za kifedha na kuwapa watumiaji wao ufikiaji usio na mshikemshike wa huduma za kifedha — uzoefu tofauti kabisa ukilinganishwa na miingiliano mibovu ya watumiaji wa benki.

Matatizo katika fedha za jadi (2:09)

Licha ya karne ya uvumbuzi, mfumo wa kifedha uko mbali na kuwa mkamilifu:

• Ukamilishaji wa hisa, hatifungani, na zana nyingine za kifedha huchukua siku kadhaa kukamilika na unahitaji kiasi kikubwa cha rasilimali watu inayohusika katika mchakato huo
• Maamuzi muhimu yanayoathiri mamilioni, ikiwa si mabilioni, ya watu yanafanywa faraghani na kikundi cha watu wachache wenye upendeleo
• Kashfa za kibenki za mabilioni ya dola huibuka miezi ikiwa si miaka baada ya tukio
• Ukosefu mkubwa wa ufanisi na gharama kubwa linapokuja suala la huduma za kibenki za kimataifa na utumaji fedha
• Ufikiaji usio sawa wa huduma za kifedha, kukiwa na mabilioni ya watu wasio na huduma za kibenki kote ulimwenguni
• Benki kuajiri maelfu ya wafanyakazi ili tu kuendelea kudumisha michakato isiyo na ufanisi na kutii kanuni za kibenki zinazobadilika kila mara
• Kizuizi kikubwa sana cha kuingia kwa wachezaji wapya, na kufanya iwe karibu haiwezekani kuanzisha kampuni mpya ya kifedha bila kupata kiasi kikubwa cha mtaji, na hivyo kukandamiza uvumbuzi

Miundombinu yote ya kifedha inajumuisha mifumo iliyotengwa iliyojengwa kwa teknolojia na algoriti zinazomilikiwa na kampuni ambazo kila kampuni inapaswa kujenga kuanzia mwanzo. Miingiliano mizuri ya watumiaji inayotolewa na kampuni za fintech inaficha tu ukweli kwamba mfumo wa kifedha umejengwa kwenye misingi ya zamani na isiyo na ufanisi. Kitu ambacho kinaonekana kuwa cha papo hapo kwa mtumiaji kinaweza kuchukua siku kadhaa kuchakatwa kikamilifu nyuma ya pazia. Zaidi ya hayo, uti wa mgongo wa mfumo wa kifedha haujabadilika sana tangu kompyuta kuu zilipoanzishwa.

Hii ndiyo sababu hasa tunahitaji kitu kipya — kitu bora zaidi kinachoweza kushughulikia baadhi ya matatizo haya.

DeFi ni nini? (3:58)

Hapa ndipo fedha zilizogatuliwa (DeFi) zinapoingia. Badala ya kutegemea miundombinu ya zamani na isiyo na ufanisi, DeFi hutumia nguvu ya kriptografia, ugatuzi, na mnyororo wa vitalu kujenga mfumo mpya wa kifedha. Mfumo unaoweza kutoa ufikiaji wa huduma za kifedha zinazojulikana sana kama vile malipo, ukopeshaji, ukopaji, na biashara kwa njia yenye ufanisi zaidi, ya haki, na iliyo wazi.

• Ufanisi — shughuli zote hukamilishwa karibu mara moja, bila kujali wahusika wako katika maeneo tofauti kabisa ya kijiografia yenye sheria na kanuni zisizolingana. Itifaki nyingi za DeFi zinaweza kufanya kazi bila au kwa ushiriki mdogo wa binadamu.
• Haki — huduma zote ni bila ruhusa kabisa na zinastahimili udhibiti. Bila ruhusa, kwani kila mtu aliye na kivinjari na muunganisho wa intaneti anaweza kuzifikia. Hakuna uthibitishaji wa hati, hakuna haja ya kutoa taarifa za mapato. Utaifa au rangi haijalishi — kila mtu anatendewa kwa njia sawa kabisa. Inastahimili udhibiti, kwani hakuna wahusika wengine wanaoweza kutunyima ufikiaji wa huduma hizi. Hata wahalifu wengi hawawezi kubadilisha sheria za mfumo uliogatuliwa vya kutosha.
• Wazi — kila mtu anaweza kujenga programu mpya ya DeFi na kuchangia kwenye mfumo ikolojia. Tofauti na fedha za jadi, programu mpya zinaweza kutumia itifaki zilizopo na kujenga juu ya suluhisho zilizopo. Zaidi ya hayo, kila kitu ni wazi na kinaonekana kwenye mnyororo wa vitalu — kiasi cha biashara, idadi ya mikopo ambayo haijalipwa, jumla ya deni — haya yote yanaweza kuangaliwa kwa uhakika kwenye mnyororo wa vitalu. Bora zaidi, nambari hizi haziwezi kuchezewa.

Yote haya yanawezekana kutokana na uvumbuzi wa Bitcoin na Ethereum na teknolojia zao za msingi. Hasa, Ethereum kama jukwaa la mkataba mahiri inaruhusu kuunda programu zozote za kifedha. Kwa sababu ya sifa hizi, Ethereum ikawa mnyororo wa vitalu unaotegemewa kwa idadi kubwa ya shughuli za DeFi.

Vipimo vya ukuaji wa DeFi (6:18)

Fedha zilizogatuliwa hivi karibuni zimekuwa zikipata ukuaji mkubwa. Baadhi ya vipimo muhimu:

Jumla ya thamani iliyofungwa (tvl) — hii inawakilisha thamani ya tokeni zote zilizofungwa katika itifaki mbalimbali za DeFi kama vile majukwaa ya ukopeshaji, mabadilishano yaliyogatuliwa, au itifaki za bidhaa zinazotokana na mali nyingine (derivatives). Nambari hii imekua kutoka chini ya dola bilioni moja mnamo Aprili 2020 hadi zaidi ya dola bilioni 32 mnamo Februari 2021.

Kiasi cha biashara katika mabadilishano yaliyogatuliwa kimekua kutoka karibu nusu bilioni ya dola mnamo Aprili 2020 hadi zaidi ya dola bilioni 50 mnamo Januari 2021 — ongezeko la mara 100.

Jumla ya thamani iliyokamilishwa kwenye Ethereum ilifikia zaidi ya dola trilioni moja mnamo 2020, zaidi ya PayPal.

Hili halikomei tu kwa sarafu za kripto, ambazo zinaweza kubadilikabadilika sana. Sarafu thabiti zinazofuatilia thamani ya sarafu za fiat kama vile dola ya Marekani pia zilipata ukuaji mkubwa katika mfumo ikolojia wa DeFi. Mtaji wa soko wa USDC, sarafu thabiti maarufu katika DeFi, ulitoka chini ya dola bilioni moja mnamo Aprili 2020 hadi zaidi ya dola bilioni sita mnamo 2021. DAI ilitoka chini ya dola milioni 100 mnamo Aprili 2020 hadi karibu dola bilioni mbili mnamo 2021.

Matatizo ya ulimwengu halisi ambayo DeFi inasuluhisha (8:00)

Ili kuelewa pendekezo la thamani la fedha zilizogatuliwa vizuri zaidi, hebu tupitie matatizo machache ya kawaida katika fedha za jadi na tuone jinsi yanavyoweza kushughulikiwa katika DeFi.

Sakata maarufu la GameStop: baada ya kugundua kuwa hisa za GameStop (GME) zilikuwa zimeuzwa kwa wingi (shorted) na baadhi ya mifuko ya uwekezaji (hedge funds), watumiaji wa kikundi maarufu cha Reddit, WallStreetBets, walianza kununua GME kwani waliamini hii inaweza kuanzisha mbinyo wa wauzaji (short squeeze). Wakati fulani, Robinhood na madalali wengine wachache wa hisa walikuja na uamuzi wenye utata wa kulemaza uwezekano wa kununua GME na hisa nyingine chache. Hali kama hii isingewezekana kwenye mabadilishano yaliyogatuliwa kama Uniswap. Hakuna mtu anayeweza kulemaza au kubadilisha uwezo wa biashara wa jukwaa. Hakuna mamlaka moja inayofanya maamuzi kwa niaba ya watumiaji. DeFi inaleta demokrasia katika ufikiaji wa biashara.

Hali hii inafichua tatizo lingine: maamuzi yanayofanywa faraghani. Kikundi cha watu kinachoamua kufunga biashara, au kundi la mabenki wanaoamua ni kiwango gani bora cha riba kwa mamilioni ya watu. Katika DeFi, viwango vya riba hurekebishwa kiotomatiki kulingana na usambazaji, mahitaji, na vigezo vya hatari vya mali fulani ambavyo vimesanidiwa na itifaki. Hata kama baadhi ya majukwaa ya ukopeshaji ya DeFi yanaruhusu kubadilisha vigezo fulani vya hatari, maamuzi yote yanaonekana hadharani na mabadiliko hupigiwa kura na watu wengi wanaosimamia utawala wa itifaki.

Vipi kuhusu kulipa asilimia 10 hadi 30 ya thamani ya uhamisho wa benki ili tu kutuma pesa kote ulimwenguni? Katika DeFi, unaweza kutuma sarafu thabiti zinazotegemea USD kwa sehemu ndogo ya gharama hiyo. Bora zaidi, zitafika ndani ya sekunde chache. Kwa ukamilishaji wa mali tofauti unaopimwa kwa sekunde badala ya siku, hatari ya mhusika mwingine (counterparty risk) inapunguzwa sana.

Uhasibu — kila rekodi inapatikana hadharani kwenye mnyororo wa vitalu, kwa hivyo uhasibu unakuwa rahisi sana na unaweza kujiendesha kikamilifu. Hii inaweza kupunguza sana rasilimali watu inayohitajika.

Ufikiaji sawa wa huduma za kifedha — itifaki ya DeFi haijali wewe ni nani. Inafuata tu sheria zilizobainishwa mapema ambazo ni sawa kabisa kwa kila mtu.

Changamoto za DeFi (10:48)

Ingawa DeFi inatupa pendekezo la kipekee la thamani, inakuja na changamoto zake. Inaleta jukumu zaidi kwa watumiaji, ambao sasa wanamiliki mali zao kikweli na wanapaswa kuhakikisha wanazihifadhi kwa njia salama. Hakuna msaada mwingi hapa, hasa wakati wa kuingiliana na itifaki mpya za DeFi.

Bado kuna hatari fulani za udhibiti. Ingawa mambo kama KYC au AML hayawezi kutekelezwa katika itifaki za DeFi zenyewe, wadhibiti wanaweza kujaribu kulazimisha watoa huduma za mkoba au timu za wasanidi zinazohusika na itifaki fulani kuongeza mahitaji ya KYC kwenye miingiliano yao ya watumiaji.

Kuongeza uwezo (scaling) ni suala lingine ambalo linapaswa kushughulikiwa. Umaarufu wa DeFi ulisababisha mahitaji makubwa ya nafasi ya kitalu kwenye Ethereum, ambayo kwa upande wake husababisha ada kubwa za gesi kwa watumiaji. Si jambo la kushangaza kusikia kuhusu gharama za muamala za Uniswap za dola 10 au hata dola 50. Kuongeza uwezo tayari kunashughulikiwa na Eth2 na suluhisho za kuongeza uwezo za tabaka la 2 (l2).

Udukuzi ni changamoto nyingine ya nafasi ya DeFi, na kufanya itifaki fulani — hasa mpya — kuwa hatari. Itifaki mbalimbali za DeFi pia zinachunguza miundo tofauti ya utawala, lakini nyangumi (whales) na kutojali kwa wapigakura ni baadhi ya matatizo ya kawaida.

Mikopo isiyo na dhamana na rehani ni maeneo makubwa ya fedha za jadi ambayo ni magumu kidogo kutekeleza katika DeFi. Kwa bahati nzuri, tayari kuna itifaki kama Aave zinazochunguza uwezekano tofauti, kama vile ukaimishaji wa mkopo na rehani zilizowekwa kwenye tokeni.

Mustakabali wa fedha (12:38)

Licha ya changamoto, DeFi ni uvumbuzi wa kipekee wa kuanzia sifuri hadi moja (zero-to-one), na kutatua baadhi ya changamoto hizi ni suala la muda tu. Kwa hivyo nini kitatokea kwa fedha za jadi ikiwa DeFi itaendelea kuvumbua na kukua kwa kasi hii kubwa?

Fedha za jadi zitalazimika kuzoea haraka, vinginevyo zinachukua hatari ya kupoteza umuhimu polepole. Kama ilivyo kwa mabadiliko mengine makubwa ya kiteknolojia, mara nyingi hutokea hatua kwa hatua, kisha ghafla. Pengine tutaona haraka sana baadhi ya kampuni zilizopo zikijaribu kutumia uwezekano wa DeFi — kwa mfano, kwa kutumia ukwasi au kupata viwango vya riba vinavyofaa zaidi katika itifaki za DeFi. Hili linawezekana kuanza na kampuni za fintech ambazo tayari zinajihusisha na kripto, lakini haitashangaza kuona benki zikitumia DeFi katika miaka michache ijayo.

Pia kuna maeneo mengi ya fedha za jadi ambayo yanaweza kufaidika sana kwa kuhamia DeFi katika siku zijazo. Kwa mfano, badala ya kuingia kwenye soko la hisa, kampuni zinaweza kutoa tokeni za usalama na kuchukua faida ya ukwasi unaopatikana ulimwenguni kote. Zaidi ya hayo, watu wanaowekeza katika tokeni hizi wanaweza kuzikopesha na kupata faida ya ziada kwenye uwekezaji wao, au kuzitumia kama dhamana kwa kuchukua mkopo.

Pia inawezekana sana kwamba DeFi itakuwa uti wa mgongo mpya wa mfumo wa kifedha. Kwa miingiliano rahisi ya watumiaji, watu wengi labda hata hawatajua wanaitumia, sawa na jinsi hawajui kinachoendelea ndani (under the hood) ya programu yao ya jadi ya biashara. Wakati huo, DeFi itakuwa tu fedha — fedha yenye ufanisi zaidi, ya haki, na iliyo wazi.